କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସତ୍ୟାଙ୍କୁ ହାତଧରି ଇଚ୍ଛାକାମନା ବୃକ୍ଷ ତଳକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପରିଚାରକ ଓ ଲୋକମାନୋଁକୁ ଦୂରେଇ ଦେଇ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଜଗତ୍ର ନାୟକ କୃଷ୍ଣ ହସି ହସି ସତ୍ୟାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଉଲ୍ଲାସ ଓ ତେଜରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ସତ୍ୟାଙ୍କ ଖୁସି ପାଇଁ ସେ କଥା କହିଲେ। କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ସୋଳହ ହଜାର ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ମୋ ଜୀବନ ସମାନ। ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ମୁକାବିଲା କରିଥିଲି। ଏବେ ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ସେ କଥା କହ; ଯେଉଁଠି ତୁମ ମନରେ କିଛି ଅସମ୍ଭବ କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ କଥା ଥାଏ, ମୋତେ ପଚାର, ମୁଁ ସବୁ କହିଦେବି।" ସତ୍ୟାଭାମା ପଚାରିଲେ, "ମୁଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କିଛି ଦାନ, ବ୍ରତ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି କି? ଯାହା ଫଳରେ ମୁଁ ଏହି ମଣୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ତୁମର ପତ୍ନୀ ହେଲି? ମୁଁ ସଦା ତୁମ ଶରୀରର ଅର୍ଧାଙ୍ଗିନୀ, ଗରୁଡ଼ାରେ ବସି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ତୁମ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି। ତେଣୁ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହଁଁ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କଣ ସୁକୃତ କରିଥିଲି, କିଏ ଥିଲି, କାହାର କନ୍ୟା ଥିଲି?" ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରିୟେ, ଏହାକୁ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ କେଉଁ ଶୁଭ ବ୍ରତ କରିଥିଲ, ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେଉଛି। କୃତୟୁଗ ଶେଷରେ ମାୟାନଗରୀରେ ଅତ୍ରିବଂଶୀୟ ଦେବଶର୍ମା ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ସେ ବଡ଼ ଅତିଥିସେବୀ, ଅଗ୍ନିଉପାସକ, ଦୈନିକ ସୂର୍ୟବ୍ରତରେ ନିୟୋଜିତ ଏବଂ ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଗୁଣବତୀ ନାମକ ଏକ ଜ୍ଞାନବତୀ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଓ ବୟସ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କରିଥିଲେ, କାରଣ ସେ ନିର୍ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ଦେବଶର୍ମା ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପିତା ଭାବେ ମାନୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଦୁଇଯଣ ହିମାଳୟ ପାଦଦେଶରେ କୁଶ ଓ ଇଂଧନ ଆଣିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ। ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ପଳାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେହି ରାକ୍ଷସ, ମୃତ୍ୟୁର ଦୂତ ଭାବେ, ଦୁଇଯଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲା। ତଥାପି, ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ପୂଣ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମୋ ସାମୀପ୍ୟରେ ଥିବା ମୋ ପରିଚାରକମାନେ ତାଙ୍କୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଇଗଲେ। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ, ସୂର୍ୟାରାଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ମ କରୁଥିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲି। ଶୈବ, ସୌର, ଗଣେଶ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶାକ୍ତ—ସମସ୍ତେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସାଗରକୁ ଯାନ୍ତି। ମୁଁ ଏକା ଅନେକ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଭିନ୍ନ ନାମରେ ଖେଳୁଛି, ଯେପରି ଦେବଦତ୍ତ ନାମକ ଜଣେ ଲୋକ ପୁଅ ବୋଲି ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଡକାଯାଏ। ସେହି ଦୁଇଜଣ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ମୋ ସାମୀପ୍ୟରେ, ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଚଢ଼ି, ସୂର୍ୟସମ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ, ମୋ ସମାନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଚନ୍ଦନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।" ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟାଭାମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଶ୍ରୀପଦ୍ମମହାପୁରାଣର ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ। ପୁନି, କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "ଗୁଣବତୀ, ତାଙ୍କର ବାପା ଓ ସ୍ୱାମୀ ଦୁଇଁଜଣ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେବାର କଥା ଶୁଣି ବିପର୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କଲେ। ସେ କହିଲେ, 'ହା ବାପା! ହା ପତି! ମୋତେ ଏମିତି ଛାଡ଼ି କଣେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ? ମୁଁ ଏଯିଏ ଶିଶୁ, ଏବେ କ’ଣ କରିବି, ଏଯିଏ ଅସହାୟ ହୋଇଗଲି। ଏଯିଏ ଘରେ ଅଦକ୍ଷ ଓ ନିର୍ଧନ ମୋତେ କିଏ ଭଲପାଇବ, ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ଦେଇ କିଏ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କରିବ? ମୁଁ ଅପରାଧିନୀ, ସଂରକ୍ଷକ ଓ ଜୀବନ ହରାଇଯାଇଛି, ଏଯିଏ ଅସହାୟ ଓ ଶିଶୁ, କିଏ ମୋର ଶରଣ ହେବେ?' ଏଭଳି ବିଲାପ କରି, ଗୁଣବତୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ମାଛିଡ଼ିଏ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବହୁତ ସମୟ ପରେ ସେ ଶୁଧ୍ଧିକୁ ଆସି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି କନ୍ଦୁଥିଲେ, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ। ପରେ ସେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଅବଶିଷ୍ଟ ସମ୍ପତ୍ତି ବିକ୍ରି କରି, ତାଙ୍କ ବାପା ଓ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରିୟା ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ସେ ମାୟାନଗରୀରେ ନିଜେ ଉପାର୍ଜନ କରି ଜୀବନ ଜୀବିକା କରୁଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତି, ଶାନ୍ତି, ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହରେ ନିରତ ଥିଲେ। ସେ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଇଟି ବ୍ରତ—ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ—ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "ଏହି ଦୁଇ ବ୍ରତ ମୋ ପାଖରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି, ସନ୍ତାନ ଦେଉଛି। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତୁଳାରାଶିରେ ସୂର୍ୟ ଥିବାବେଳେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ପାଇଁ ଘର ବୁହାନ୍ତି, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଉଛନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। କାର୍ତ୍ତିକରେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ, ଜାଗରଣ, ଦୀପଦାନ, ତୁଳସୀବନରେ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁର ଅଂଶ ହେଇଯାଆନ୍ତି। ଏହି କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ କେବଳ ତିନି ଦିନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଭି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ତେବେ ଜନ୍ମରୁ ପାଳନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ କଥା କ’ଣ?" ଏପରି ଭାବେ ଗୁଣବତୀ ପ୍ରତିବର୍ଷ ବିଷ୍ଣୁସେବାରେ ନିରନ୍ତର ନିୟୋଜିତ ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ, ଦେହ ଶିଥିଲ ଓ ଜ୍ୱର ଦ୍ୱାରା କ୍ଲାନ୍ତ, ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୀତରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ହଠାତ୍ ସେ ଦେଖିଲେ ଆକାଶରୁ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଅବତରିଲା। ଚକ୍ର, ଶଂଖ, ଗଦା, ପଦ୍ମଧାରୀ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ଆକାଶରୁ ଅବତରିଲେ। ସେମାନେ ଗୁଣବତୀଙ୍କୁ ସେହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାମର ଡୁଲାଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଗୁଣବତୀଙ୍କୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଇଗଲେ।