ତାରକାସୁର, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବିଚାରସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଧୈର୍ୟ୍ୟଶୀଳ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ଦାନବସମ୍ପ୍ରଦାୟଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ମୋର କଥା ଶୁଣ, ମହାବଳଶାଳୀ ଦାନବମାନେ! ଦେବମାନେ ସଦା ଆମ ପରିବାରର ନାଶକ। ଜନ୍ମଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଶତ୍ରୁତା ଅବିରତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏବେ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ନେବା ଉଚିତ—ଆମର ବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି, ସମସ୍ତେ ମିଶି, ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅତି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରିବା।" ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ସମସ୍ତେ ଅନୁମୋଦନ କରି, ତାରକାସୁର ପରିଯାତ୍ର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଉପବାସ ରହି, ପଞ୍ଚଧା ତପସ୍ୟା କଲେ, ପତ୍ର ଏବଂ ପାଣି ଉପରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିଲେ। ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ ଦେହ କ୍ଷୀଣ ହେଲା, ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଜମା ହେଲା। ତାଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଏ ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ, ତୁମେ ଚାହୁଁଥିବା ବର ମାଗ।” ତାରକାସୁର କହିଲେ, “ମୋତେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ନ ହୋକ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଦେହଧାରୀ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ତୁମେ ଯାହାଠାରୁ ଭୟ ନାହିଁ, ସେଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ମାଗ।” ତାରକାସୁର ଗର୍ବରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ, “ମୋତେ ସତ୍ତମ ଦିନ ପରେ କେବଳ କୌଣସି ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହୋକ।” ବ୍ରହ୍ମା “ତଥାସ୍ତୁ” କହି ଚାଲିଗଲେ। ତାରକାସୁର ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରି, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନୋକୁ କହିଲେ, “ମୋର ସେନାକୁ ସଜାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ। ଯଦି ତମେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନୋକୁ ବଶ କର। ସେମାନେ ଏ ରୂପେ ବନ୍ଧିତ ହେଲେ, ମୋର ଆନନ୍ଦ ଅପାର ହେବ।” ତାରକାସୁରଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ସେନାପତି ଗ୍ରାସନ ଦାନବ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସେନା ସଜାଇଲେ। ଗଭୀର ଢୋଳ ବଜାଇ, ଦାନବମାନୋକୁ ଡାକିଲେ। ଦଶ କୋଟି ପ୍ରବଳ ଦାନବନାୟକ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ଭ ସବୁଠୁ ପ୍ରମୁଖ, ପରେ କୁଜମ୍ଭ, ତାପରେ ମହିଷ, କୁଞ୍ଜର, ମେଘ, କାଳନେମି, ଏବଂ ନିମି ଥିଲେ। ମନ୍ଥନ, ଜମ୍ଭକ, ଶୁମ୍ଭ, ଦଶ ଦାନବ ସେନାପତି ଏବଂ ଶତାଧିକ ଦାନବ, ବିଶାଳ ପୃଥିବୀ ପରି, ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଲୌକିକ ଥିଲା—ଅଷ୍ଟଚକ୍ରା ଶୋଭିତ, ଗଦାଧାରୀ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଚାରି ଯୋଜନ ବ୍ୟାପକ ଏହି ରଥ ହଜାର ଗରୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିଲା। ତାରାଙ୍କ ରଥ ବାଘ, ସିଂହ, ଗଧା ଓ ଉଣ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଯୋକ୍ତ ଥିଲା; ଗ୍ରାସନ ଓ ଜମ୍ଭକଙ୍କ ରଥ ଜମ୍ଭକୁମ୍ଭୀ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିଲା। ମେଘଙ୍କ ରଥ ଦ୍ୱୀପବାସୀ ପଶୁ ଓ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଦାନବ, କାଳନେମିଙ୍କ ରଥ ଚାରି-ଦାଁତିଆ ପର୍ବତପ୍ରମାଣ ହାତୀ, ନିମେଷଙ୍କ ରଥ ଏକ ବିଶାଳ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଯୋକ୍ତ ଥିଲା। ମନ୍ଥନ, ଦୈତ୍ୟମହାରାଜ, ଶତହସ୍ତୀ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ; ଜମ୍ଭକ, ପର୍ବତପ୍ରମାଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉଣ୍ଟ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ। ଶୁମ୍ଭ ଏକ ମେଷ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଚିତ୍ର ଜାନ୍ତୁ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର, ଅଳଙ୍କୃତ ବାତ୍ୟାନ୍ତି, କଣ୍ଠାଳି ଓ ପାଗଡ଼ି ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଦୈତ୍ୟସେନା ସିଂହ ପରି ଭୟାନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା। ସେମାନେ ଅମରମାନୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲିଥିଲେ, ଅନେକ ପଦାତି ଓ ପତାକା ନେଇ। ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁଦେବ, ଦିବ୍ୟ ଦୂତ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଦାନବସେନାକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଖବର ଦେବାକୁ ଗଲେ। ମହାନ୍ତ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସଭାରେ ପହଞ୍ଚି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଘଟଣା ସୂଚନା କଲେ। ଏହି ଶୁଣି, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ଷୁ ମୁଦିଲେ। ତାପରେ ବଳଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆସୁଛି। ଏହି ସମୟରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ନୀତି ଓ ଯୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ମୋତେ କୁହ।” ଏହି ଶୁଣି, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, “ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ, ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ସାମ୍ଧି ଦ୍ୱାରା। ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା, ପତାକା ସହିତ, ଏହି ଚାରି ଉପାୟ ଅମର; ସାମ୍ଧି, ଭେଦ, ଦାନ, ଦଣ୍ଡ—ଏହି ଚାରି ଉପାୟ ଯୁଦ୍ଧର ନୀତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଲୋଭୀ ଓ ଏକତାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ସାମ୍ଧି ବା ଭେଦ ଦ୍ୱାରା ବଶ ହେବେନାହିଁ; ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଇଛାରେ ନେବା ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ବଶ କରିହେବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଛି ପଥ, ଯଦି ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ମନପସନ୍ଦ।" ତାପରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବସଭାରେ କହିଲେ, “ମୋର କଥା ମନ ଦେଇ ଶୁଣ, ଦେବମାନେ! ତୁମେ ଯଜ୍ଞ ଉପଭୋକ୍ତା, ଦିବ୍ୟ ସ୍ବଭାବ ଓ ଉତ୍ତମ ବଂଶର; ସଦା ନିଜ ମହିମାରେ ଅବିଚଳିତ ଓ ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷାରେ ନିରତ। ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କର; ମୋର ସେନା ଏକତ୍ର କର; ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କର ଓ ଅସ୍ତ୍ରଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କର। ଯନ୍ତ୍ର, ବିମାନ ଏବଂ ରଥ ସଜାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ; ଯମଙ୍କୁ ସେନାପତି କରି ଦେଉ, ଦେବମାନେ ଦ୍ରୁତ ଏକତ୍ରିତ ହେଉ।" ଏହି ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଖ୍ୟ ଦେବମାନେ ଦଶ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଯୋକ୍ତ, ସୁନା ଘଣ୍ଟା ଶୋଭିତ ରଥ ସଜାଇଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ରଥ, ମାତଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନୋ ପାଇଁ ଅଜୟ୍ୟ ଥିଲା। ଯମ, ମହିଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସେନାର ଆଗରେ ଚାଲିଥିଲେ, ଚାରିପଟେ ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଘିରିଥିଲେ। ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଳୟକାଳୀନ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଭଳି ଦେହ ଜ୍ୱାଳାମୟ, ମେଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ବାୟୁଦେବ ନିଜ ହାତରେ ଅଙ୍କୁଶ ଧରି, ନାଗରାଜ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବ୍ୟାପକ ବେଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସାମୁଦ୍ରିକ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଚଳି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଧାରଣ କରି, ମାନବଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା ରଥ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। କୁବେର, ଗଦା ଧାରଣ କରି, ସିଂହ ଯୋକ୍ତ ରଥ ଉପରେ ଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ୟ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।