ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞର ଭୋକ୍ତା, ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ସଂତାନସମେତ ସ୍ୱ ମହିମାରେ ସ୍ଥିତ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ନିତ୍ୟ ଜଗତର ରକ୍ଷାରେ ନିୟୋଜିତ। ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେବାକୁ ଆଦେଶ ମିଳିଲା—ସେନା ଏକତ୍ରିତ କରିବାକୁ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଆଣିବାକୁ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାକୁ କହାଗଲା। ପରେ ଆଦେଶ ହେଲା, ଯେ, “ହେ ଦେବଗଣ, ମୋ ପାଇଁ ଯାନବାହନ ଏବଂ ବିମାନ ଚକ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଯମକୁ ସେନାପତି ନିଯୁକ୍ତ କର, ଦେବସେନା ଶୀଘ୍ର ଏକତ୍ରିତ ହେଉ।” ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଦଶ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ସୁନାର ଘଣ୍ଟି ଲାଗିଥିବା ରଥ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣ ଥିବା ରଥ, ମାତଳି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାରାଜା ପାଇଁ ସଜାଇଥିଲେ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ଦୁହେଁ ପାଇଁ ଅଜୟ୍ୟ ଥିଲା। ଯମ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ସହଚରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା, ଏକ ମହିଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି ସେନାର ଆଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଳୟକାଳୀନ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଦେଦୀପ୍ୟମାନ, ଏକ ଛାଗ ଉପରେ ବସି, ହସ୍ତରେ ଶୂଳ ଧରି ସଜାଗ ରହିଲେ। ବାୟୁଦେବ ଦୂର୍ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍କୁଶ ଧରି ସର୍ପରାଜ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ, ଜଳର ଦେବତା ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାନ୍ତ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଗତି କରୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଧାରଣ କରି, ମାନବ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ରଥରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଧନଦାତା କୁବେର, ଗଦାଧାରୀ, ସିଂହରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦେବରାଜାଙ୍କ ସେନା, ତିନି ଲୋକରେ ଅଜୟ୍ୟ, ତିରିଶି କୋଟି ଦେବସେନା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର, ହିମଶିତଳ ଚାମର, ସୁନା ଲୋଟସର ମାଳା, ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ମୁକୁର୍ଚ୍ଛିତ ମୁକ୍ତାରେ ଶୋଭିତ, ଆଇରାବତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଅଦ୍ଭୁତ ଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଦ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ଭିଡ଼ରେ, ଧଳା ଛତ୍ର ଓ ପତାକା ନିୟୋଜିତ ହୋଇ ଦେବଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। ସେନା, ଅଜୟ୍ୟ ବାଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜିତ, ଅପରାଜିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ମାରୁତଗଣ, ସାଧ୍ୟମାନେ ଏବଂ ପୁରନ୍ଦର ମିଶିଗଲେ। ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତେ ଦାନବପତିଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଭେଦିପାରିଲା ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ବଜ୍ରପର୍ବତ ସମାନ ଦୃଢ଼। ତାପରେ ତାରକ, ଦାନବରାଜା, ତାଙ୍କର ରଥରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ହାତ ଓ ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା କୋଟି କୋଟି ଦେବତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେବସେନା ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଦିଗ୍ବଳିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚାରିଦିଗ୍ ଉପରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଭଗ୍ନ ହୋଇ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ତାରକ କହିଲେ: “ହେ ଦାନବମାନେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ମାରିବ ନାହିଁ; ଶୀଘ୍ର ବଜ୍ରାଙ୍ଗକୁ ମୋ ମହଳକୁ ଆଣ, ଯେଉଁଠି ସେ ବାନ୍ଧିତ ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଖିପାରିବେ।” ତାପରେ ଦାନବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ସହିତ ଦେବତାମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଗୋପାଳ ଗାଁଠିକୁ ବାନ୍ଧେ। ପୁନି ସେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଗଞ୍ଜିଥିବା ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ନିଜ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଏକ ଦ୍ୱାରପାଳ ଦେଖାଦେଲେ, ଯିଏ ଧଳା ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଭୂମିକୁ ଗୁଡ଼ିଏ ହାତ ଦେଇ ମୁଁହ ଢାକିଥିଲେ। ସେ, ସୂର୍ୟମାଳା ସମ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିବା ଦାନବରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସଂଶିପ୍ତ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“କାଳନେମି, ଦେବତାମାନେକୁ ବାନ୍ଧି ଦେଇ, ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ିଛି; ଏହି ବନ୍ଧୀମାନେ କେଉଁଠି ରହିବେ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ?” ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାରକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଶେଉଁଠି ରହୁନ୍ତୁ; ମୋ ଘର ତିନି ଲୋକ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର (ବାସବ) କେବଳ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କୁକୁରର ପାଦ ଚିହ୍ନ ଲାଗି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହେବେ।” ଏହିପରି ହେଲାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଅତି ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ଜଗତ୍ର ଆଦି ଗୁରୁ କମଳାସନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମସ୍ତକ ନମାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣର ଶବ୍ଦରେ କମଳାସନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—“ଓଁକାରର ମୂଳ, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳକାରଣ, ଅନେକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଗତର ଆଦି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ସତ୍ତାର ମୂଳ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ସଂହାର ହୁଏ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।” “ସମସ୍ତ ଭୂତର ପ୍ରଥମ, ତୁମ ମହିମାରେ ସମସ୍ତ ନାମ ଓ ବିଚାର ଉପରେ, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ, ତଳ ଲୋକ, ସମସ୍ତ କିଛି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ ଭାଗ କରିଥିଲେ। ମେରୁ ପର୍ବତ ତୁମରୁ ଉଦିତ, ଆକାଶ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି; ଦେବତାମାନେ ତୁମ ଦେହରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ତୁମ ଦେହରେ ବସିଛନ୍ତି।” “ସ୍ୱର୍ଗ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ଚକ୍ଷୁ, ନାଗମାନେ ତୁମ କେଶ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ତୁମ କାନର ରନ୍ଧ୍ର, ଯଜ୍ଞ ତୁମ ଦେହ, ନଦୀମାନେ ତୁମ ସନ୍ଧି, ପୃଥିବୀ ତୁମ ପାଉଁ, ସାଗର ତୁମ ଉଦର।” “ବେଦରେ ତୁମକୁ ମାୟାକାରୀ, ସମସ୍ତର କାରଣ, ଶାନ୍ତ ଜ୍ୟୋତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅକ୍ଷୟ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଯୋଗୀମାନେ ତୁମକୁ ଆତ୍ମା ଭାବରେ, ସାଂଖ୍ୟମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସପ୍ତତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ, ଅଷ୍ଟମ କାରଣ ଭାବେ ଗାନ୍ତି; ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ଚେତନା।” “ଯେମାନେ ତୁମର ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଦେଖିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାରଣର ଅବସ୍ଥା ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମରୁ ଉଦ୍ଭବ। ତୁମେ ଅପରିମିତ, ସମସ୍ତ ରୂପ ତୁମେ, ସମସ୍ତର ଅନ୍ତ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର ତୁମେ। ତୁମେ ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ପରମ ସ୍ଥୂଳ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।