ଯୁଦ୍ଧ ରଣଭୂମିରେ ଅନେକ ଯୋଧା ଭୂମିରେ ଭାରି ଭାରି ଭାବରେ ପଡିଗଲେ, ଅନେକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏହି ସମୟରେ ରଥ, ଘୋଡା, ଉଡୁଥିବା ଯାନ ଓ ପଦାତି ସେମାନେ ଆକ୍ରୋଶରେ ଏକାପରେକ ଝପିପଡି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଦନ୍ତ ଉଠିଯାଇଥିଲା, ମୁହଁ କ୍ରୋଧରେ ବିକୃତ, ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ରଥ ରଥ ସହିତ, ପଦାତି ପଦାତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ରଥମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ରଣଭୂମିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଦେଇଥିଲା। ଆକାଶରେ ବଦଳର ଡାକ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଉଡୁଥିଲା; କିଛି ରଥ ଭଙ୍ଗ ହେଇଗଲା, କିଛି ରଥ ଅନ୍ୟ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ରିତ ହେଇଗଲା। ରଥମାନେ ଏତେ ଭିଡ଼ି ହେଇଥିଲେ ଯେ ଚଳିପାରୁନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଯୋଧାମାନେ ଦନ୍ତ ଦେଖାଇ ଏକାପରେକ ହାତ ଧରିଥିଲେ। କିଛି ତଳୱାର ଓ ଢାଲ ନେଇ ଗର୍ଜନା କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ରକ୍ତ ଝରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଏକାଠି ହୋଇ, ଯୋଧାମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷାରେ ଦିନକୁ ଅନ୍ଧକାର କରିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦାନବ କାଳନେମି କ୍ରୋଧରେ ବଦଳ ଭଳି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ; ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ମେଘ ଭଳି ତାଙ୍କର ଶରୀର ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ତାଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଭଳି ବଡ଼ ଦେହରୁ ତେଜସ୍ୱୀ ମେଘ ପଡ଼ିଲା, ବିଜୁଳି ଚମକି ତଡ଼ିତ ବର୍ଷା ହେଲା। କ୍ରୋଧରେ ଶ୍ୱାସ ନେବା ସମୟରେ, ଭୃକୁଟିରୁ ପସିନା ବର୍ଷା ହେଲା; ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ଝରିଲା, ଫୁଟିଯାଇଥିବା ଶିଖା ଦେଖାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ହାତ ଆକାଶରେ ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ଭଳି ପାହାଡ଼ରୁ ଉଗି ଆଗକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ନିଜ ମାୟା ଅସ୍ତ୍ର, ଧନୁ, ଲୋହା ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଆକାଶକୁ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଢାକିଦେଲେ। ପବନରେ ଉଡୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହରେ ତିଁ ଦ୍ୱିପ୍ରଭ Meru ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦିଖିଲେ, ଯାହାର ପଥର ସଂଧ୍ୟାର ରୋଶନିରେ ଜଳିଯାଉଥିଲା। ପାହାଡ଼ର ଶିଖର, ଶୃଙ୍ଗ, ଏବଂ ଗଛ ତାଙ୍କର ଜଘାର ଶକ୍ତିରେ ଉଖି ନିକାଳି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ବିଜୁଳି ଭଳି ଆଘାତ କଲେ। ତଳୱାର ଧାରୀ ହାତରେ ଆଘାତ ପାଇ ଦେବତାମାନେ, ଚୁଲ କଟିଯାଇ, ଶରୀର ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଚଳିପାରିଲେନାହିଁ, କାଳନେମିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ। ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ, କିନ୍ନରମାନେ କିଏ ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟିରେ ଆଘାତ ପାଇ ପଡିଗଲେ, କିଏ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗିଯିବା। କାଳନେମିଙ୍କ ଭୟରେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆତଙ୍କିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ କିଛି କରିପାରିଲେନାହିଁ। ତିଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ହଜାର ଆଖିର ଦେବତାକୁ ଅସ୍ତ୍ରବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଶକ୍ତ କରିଦେଲେ, ଚଳିପାରିଲେନାହିଁ। ତିଁ ବରୁଣ, ଜଳର ଦେବତାକୁ ଅକ୍ରିୟ କରିଦେଲେ, ବିନା ଜଳର ବଦଳ ଭଳି, ବିନା ତରଳତାର ସମୁଦ୍ର ଭଳି। ବୈଶ୍ରବଣ, ଧନର ଦେବତା, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁର ରୂପରେ ଘିରି ଦୁଃଖ କରି, ସବୁ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଦାୟିତ୍ୱ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ଯମ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ ନେବାକୁ ଯାହା ଅସ୍ତ୍ର ନେଇଥିଲେ, ଭୟରେ ନିଜ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ସେ ଦିଗଦେବତାମାନେ ଦୂର କରି ତାଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ, ନିଜ ଦେହକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାର କଲେ। ସେ ତାରାମାର୍ଗ, ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ଯାହା ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ ଓ ସୋମ ଓ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ କୁ ଦଳାଇଦେଲେ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଓ ଧର୍ମର ଦ୍ୱାରକୁ ହେଳାଇ, ତାଙ୍କର ଅଧିକାର, ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଦିନର କାର୍ଯ୍ୟ ଦଳାଇଦେଲେ। ଅଗ୍ନି, ଦେବମାନଙ୍କର ମୁଖ, ତାଙ୍କୁ ବିଜୟ କରି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବନ୍ଧିଦେଲେ; ବାୟୁକୁ ଶକ୍ତିରେ ଅଧିନ କରି ନିଜ ଅନୁଗତ କରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରରୁ ଶକ୍ତିରେ ଉଗିଇ, ସମୁଦ୍ରମାନେ ଯାହା ଶରୀରର ଉତ୍ସ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ସେବା କରାଇଦେଲେ। ଦିବ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀର ଜଳକୁ ନିଜ ଅଧିନ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ପାହାଡ଼ରେ ସୁରକ୍ଷିତ କରି ଢାକିଦେଲେ। ସେ ସ୍ୱୟଂଭୂ, ପଞ୍ଚଭୂତର ମହାପ୍ରଭୁ ଭଳି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିସ୍ତାର କରି ଭୟ ଦେଇ ଚମକିଲେ। ସେ ଦାନବ, ଦିଗପାଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ରୂପ ଧରି, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ରଣଭୂମିରେ ତେଜରେ ଦିଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଯେପରିକି ଦେବତାମାନେ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପାଞ୍ଚଟି—ବେଦ, ଧର୍ମ, କ୍ଷମା, ସତ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ, ଯେଉଁମାନେ ନାରାୟଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି—ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟ ଯାଇନାହିଁ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ବିପରୀତ କରି। ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଆସିନଥିବାରୁ, ଦାନବର ସ୍ୱାମୀ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସ ଖୋଜି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ସେଠା ଦେଖିଲେ ବିଷ୍ଣୁ, ଗରୁଡ଼ରେ ବସି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରି, ଶୁଭ ଗଦା ଘୁରାଇ ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ବିଜୁଳି ଭଳି ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବର୍ଷା ଭରା ମେଘ ଭଳି ଦିଖି, କଶ୍ୟପର ବଂଶର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରା ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଆକାଶ ମାନେ ଚଳିଥିଲେ। ଏମିତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦାନବ କାଳନେମି ଭୟ ଓ ଆକ୍ରୋଶରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଅଚଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ହେଉଛି ଆମର ଶତ୍ରୁ, ଯିଏ ଆମର ପୂର୍ବପୁରୁଷ, ସମୁଦ୍ରବାସୀ ଏବଂ ମଧୁ-କୈଟଭଙ୍କୁ ନାଶ କରିଛି। ଏହି ହେଉଛି ଆମର ଶତ୍ରୁ, ଯିଏ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଦାନବକୁ ମାରିଛି। ଏହି ହେଉଛି ନିଷ୍ଠୁର, ଯିଏ ଜଗତରେ ନାରୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ, ଯିଏ ଦାନବୀମାନେର ସୀମା ଓ ଚୟନ କରିଛି। ଏହି ହେଉଛି ଦେବମାନଙ୍କର ବିଷ୍ଣୁ, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କର ବୈକୁଠ, ସର୍ପମାନେର ଅନନ୍ତ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂମାନେର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ। ଏହି ହେଉଛି ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଯାହାକୁ ଆମେ ଅପରାଧ କରିଛୁ; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ସମ୍ମୁଖରେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୋଇଗଲେ।