ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆପଣାରେ ନେଇଯିବା ମୃତ୍ୟୁର ଦେବତା ଯମ, ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ସେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ନିଜ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ସେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଦିଗର ରକ୍ଷକମାନେଙ୍କୁ ଦୂର କରି, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ନେଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ କଲେ। ଏହାପରେ ସେ ତାରାମାର୍ଗକୁ, ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ସ୍ଵର୍ଭାନୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ, ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସୋମଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଓ ବିଶାଳ ସମ୍ରାଜ୍ୟ ଅପହୃତ କଲେ। ପୁନଃ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଓ ଧର୍ମର ଦ୍ଵାରକୁ କମ୍ପିତ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅଧିକାର, ସମ୍ରାଜ୍ୟ ଓ ଦିନର କାର୍ଯ୍ୟ ଅପହୃତ କଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବଶୀଭୂତ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳାଇଲେ; ବାୟୁଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଅଧିନ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ ରଖିଲେ। ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେଁକୁ ସମୁଦ୍ରରୁ ଶକ୍ତିବଳେ ବାହାର କରି, ସମୁଦ୍ରମାନେଁକୁ ଯେଉଁମାନେ ଦେହର ସାର, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାକୁ ସେବା କରାଇଲେ। ଦିବ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀର ଜଳମାନେଁକୁ ନିଜ ଆଜ୍ଞାରେ ରଖି, ପାହାଡ଼ମାନେଁକୁ ରକ୍ଷାକାରୀ କରି ଭୂମିକୁ ଢାକି ଦେଲେ। ସେଇ ସ୍ଵୟଂଭୂ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱଙ୍କର ମହାସ୍ୱାମୀ ଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ବିଶାଳ ଦାନବ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସେଇ ଦାନବ, ଲୋକପାଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେଁକର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁର ସଂତାନ ଭାବେ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନରେ ବସି, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ସମାନ ହୋଇ, ଦାନବ ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ପିତାମହଙ୍କୁ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପାଞ୍ଚଟି ଦେବୀ—ବେଦ, ଧର୍ମ, କ୍ଷମା, ସତ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ, ଯେଉଁମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ନ ଆସିବାରୁ, ଦାନବପତି କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସ ସନ୍ଧାନ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ ଗଦା ଦାନବ ସଂହାର ପାଇଁ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି। ସେ ମେଘାବୃଷ୍ଟି ପରି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ ଦେହୀ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ବଂଶର ସୁବର୍ଣ୍ଣପଙ୍ଖୀ ପକ୍ଷୀ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି ଆକାଶ ମାଜି ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି। ଏପରି ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବମାନେଁକର ନାଶ ପାଇଁ ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଦାନବ ଭୟଭୀତ ମନେ ସ୍ଥିର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଆମର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ, ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେଁ, ସମୁଦ୍ରବାସୀ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ନାଶକ। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯିଏ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ସେ ନିଷ୍ଠୁର, ନାରୀ ଓ ଶିଶୁମାନେଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଲଜ୍ଜା ନକରି, ଦାନବୀମାନେଙ୍କ ସୀମା ଓ ବିକଳ୍ପ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାଙ୍କ ବିଷ୍ଣୁ, ସ୍ଵର୍ଗବାସୀଙ୍କ ୱୈକୁଣ୍ଠ, ସର୍ପମାନେଁକ ମଧ୍ୟରେ ଅନନ୍ତ, ସ୍ଵୟଂଭୂମାନେଁକ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଵୟଂଭୂ। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଯାଙ୍କୁ ଆମେ ଅପମାନ କରିଛୁ; ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଅପରାଧ କରି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମଧ୍ୟ ବଧ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଛାୟାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଥମେ ଦଢ଼ି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହି ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ହେଉଛି ଅମରମାନେଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶର କାରଣ; ଏହି ଚକ୍ରରେ ଆମର ଶତ୍ରୁବଂଶୀମାନେ ନିବିଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେ ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦାନ କରିଛନ୍ତି; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତେଜସ୍ବୀ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଚକ୍ର ଫିଙ୍କି ନାଶ କରନ୍ତି। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମୟ ସ୍ୱରୂପ, ଏବେ ମୁଁ ସମୟ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ; ନିୟତ ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ, କେଶବ ଫଳ ପାଇବେ। ଏବେ ମୋ ଚକ୍ଷୁ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ଆସିଛନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ଏଠି ନାଶ କରିଦେବି। ଆଜି ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ମୁଁ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଋଣ ପୂରଣ କରି, ଦାନବମାନଙ୍କ ଭୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଦେବି। ଶୀଘ୍ର ମୁଁ ଦେବସେନାମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନାଶ କରିଦେବି; ସେ ଯେତେବେଳେ ନୂତନ ଅବତାର ନେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ମଧ୍ୟ ଦାନବମାନେଁକୁ ବିପଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେ ଅନନ୍ତ, ପୂର୍ବରୁ ପଦ୍ମନାଭ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଚୀନ ସମୁଦ୍ରରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଦ୍ୱିଭାଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅର୍ଧସିଂହ ଅର୍ଧମାନବ ଭାବେ, ମୋ ବାପା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଦେବୀ ଅଦିତି ତାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗର୍ଭ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ସେ ତିନି ପଦକ୍ରମରେ ତିନି ଲୋକ ଅପହୃତ କରିଥିଲେ। ଏବେ ପୁଣି, ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ ଆସୁଛି, ସେ ଦେବତା ମୋ ସହ ମିଶି, ନାଶ ପାଇବେ।" ଏପରି ଅନେକ ଭାବେ କହି, ସେ ଶୀଘ୍ର ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲେଞ୍ଜ କଲେ, କଠୋର ଓ ଅନୁଚିତ ଶବ୍ଦରେ। କିନ୍ତୁ ଦାନବପତିଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନା ସତ୍ୱେ, ଗଦାଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ନାହିଁ; ବିଶାଳ କ୍ଷମାଶକ୍ତି ସହ ସେ ହସି କହିଲେ— "ତୁମର ଶକ୍ତି, ହେ ଦାୟିତ୍ୟ, ଅଳ୍ପ ଓ ଅହଂକାର ଜନିତ; ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ସ୍ଥିର ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ। ତୁମେ ଅହଂକାର ଦୋଷରେ ନିଜେ ନାଶ ହେଉଛ; ତଥାପି କ୍ଷମାର କଥା କହୁଛ। ମୁଁ ତୁମକୁ ନିମ୍ନ ମନେ କରେ; ତୁମର ଅହଂକାର ଭରା କଥା ହେଉଛି ଲଜ୍ଜାଜନକ। ଯେଉଁଠି ନାରୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି, ସେଠି ପୁରୁଷ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ହେ ଦାୟିତ୍ୟ, ତୁମେ ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେଁକ ପଥ ଅନୁସରଣ କରୁଛ; ଯେଉଁଠି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛ, ଶୁଭ ଲାଭ କିପରି ମିଳିବ? ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ନାଶକୁ, ଧ୍ୱଂସ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରିଦେବି।