ଦୈତ୍ୟମାନେ ସେନାକୁ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ କରି ଧ୍ୱଂସ କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହାୟ ହେଇପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଜଳଦେବତା ବରୁଣ ଏମିତି କହିଲେ— “ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ପୁଅ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ତପୋବଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇଥିଲେ, ଗୁଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ। ସେ ତପସ୍ୟାରେ ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ, ଅକ୍ଷୟ ଜଗତ୍କୁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ତପୋବଳ ଦେଖି, ଅନେକ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କଠାରେ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦୈତ୍ୟମହାରାଜ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ସେଇ ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ, ସେଇ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମମୟ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: “ହେ ମହାନ, ଏଇ ଋଷି ପରମ୍ପରାର ଏଇ କୁଳର ମୂଳ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ ଏକାକି ଅଛ, ତୁମର କୌଣସି ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମ ପରିବାରର ଆଉ କେହି ନାହିଁ। ତୁମେ ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଏକାକି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛ। ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳର ନିୟମିତ ଋଷିମାନେ ଏଭଳି ଏକାକି ରହନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ବିନା। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ, ମୋ ସନ୍ତାନ ଥିବାର କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ; ତୁମେ ତ ଏକ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ। ଏହିଯୋଗୁଁ, ତୁମର ବଂଶ ଚାଲାଇବା ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼; ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ନିର୍ମାଣ କର।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ତପସ୍ବୀ ମନରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ନିତି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ସେଠି ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା ତପସ୍ୟା, ତାଙ୍କେ ଅରଣ୍ୟର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆଚରଣ ଅନୁସରିଲେ, ସେଇ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରିବେ। ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମୀ ଲୋକଙ୍କର ତିନିପ୍ରକାର ଜୀବନ ପ୍ରଣାଳୀ ଅଛି, ଆମ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ତ ଅରଣ୍ୟବାସର ଆଚରଣ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ। କିଏ ଜଳ ଖାଇଥାଏ, କିଏ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, କିଏ ଦାନ୍ତରେ ଚିବାଇ ଖାଏ, କିଏ ପାଥରରେ କୁଟି ଖାଏ, କିଏ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରେ। ଏମାନେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା ଓ କଠିନ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟକୁ ଶିରୋପରି ରଖି, ଉଚ୍ଚତମ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତିର ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଏହି ଉଚ୍ଚ ଲୋକର ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏପରି କହନ୍ତି। ଧର୍ମ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟରେ ଅଛି, ତପସ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟରେ ଅଛି; ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଯୋଗ ବିନା କିଛି ପ୍ରାପ୍ତି ନାହିଁ, ଯୋଗ ବିନା କୌଣସି କୀର୍ତ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଜଗତରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟ ଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି କୀର୍ତ୍ତିର ମୂଳ ନାହିଁ। ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପଞ୍ଚ ଭୂତକୁ ନିୟମିତ କରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହେ—ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ତପସ୍ୟା ନାହିଁ। ଅନୁଶାସନ ବିନା ଜଟା ଧାରଣ, ନିଶ୍ଚୟ ବିନା ବ୍ରତ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟ ବିନା ଜୀବନ—ଏହି ତିନିଟି ହେଉଛି ମାତ୍ର ଢୋଙ୍ଗ। ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ସଂଯୋଗ ନାହିଁ, ଏହି ମନର ଭ୍ରମ କେଉଁଠୁ? ବ୍ରହ୍ମା କି ମନରୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ମନୋଜ ନନ୍ଦନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିନଥିଲେ? ଯଦି ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ପାରଂଗତ, ତେବେ ପ୍ରଜାପତି ସମ୍ବିଧାନରେ ମନୋଜ ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟି କର। ମନରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗର୍ଭ ତପସ୍ବୀମାନେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସଂଯୋଗ କିମ୍ବା ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ଏହି ହେଉଛି ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ରତ। ତୁମେ ଯେଉଁ ଧର୍ମକୁ ଏଠାରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଘୋଷଣା କରିଛ, ଏହି ଧର୍ମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବହୁତ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଧମମାନେ ଏହାକୁ ମିଥ୍ୟା ଭାବନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ମନରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ତିଆରି କରି, ନିଜ ଦେହରୁ ଏକ ପୁଅ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସଂଯୋଗ ବିନା। ଏଭଳି, ମୁଁ ନିଜେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ପ୍ରଜାପତି ଭଳି, ଯେପରି ମୁଁ ଜଗତକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ବରୁଣ ଏହା ଉପସଂହାର କରି କହିଲେ: “ଉର୍ବା ନାମକ ତପସ୍ବିନୀଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାବିତ କରାଗଲା। ତାଙ୍କ ଜଂଘାକୁ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ବସାଇ, କେବଳ ଏକ ଦର୍ଭା ଗଛର ଉପରେ ତାଳି ମାରି, ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ସ୍ଥଳୀ ତିଆରି କରାଗଲା। ତାଙ୍କ ଜଂଘା ହଠାତ୍ ଭାଗିଗଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଏକ ଅଗ୍ନି ଉପଜିଲା—ଏହି ଅଗ୍ନି ଜଗତକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା, ସେ ଥିଲେ ତାଙ୍କର ପୁଅ। ଉର୍ବାଙ୍କ ଜଂଘା ଫାଟି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲା, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ଔର୍ବ, ଯେଉଁଠି ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଦହାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଅତି ରୂଷ୍ଟ। ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କ୍ଷୁଦାରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କହିଲେ: ‘ପିତା, ମୋତେ କ୍ଷୁଦା ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ମୁଁ ଏହି ଜଗତକୁ ଖାଇଦେବି।’ ସେ ଅଗ୍ନି ଏପରି ଦହନ ଶକ୍ତି ସହ ଦଶ ଦିଗରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶିଖା ଛଡ଼ାଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦହାଇ, ବିନାଶ ଅଗ୍ନି ପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଋଷି ଉର୍ବାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ: “ତୁମ ପୁଅକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କର। ମୁଁ ଏହି ଶିଶୁ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇବି, ଏହି କଥା ସତ୍ୟ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ମୋ କଥା ଶୁଣ।” ତାପରେ, ଔର୍ବ କହିଲେ: “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଏଠାରେ ଦେଲେ, ଏହା ମୋ ପୁଅର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ଏହି ମିଳନ ହେବା ପରେ, ମୋ ପୁଅ କେଉଁ ଉପହାରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ, କେଉଁ ଭୋଗରେ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ? ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ କେଉଁଠି ହେବ, ତାଙ୍କ ଭୋଜନ କଣ ହେବ? ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁରୂପ ଉପାୟ କରିଦେବେ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ସାମୁଦ୍ରିକ ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହେବ, ସେ ମହାସାଗରରେ ବାସ କରିବେ। ମୋର ମୂଳ ହେଉଛି ଜଳ; ଏହି ଅପାର ଜଳ ତୁମ ସହ ଯାଉ।