ଭୀଷ୍ମ ଜଣାଇଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଲୋଟସ୍-ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ଏବଂ ଗୁହାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଖୋଲାସା କରି କହିଲ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ମୁଁ ଚାହେଁ, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧର ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହ, ଏବଂ ତାରକ କିପରି ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ହେଲେ, ତାହା ମୋତେ କୁହ। ଏହି ମହାସୁର କିପରି କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେଲେ? ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଋଷିମାନେ କିପରି ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଗଲେ? ଏଉଁ ଏବଂ ରୁଦ୍ର, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭଗବାନ, କିପରି ସେଠାରେ ଉମାଙ୍କୁ ପାଇଲେ? ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମୋତେ କୁହ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ—"ଏକଦା କଶ୍ୟପ ଋଷି, ଦାୟତ୍ୟମାତା ଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବୀ, ତୁମର ଏମିତି ଏକ ପୁତ୍ର ହେବେ, ଯାହାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଅଜୟ ବଜ୍ରସମ ଦୃଢ଼ ହେବ।' ସେହି ପୁତ୍ରଙ୍କ ନାମ ହେବ ବଜ୍ରାଙ୍ଗ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ଦିତି ଏହି ବର ପାଇ, ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହକୁ ବଜ୍ର ମଧ୍ୟ ଭେଦିପାରିବ ନାହିଁ। ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସାଥି ସାଥି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତାତ୍ପର୍ୟ ବୁଝିଗଲେ, ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ମାଆଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମା, ମୁଁ କଣ କରିବି?' ଦିତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ମୋ ଅନେକ ପୁଅ ଏହି ସହସ୍ରନ୍ୟନ୍ଦି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ତୁମେ ଯାଅ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କର ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର।' ବଜ୍ରାଙ୍ଗ 'ଯଥାସ୍ତୁ' କହି ବଳପୂର୍ବକ ସୁରଲୋକକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ଅପରାଜୟ ତେଜର ତାଗ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେଲେ ଏବଂ ଏକ ଶିକାରୀ ପରି ତାଙ୍କୁ ମାଆଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ କଶ୍ୟପ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦିତି ଓ ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଦଢ଼ିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ କଶ୍ୟପ କହିଲେ, 'ପୁତ୍ର, ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ। ତାଙ୍କ ତୁମ ପାଖରେ କଣ କାମ? ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରିବା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ। ତୁମେ ଯଦି ଆମର କଥାରେ ଏହି ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦଅ, ତେବେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ହେବା ସମାନ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ନମ୍ର ଭାବେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ମୋ ମାଆଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ ହୋଇଗଲା। ଆପଣେ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କଥା ଅନୁସରିବି; ଶତକ୍ରତୁ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ। ମୋ ତପସ୍ୟା ଅବିରୋଧରେ ଚାଲୁଥାଉ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ।' ତାହାଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତୁମେ ତପସ୍ୟା କର, ହତାଶ ହେଉନାହାଁ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରୁହ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଜନ୍ମର ସଫଳତା ମିଳିଥାଏ।' ଏହିପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଚକ୍ଷୁଶାଳି, ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ନାମ ଦେଲେ 'ବରାଙ୍ଗୀ'। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ। ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ଓ ବରାଙ୍ଗୀ ଉଭୟେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ହଜାର ବର୍ଷ ଉପରି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ, ଖାଦ୍ୟବିହୀନ ଭାବେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ବସିଲେ। ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ବରାଙ୍ଗୀ ତୀରେ ଉପବାସରେ ନିର୍ବିକାର ଭାବେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ବନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କରି ବରାଙ୍ଗୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ପୂଜା ପାତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଝୁଲିକୁ ଉଠାଇ ଦେଲେ। ପୁନି ସିଂହ ରୂପେ ଭୟ ଦେଲେ, ପୁନି ସର୍ପ ରୂପେ ତାଙ୍କ ଦୁଇପାଏ ଡସିଲେ। କିନ୍ତୁ ବରାଙ୍ଗୀ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେନାହିଁ। ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ର ବିଭିନ୍ନ ଭୟ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୁଦ୍ର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ବରାଙ୍ଗୀ ମନେ କଲେ ଯେ ପାହାଡ଼ ଦୋଷୀ, ଏବଂ ଶାପ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଦେଖି, ପାହାଡ଼ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, 'ମହାବ୍ରତା, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ମୋ ସେବା କରନ୍ତି। ଏହି ହାନିକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ର କରୁଛନ୍ତି,' ବୋଲି କହିଲେ। ଏହିପରି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ବିତିଗଲା। ତାପରେ, କମଳାସନ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠିକୁ ଆସି ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି; ଉଠ, ଦିତିପୁତ୍ର।' ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ଉଠି, ହାତ ଜୋଡି, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦାନବୀୟ ଭାବ ନ ଥାଉ, ମୋ ଲୋକ ଅବିନାଶୀ ହେଉ, ମୋ ତପସ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦେହ ଚାଲିଥାଉ।' ବ୍ରହ୍ମା 'ଯଥାସ୍ତୁ' କହି ନିଜ ଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ। ତପସ୍ୟା ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନାହିଁ। ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପାହାଡ଼ ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଆଣିବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ବରାଙ୍ଗୀ ଦୁଃଖିତ ଓ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ମୁହଁ ଗଛରେ ଲୁଚାଇ ରଖିଛନ୍ତି। ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ସେଉଁଠି ଗଲେ ଏବଂ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ପଚାରିଲେ, 'କିଏ ତୁମକୁ ଏଭଳି କଷ୍ଟ ଦେଲା, ହେ ସୁମୂଖି, କିଏ ଯମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଛି?