ଏହି ଅନୁପମ ଘଟଣାକୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ହୃଦୟ ମାଧ୍ୟମରେ ବୁଝି, ପର୍ବତରାଜ ହିମାଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ । ଏହି ସୁନ୍ଦର ଘଟଣା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଖୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାମୁନି ନାରଦ ହସି ହସି କହିଲେ— “ହେ ମୃଦୁଭାଷିଣୀ, ତାଙ୍କର କୌଣସି ପତି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି ଏବଂ ସେଉଁଠି ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ହାତ ମୁଦା ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ, ଚରଣ ଅସ୍ଥିର । ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଚର୍ମ ରଖିବେ, ଏହାର ଅଧିକ କିଛି କହିବାକୁ ଅବଶ୍ୟକ ନାହିଁ ।” ଏହି ଶୁଣି, ହିମାଚଳଙ୍କ ମନ ଭୟରେ ଭରିଗଲା, ଶାନ୍ତି ଭଙ୍ଗ ହେଲା । ତା’ପରେ, ଆଁଶୁ ଭରା କଣ୍ଠରେ ମହାପର୍ବତ ହିମାବତ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବୋଧ ଓ ଦୁଃଖମୟ । ସୃଷ୍ଟିର ଆବଶ୍ୟକତା ଦ୍ୱାରା କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଏକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଅଟୁଟ । ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେ ନିଜ କାରଣ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରେ; ଏବଂ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ତାହାର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କେହି ନୁହେଁ । ସମସ୍ତ ଜୀବ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ଡିମ୍ବଜ ଡିମ୍ବରୁ, ମନୁଷ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ punarjanma ନେଇପାରେ । ଏହିପରି, ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଯଦି ସରିସୃପ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟତମ ଦିଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଯେଉଁମାନେ ପୁତ୍ର ନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁ ଏହିପରି ଅଚଳ ରହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମର ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମ ସହିତ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଉପବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନର ଚରଣ କ୍ରମେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ । ଯଦି ସମସ୍ତେ ଗୃହସ୍ଥ ନ ହେଉଥାନ୍ତି, ତେବେ ସଂସାର ଚକ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେବା ନଥାନ୍ତା । ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସଦା ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି । ଜୀବମାନଙ୍କ ମୋହ ଓ ତାଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ, ନାରୀ ବିନା ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ସ୍ତ୍ରୀଜାତି ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୟନୀୟ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଶାଳି; ଶାସ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦିଅନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କହିଛନ୍ତି ଯେ, ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅନେକଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ଓ ମହତ୍ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଏକ କନ୍ୟା, ଯଦିଓ ଗୁଣହୀନ, ଦଶଜନ ପୁତ୍ର ସମାନ; ତଥାପି ଏହି କଥା ଯଦି କାମକ୍ଷୟ ହୁଏ, ତେବେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦୁଃଖ ଓ ହାନି ମିଳେ । କନ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟ ଦୟନୀୟ ଓ ଶୋକନୀୟ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଏ; ଯଦିଓ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ପତି ଓ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ । ତେବେ ଯଦି ସେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ପତି, ପୁତ୍ର, ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ନଥାଏ, ତେବେ କେତେ ଅଧିକ ଦୟନୀୟ? ଏବଂ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ମୋର କନ୍ୟା ମୋର ଦେହର ଦୋଷମୟ ସଂଗ୍ରହ । ହାୟ, ମୁଁ ଅସ୍ମର୍ଷିତ, ମୁଁ କ୍ଷୀଣ, ମୁଁ ଦୁଃଖୀ, ମୁଁ ଡୁବୁଛି ନାରଦ; ଏବେ ଅନୁଚିତ କିମ୍ବା ଅପ୍ରାପ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ମୋର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ, ମୋର କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ଦୁଃଖ କାଟିଦିଅନ୍ତୁ; ମନ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ନିର୍ଭୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅପମାନରେ ପଡ଼ିଯାଏ । ଫଳ ଆଶା ଦ୍ୱାରା ଚେତନା ମଧ୍ୟ ବିମୂଢ଼ ହୁଏ; ନାରୀମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳରେ ଦୁଇପ୍ରକାର ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି ପ୍ରାପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ନାରୀ ପାଇଁ ଶୁଭ ମନାଯାଏ । ଯେଉଁ ନାରୀରେ ଗୁଣ ନାହିଁ, ସେ କେବେ ପତି ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ଧର୍ମ ଉପାୟହୀନ ଓ ଏହାର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ପତି ଥିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧନ ନାରୀ ସହିତ ରହେ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଦୁଃଖୀ, ଅକଳ୍ପିତ, ମୂର୍ଖ, ଏବଂ ଚିହ୍ନହୀନ, ସେ ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ । ପତି ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସଦା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ମନାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଆପଣ, ଦେବମୁନି, କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପତି ପାଇନାହାନ୍ତି । ଏହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଅପୂର୍ବ, ଅସଂଖ୍ୟ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦାୟକ; ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ମୁଁ ଅନୁଭବ କରୁଛି । ଯେଉଁଠି କହାଯାଏ ଯେ, ସେ ପତି ପାଇନାହାନ୍ତି, ଏହା ମୋ ମନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ କରେ; ଏହି ଚିହ୍ନ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ । ହାତ ଓ ପାଏ ଚିହ୍ନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହି ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା ହାତକୁ ‘ଉତ୍ତାନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ‘ଉତ୍ତାନ’ ସଦା ଭିକ୍ଷାମାଗିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଚିହ୍ନ; ଶୁଭ ଓ ଉନ୍ନତିଶୀଳୀମାନେ ଏହିପରି ନୁହଁନ୍ତି । ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ତାଙ୍କର ପାଏ ଛାୟା ଭଲ, କିନ୍ତୁ ଅଶୁଭ; ଏଠି ମଧ୍ୟ ଆମେ କୌଣସି ଆଶା ଦେଖୁନାହୁଁ । ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଚିହ୍ନ ଅନ୍ୟ ଫଳ ଦେଉଛି; ଏପରି ଦୁଃଖିତ ପର୍ବତ ଚୁପ ହେବା ପରେ— ତା’ପରେ ଦେବମାନ୍ୟ ନାରଦ ହସିକି କହିଲେ— “ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଦେଖୁଛ, ସେଠି ମହାନ ଆନନ୍ଦର କାରଣ ଅଛି । ହେ ମହାପର୍ବତ, ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛ, କାରଣ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ସୀମିତ ନୁହଁ; ମୋ ଠାରୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଶୁଣ । ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ତାହା ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର; ଦେବୀ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପତି ପାଇନାହାନ୍ତି, ଯାହା ମୁଁ କହିଛି, ହିମାଚଳ । ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି— ସେ ହେଉଛନ୍ତି ମହାଦେବ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର କାରଣ, ଶରଣ, ନିତ୍ୟ, ଗୁରୁ, ଶଂକର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ । ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ତଥା ମୁନିମାନେ ଜନ୍ମ, ଗର୍ଭ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟରେ ପୀଡ଼ିତ; ସେମାନେ ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଖେଳନା । ସେଇ ଲୋକନାଥ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଡିମ୍ବରୁ ଉଦ୍ଭବ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ କେବେ ନାଶ ନାହିଁ, ଅଚଳ ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ।