କାଳନେମିର ଭୟାନକ ରୂପ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ବାହୁ ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁପରି ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ପର୍ବତରୁ ବାହାରିଛି । ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ଅସ୍ତ୍ରଜାଲ, ଧନୁଷ, ଏବଂ ଲୋହାର ଗଦା ନେଇ ସେ ଦେବମଣ୍ଡଳ ଆକାଶକୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଲେ, ଯେଉଁପରି ପର୍ବତମାଳା ଦେଖାଯାଉଛି । ବାୟୁରେ ଉଡୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଅତି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ସେ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସନ୍ଧ୍ୟାର କିରଣରେ ଶିଳାଗୁଡ଼ିକ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି । ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଜଘନ୍ଘାତରେ ଉପଟାଉଥିବା ପର୍ବତଶିଖର, ଚୂଡ଼ା ଏବଂ ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ, ସେ ଦେବସେନାକୁ ବିଜୁଳି ପ୍ରହାର ପରି ଆଘାତ କଲେ । କାଳନେମିଙ୍କର ତଳୱାରଧାରୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ଏବଂ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚଳ ହେଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଭୃତ ହୋଇଗଲେ । କିଛି ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ ଏବଂ କିନ୍ନରଙ୍କୁ ସେ ମୁଷ୍ଟିଘାତରେ ପଡ଼ି ମାରିଦେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ । କାଳନେମିଙ୍କ ଭୟରେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ; ଅନେକ ପ୍ରୟାସ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟ ଓ ଅସ୍ତିରତାରେ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତୀର-ଫାନ୍ଧରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଅଚଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ । ବରୁଣଙ୍କୁ ସେ ଏମିତି ଅକ୍ରିୟ କରିଦେଲେ, ଯେଉଁପରି ଜଳବିହୀନ ମେଘ କିମ୍ବା ଶୁଷ୍କ ସମୁଦ୍ର । ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ, ସମ୍ପଦର ଅଧିପତି, ସେ ମୃତ୍ୟୁର ରୂପ ଦେଖାଇ ଚତୁର୍ଦିଗରେ ଘେରି ଦେଲେ, ଯାହାର ଫଳରେ ବୈଶ୍ରବଣ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ଯମ ମୃତ୍ୟୁଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଭୟରେ ନିଜ ଲୋକ ଛାଡ଼ି ଦିଗନ୍ତକୁ ପଳାଇଗଲେ । ସେ ଲୋକପାଳମାନେ ଓ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦୂର କରି, ଚାରି ଦିଗରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ । ତାପରେ ସେ ତାରାମାର୍ଗକୁ ଗଲେ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୋମ ଓ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଅଧିକାରକୁ ଦଖଳ କଲେ । ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ଓ ଧର୍ମଦ୍ୱାରକୁ ଉପକମ୍ପିତ କରି, ତାଙ୍କର ଅଧିକାର, ଲୋକ ଏବଂ ଦିନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅପହରଣ କଲେ । ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଜୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳାଇଲେ; ବାୟୁକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଧୀନ କରି, ନିଜ ଆଜ୍ଞାରେ ରଖିଲେ । ସମସ୍ତ ନଦୀକୁ ସମୁଦ୍ରରୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବାହାର କରି, ସମୁଦ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଶରୀରର ସାର, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସେବାରେ ରହିଲେ । ଦିବ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀ ଜଳକୁ ଅଧୀନ କରି, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପର୍ବତମାନେ ରକ୍ଷିତ ରଖି ଢାକିଦେଲେ । ସେ ନିଜର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ପଞ୍ଚଭୂତର ମହାସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଦେଖାଗଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ଦାନବ, ଲୋକପାଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଂହାସନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସେ ଲୋକମୂଳ ସମାନ ହୋଇ, ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯେପରି ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ତଥାପି, ପାଞ୍ଚଟି ଶକ୍ତି—ବେଦ, ଧର୍ମ, କ୍ଷମା, ସତ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ, ଯେଉଁମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି—କାଳନେମିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ଆସିନଥିବାରୁ, ଦାନବାଧିପତି କାଳନେମି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସ ଖୋଜିବାକୁ ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ଗରୁଡ଼ାରେ ବସିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଦାନବସମୂହ ନାଶ ପାଇଁ ଶୁଭ ଗଦା ଘୁରାଉଥିଲେ । ସେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଅମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ବର୍ଷାର ମেঘ ପରି ଗମ୍ଭୀର, କଶ୍ୟପଙ୍କ ବଂଶର ସୁବର୍ଣ୍ଣପତ୍ର ଗରୁଡ଼ାରେ ଆସି, ଆକାଶରେ ଗତି କରୁଥିଲେ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବମାନେ ନାଶ ପାଇଁ ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସେ ଦାନବ ଅସ୍ଥିର ମନେ ଅଚଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶିଆ କହିଲେ— “ଏହିଏ ଆମର ଶତ୍ରୁ, ଯିଏ ଆମର ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ, ସମୁଦ୍ରବାସୀ ଓ ମଧୁ, କୈଟଭଙ୍କୁ ନାଶ କରିଥିଲେ । ଏହିଏ ଆମର ଅପରାଜୟ ଶତ୍ରୁ, ଯିଏ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଦାନବକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଛି । ଏହିଏ ନିଷ୍ଠୁର, ଯିଏ ନାରୀ-ଶିଶୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜା ପାଉନାହିଁ, ଯିଏ ଦାନବୀମାନଙ୍କ ସୀମା ଓ ବିକଳ୍ପ ନିର୍ଣୟ କରିଥିଲେ । ଏହିଏ ଦେବତାଙ୍କ ବିଷ୍ଣୁ, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କ ବୈକୁଣ୍ଠ, ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନନ୍ତ, ଏବଂ ନିଜେ ଜନ୍ମାନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ । ଏହିଏ ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ, ଯାହାକୁ ଆମେ ଅପରାଧ କରିଛୁ; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଆସିଲେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମଧ୍ୟ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଛାୟାରେ ଦେବତାମାନେ ବଳିଦାନରେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଦଢ଼ି ରହି, ମହାର୍ଷିମାନେ ତିନିଥର ଘୃତ ଆହୁତି ଦେଇ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି । ଏହିଏ ଅମୃତ ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ ପାଇଁ କାରଣ; ଏହି ଚକ୍ରରେ ଆମର ବିପକ୍ଷୀ ବଂଶଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରବେଶ କରିଛି । ଏହିଏ ସେ, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତେଜସ୍ୱୀ ଚକ୍ରକୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କରନ୍ତି । ଏହିଏ ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ସମୟ, ଏବେ ମୁଁ ସମୟର ରୂପ ନେଇଛି; ନିୟତ ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ, କେଶବ ତାଙ୍କର ଫଳ ଲଭିବେ । ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ଏଠାରେ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି । ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଋଣ ସମାଧାନ କରିବି, ଏହି ଦାନବଭୟ ବିଷ୍ଣୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ବଧ କରି । ଶୀଘ୍ରେ ମୁଁ ଦେବସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି; ତିଁ ଅନ୍ୟ ଅବତାର ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେ ଭୟ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏହିଏ ସେ ଅନନ୍ତ, ପୂର୍ବରୁ ପଦ୍ମନାଭ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯିଏ ଭୟାନକ ପ୍ରାଚୀନ ସମୁଦ୍ରରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ । ଦୁଇ ଭାଗର ଅବତାର ନେଇ, ଅର୍ଦ୍ଧସିଂହ ଅର୍ଦ୍ଧମାନବ ରୂପରେ, ମୋର ପିତା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ । ଦେବମାତା ଅଦିତି ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଗର୍ଭ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ସେ ତିନି ପଦକ୍ରମରେ ତିନି ଲୋକ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ ।