ସମସ୍ତ ପ୍ରକଟ ବସ୍ତୁର ଆଦିସ୍ୱରୂପ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛନ୍ତି ସେ, ଯାହାଙ୍କ ମହତ୍ୱ ଏପରି ଯେ, ସେଉଁଠାରେ କୌଣସି ନାମ କିମ୍ବା ଧାରଣା ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେଇ ମହାପ୍ରଭୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ ସ୍ୱର୍ଗ-ପୃଥିବୀ ଓ ତଳ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ପାହାଡ଼ ମେରୁ ସେଉଁଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଦେବତାମାନେ ସେଉଁଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ବସିଛନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି, ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କର କେଶ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର କାନର ଚିର, ଯଜ୍ଞ ତାଙ୍କର ଶରୀର, ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ଧି, ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ପାଦ, ଓ ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଉଦର। ବେଦରେ ସେ ମାୟାବୀ ଓ ସମସ୍ତର କାରଣ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେ ଶାନ୍ତ ଜ୍ୟୋତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷୟ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ବେଦର ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠାରେ ବିରାଜିତ ପୁରାତନ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଦେବତା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଯେମାନେ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଗାନ କରନ୍ତି; ସାଂଖ୍ୟମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସତ୍ତା ସୂତ୍ର ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସେମାନେ ଏହି ସତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟମ କାରଣ ବୋଲି ଗାନ କରନ୍ତି; ସେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଆତ୍ମା ଭାବେ ବିରାଜିତ। ଯେମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଏହି ସମସ୍ତ ଆଦି ସୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି; ଆମର ଭକ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଅଧିକ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉ। ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ହେଉଛି ଗୁପ୍ତ ଅନ୍ତରାଳ, ଅପରିମିତ କାଳ, ସମସ୍ତ ଭେଦ ଓ ଗଣନାକୁ ନଶ୍ୱର କରୁଥିବା; ସେ ଅସ୍ତି-ନାସ୍ତି, ପ୍ରକଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ; ସେ ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତର ସୃଷ୍ଟା ଓ ସ୍ଥାନ। ସ୍ଥୂଳ ଅସାର, କିନ୍ତୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତାହାଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ସ୍ଥୂଳ ଅବସ୍ଥା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଏବଂ ପୁରାଣରେ ସେ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଏକାଠି କରନ୍ତି, ମହିମାବାନଙ୍କୁ ମହିମାବାନ ସହିତ ଯୋଗ କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାରେ ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ ତାହାକୁ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି; ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରକଟ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ଅପସାରଣ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରକଟିର କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି। ଏପରି ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଦେହିଁ ଜୀବଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ରକ୍ଷକ ଓ ପାଳକ, ଅନେକ ରୂପରେ ଚିନ୍ତିତ, ଅମରମାନେ ତାଙ୍କୁ କାରଣ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇଁ ମନ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଉଭୟେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ; ଏପରି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ, ଦୟାଳୁ ବରଦାତା ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବାମ ହାତ ଦେଖାଇ କହିଲେ: “ଏକ ନାରୀ ନିଜ ଭୂଷଣ ଛାଡ଼ି, ପତିଠାରୁ ଦୂରେ କାହିଁକି ରହିଛି?” ଏହିପରି କହି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ: “ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ପଦ୍ମମୁଖ ମୁଲାଇଯିବାରୁ ତୁମେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହଁ; ଅଗ୍ନି ବନ୍ଦନା ଚାଲିଯିବା ପରେ ଧୁଆଁ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଘାସ ଝୁଲିଯିବା ପରି, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଆଜି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହଁ। ଏକ ଲାଠିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଦେଖ, ପଦେ ପଦେ ଟାଣାଯାଉଛ; ହେ ରାତିର ଅଧିପତି, ତୁମେ କାହିଁକି ଭୟଭିତ ଭାବେ କଥାହୁଅଛ? ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ତୁମକୁ ଆଘାତ କରିଛି, ତୁମର ଶରୀର ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଖିଯିବା ଭଳି ହୋଇଯାଇଛି, ଭଳି ଭାବରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି। ହେ ବାୟୁ, ତୁମେ ତଳମଳାଉଛ, ତୁମେ ତିରି ଆଘାତ ପାଇଥିବା ପରି ଭ୍ରମିତ। ହେ ଧନଦାତା, ତୁମେ କାହିଁକି କୁବେରଙ୍କ ଭୂମିକା ଛାଡ଼ି ଅବନମ୍ର ହେଉଛ? ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶୌର୍ୟ ହରାଇଛନ୍ତି। ଆମ ଶକ୍ତି କିଏ ରୋକିଛି, କିଏ ଏହା କରିଛି, କହ? ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ବାୟୁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଥିବାରୁ, ସେଉଁଠି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ। ବାୟୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଚାରିମୁଖୀ ଦେବ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ ଜାଣନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ସେନା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶତଶଃ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ପରାଜିତ ହୋଇଗଲେ। ଆପଣ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ, ସେଉଁଠିରେ ରୁପକୁ ଅଟୁଟ ରଖିବା ପାଇଁ ଋଷିମାନେ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ଫଳ ଲାଗି ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ଯଜ୍ଞଭୋଗୀ ଦେବମାନଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏକ ଦୈତ୍ୟ, ଭୂମି ପରି ବିଶାଳ, ଏକ ଦିନରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କଲା। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ, ଯଜ୍ଞାର୍ଥ ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଦେବମାନେ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଛନ୍ତି। ସେଇ ପାହାଡ଼, ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ଦେବମାନଙ୍କ ଲୀଳା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଦୈତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହୋଇଗଲା; ତାହାର ଗୁହା ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦେମନମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହେଲା। ସେଇ ଅସୁରଙ୍କ ଭୟରେ ଦେବମାନେ ଦୁଃଖିତ ଶରୀରରେ ଚାଲିଗଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାହାଡ଼ ତାଙ୍କ ଅଧିନରେ ରହିଲା। ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ ଆପଣ ତିଆରି କରିଥିବା ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆଘାତ କରି ଏକ ଶତ ଖଣ୍ଡ କଲା, ମନ ଅବୁଦ୍ଧି ଲୋକଙ୍କ ମନକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବା ଭଳି। ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଲୁ, ଦ୍ୱାରରେ ରକ୍ଷକମାନେ ଆମକୁ ଚିହ୍ନଟ କଲେ; ଅମରଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିବାକୁ ଆମକୁ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହେଲା। ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ସଭାରେ ଆମକୁ ଟାଣି ନେଇ ବସାଇଲେ; ଲଠି ଧରିଥିବା ଲୋକେ ଆମକୁ ଚୁପ ଚାପ ଉପହାସ କଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ହସିଲେ। ଆପଣ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କମ କଥା କହନ୍ତି; ବେଦ ଅନୁସାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ କଥା କହ, କାରଣ ଦେମନମାନେ ବହୁତ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭା ନୁହଁ, ଦେମନମାନଙ୍କ ସିଂହ ସଭା; ଏଠାରେ ନିୟମ ନାହିଁ, ଦେମନଙ୍କ କଥାରେ ତାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଆମକୁ ବାରମ୍ବାର ହସିଲେ।