ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଋଷିମାନେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲା ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭାବେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟର ମୂଳ ଏବଂ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରିବା । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ନିଜ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପାଳନ କରି ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରିଥିଲେ । ଗୃହସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଲୋକମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି; ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ଆମେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଭାବରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁ । କିଛି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି, କିଛି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା, କିଛି ଦାନ୍ତରେ ଚିବାଇ ଖାନ୍ତି, କିଛି ପଥର ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଖାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି । ଏମାନେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା ଏବଂ ଅତି କଠିନ ନିୟମ ରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟକୁ ଆଗ୍ରଗଣ୍ୟ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ନିର୍ମିତ ହୁଏ; ଏହି ଉଚ୍ଚ ଲୋକର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପ୍ରଥାକୁ ଜାଣି ଏହିପରି କହନ୍ତି । ଧର୍ମ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ବସିଥାଏ, ତପସ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ବସିଥାଏ; ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ବିନା ଯୋଗ ଲାଭ ହୁଏନାହିଁ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ବିନା ଖ୍ୟାତି ମିଳେନାହିଁ; ଏହି ଜଗତରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟଠାରୁ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିର ମୂଳ କିଛି ନାହିଁ । ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ଭୂତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ନିଜକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିଥାଏ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାଠାରୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ । ଅନୁଶାସନ ବିନା ଜଟା ଧାରଣ, ଦୃଢ଼ତା ବିନା ବ୍ରତ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ବିନା ଜୀବନ—ଏହି ତିନିଟି ମିଥ୍ୟା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ । ଘରେ ନାହିଁ, ସମ୍ମିଳନ କୁଉଁ, ଭାବର ବିକ୍ଷୋଭ କୁଉଁ? ଏହି ମନସ୍ପୁତ ସନ୍ତାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ କି? ଯଦି ତୁମେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ଉତ୍ପାଦକ ଭାବରେ ମନରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କର । ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗର୍ଭକୁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଘରେ ନାହିଁ, ଶୁକ୍ର ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ଏହି ହିଁ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ନିୟମ । ଏହି ଅନୁଷ୍ଠିତ ଧର୍ମ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଛ, ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହାକୁ ଅତି ମନ୍ତ୍ରଣା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଧମମାନେ ଏହାକୁ ମିଥ୍ୟା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି । ମୁଁ ନିଜ ଶରୀରକୁ ମନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଘର ନାହିଁ, ନିଜ ଦେହରୁ ପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିବି । ଏପରି ଭାବରେ, ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ଉତ୍ପାଦକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା, ଯେପରି ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେବାକୁ ଚାହୁଁ । ଏହି ସମୟରେ ଭାରୁଣ କହିଲେ: ଉର୍ବା, ତପସ୍ୟାରେ ଅନୁଗତ, ନିଜ ଉରୁକୁ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ବସାଇଦେଲେ; ଏକ ଦର୍ଭା ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନିମିତ୍ତରେ ଉରୁରେ ଚର୍ଣ୍ଣ କଲେ । ତାଙ୍କର ଉରୁ ହଠାତ୍ ଫାଟିଗଲା, ଏବଂ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଏହି ଅଗ୍ନି ଏହି ଜଗତକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ । ଉର୍ବାଙ୍କ ଉରୁ ଫାଟି ଯାଇ, ତାହାଠାରୁ ଔର୍ବ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲା, ଯେଉଁ ତିନି ଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଅତି କ୍ରୋଧିତ ଭାବରେ । ଉତ୍ପତ୍ତି ସମୟରେ, ତିନି ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ପିତା, ମୋତେ ଭୋକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି; ମୁଁ ଏହି ଜଗତକୁ ଭକ୍ଷିତ କରିବି ।" ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନି ତୀବ୍ର ଶିଖାରେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ, ଦଶ ଦିଶାରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିଲେ, ତିନି ବିନାଶର ଅଗ୍ନି ପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଋଷି, ଉର୍ବାଙ୍କୁ ଆସି କହିଲେ: "ତୁମ ପୁତ୍ରକୁ ଜଗତର ଉପକାର ନିମିତ୍ତରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର; ଦୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କର ।" "ଏ ଋଷି, ମୁଁ ଏହି ପିଲା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଉପସ୍ଥାନ ଦେବି । ଏହି କଥା ଏକଦମ ସତ୍ୟ, ଏ ପୁତ୍ର; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଶୁଣ ।" ଔର୍ବ କହିଲେ: "ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏ ପ୍ରଭୁ, ଯେ ତୁମେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛ; ଏହି ମୋ ପୁତ୍ରର ଉପକାର ପାଇଁ ତୁମେ ଦୟା କରିଛ ।" "ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ଏବଂ ଆଶା କରାଯାଇଥିବା ମିଳନ ସମୟରେ, କେଉଁ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ମୋ ପୁତ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ ଏବଂ ସୁଖ ପାଇବେ?" "ତାଙ୍କର ନିବାସ କେଉଁଠି ହେବ, ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ କଣ ହେବ? ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମାନ ଉପସ୍ଥାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଉପସମୁଦ୍ର ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ଏକ ନିବାସ ହେବ । ମୋ ଉତ୍ପତ୍ତି ଜଳ ରୁ; ଏହି ଅପାର ଜଳ ତୁମ ସହ ଯାଉ ।" "ସେଉଁଠି, ସେ ସଦା ବସିଥାଏ, ଜଳ ପିଇ ଉପହାର ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରେ । ଏହି ଜଳ ଏବଂ ତାର ନିବାସ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି ।" "ଏହି ବୟସ ଶେଷରେ, ପୁତ୍ର, ମୁଁ ଏବଂ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ ସହଯାତ୍ରୀ ହେବା, ସମସ୍ତ ପୁରାତନ ଜିନିଷକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ।" "ଏହି ଅଗ୍ନି, ବିନାଶ ସମୟରେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଭକ୍ଷିତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ଧତ ହେବ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ ଦଗ୍ଧ ହେବେ ।" "ତଥାସ୍ତୁ"—ଏପରି ଅଗ୍ନି, ତାଙ୍କର ଶିଖାଗୁଡିକୁ ଲୁଚାଇ, ସମୁଦ୍ର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ବିଦାୟ ନେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହା ଋଷି, ଔର୍ବ ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ଜାଣି, ନିଜ ନିଜ ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ । ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏହି ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଦେଖି, ଔର୍ବଙ୍କୁ ସର୍ବଦେହରେ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ: "ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ଘଟିଛି । ତୁମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି ।" "ମୁଁ ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଦାସ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏଠି ତୁମେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ ।" "ଏହିପରି, ମୋତେ ତୁମ ପୂଜାରେ ନିମଗ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖ; ଯଦି ମୁଁ ଅସଫଳ ହେଉଛି, ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ତେବେ ତୁମର ହାର ହେଉ ।