ଇନ୍ଦ୍ର, ଅନେକ ଚକ୍ଷୁବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତା, ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଧନୁରୁ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଇ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ନେତାମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ସେଉଁଠି ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ଦେଇଥିବା ବିଶାଳ ସେନାକୁ ତାମସ ଅସ୍ତ୍ରର ଜାଲରେ ଆବୃତ କଲେ। ପୁରୁହୂତର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ି, ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ, କିମ୍ବା ନିଜ ଯାନକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ। ଏହି ମାୟାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୟାସ କରି, ଏହି ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦଳର ମୁଣ୍ଡ ଛିନିଦେଲେ। ଏହି ନୀଳ ଆଲୋକିତ ଅନ୍ଧକାରରେ ଅବାକ୍ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥ ହୋଇ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଏକାଉଁଠି ପଡ଼ିଗଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ପର୍ବତମାନେ ତାଙ୍କର ପଖ ଛିନି ଦିଆଯାଇଛି। ଦୈତ୍ୟମାନେ ହରାଇଗଲାବେଳେ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ନିବାସ ଏମିତି ଅନ୍ଧକାରରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ, ମାୟା ଏକ ବିଶାଳ ମାୟା ତିଆରି କଲେ—ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଗ୍ନିମୟ ମାୟା ମୌର୍ବୀ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଯୁଗାନ୍ତର ଚମକ ଆଣିଥାଏ। ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମାୟାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁନି ଉଠିଗଲେ। ଏହି ଜଳନ୍ତା ମୌର୍ବୀ ମାୟା ସମ୍ପର୍କରେ ଆସି, ଦେବମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ, ତାହାର ଶୀତଳ ଜଳ ତଳାକୁ ପଳାଇଗଲେ। ଔର୍ବ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମନ ହାରାଇ, ଦେବମାନେ ଅତିବ୍ୟଥିତ ଓ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ବେଦନା କଲେ। ଦେବସେନା ମାୟାରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟମାନ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ବରୁଣ ଏହିପରି କହିଲେ— “ଇନ୍ଦ୍ର, ଗତକାଳରେ ଏକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିପୁତ୍ର ଅତି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ। ସେ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତପୋବଳ ଦ୍ୱାରା ଅବିନାଶୀ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହାଦେଖି ଅନେକ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ତାପରେ ସେଇ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ—‘ମହାନୁଭାବ, ଏହି ଋଷିବଂଶର ମୂଳ କଟିଯାଇଛି। ଆପଣ ଏକାମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ, ସନ୍ତାନ ବିନା ରହିଛନ୍ତି; ଶୈଶବରୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଏକାକୀ ଓ ସନ୍ତାନ ବିନା, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋ ସନ୍ତାନ ଥିବା କାରଣ ନାହିଁ; ଆପଣ, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ। ଏହିପରି, ନିଜ ବଂଶ ଚାଲାଇବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତୁ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ।’ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଋଷି ମନରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେଇ ମୁନିମାନେଂକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଯେମିତି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା, ସେମାନେ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟର ମୂଳ ଫଳ ଖାଇ ବଞ୍ଚିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ନିଜ ପଥରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିପାରିବ। ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମୀମାନେ ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରକାର ଜୀବନପଦ୍ଧତି ଅଛି; ଆମେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରୁଅଛୁ। କିଏ କେବଳ ଜଳପାନ କରିଥାଏ, କିଏ ବାୟୁପାନ କରେ, କିଏ ଦାନ୍ତରେ ଚୁରି କରେ, କିଏ ପାଥରରେ ଚାପି ଖାଏ, କିଏ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରେ। ଏମିତି ଅତି କଠିନ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ମାନେ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ନିର୍ମିତ ହୁଏ; ଏହିପରି କହନ୍ତି ଉଚ୍ଚ ଲୋକରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଗଣ। ଧର୍ମ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାରେ ବସିଥାଏ, ତପସ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାରେ ବସିଥାଏ; ଏମିତି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସନ୍ତି। ଯୋଗ ବିନା କିଛି ଲାଭ ନାହିଁ, ଯୋଗ ବିନା କିଛି ଯଶ ନାହିଁ; ଏହି ଜଗତରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ଯଶର ମୂଳ ନାହିଁ। ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପଞ୍ଚ ଭୂତଗୁଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ଥାଏ—ତାଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ତପସ୍ୟା ନାହିଁ। ଅନୁଶାସନ ବିନା ଜଟା ଧାରଣ କରିବା, ନିଶ୍ଚୟ ବିନା ବ୍ରତ ଓ କ୍ରିୟା କରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ବିନା ବଞ୍ଚିବା—ଏହି ତିନିଟି କୃତ୍ୟ କପଟ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଯେଉଁଠାରେ ନାହିଁ ସ୍ତ୍ରୀ, ନାହିଁ ସଂଯୋଗ, ନାହିଁ ମନ ଭ୍ରମ; ବ୍ରହ୍ମା କି ମନ ଦ୍ୱାରା ମନସ୍ପୁତ୍ରମାନେ ତିଆରି କରିନଥିଲେ କି? ଯଦି ଆପଣମାନେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବିଧାନରେ ମନଦ୍ୱାରା ପୁଅ ତିଆରି କରନ୍ତୁ। ମନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଗର୍ଭ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସଂଯୋଗ କିମ୍ବା ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ—ଏହିପରି ନିୟମ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଘୋଷିତ। ଆପଣମାନେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଯେଉଁ ଧର୍ମକୁ ଏଠାରେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି, ଏହା ସଦ୍ଗୁଣୀମାନେ ମନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅପତ୍ରମାନେ ଏହାକୁ ମିଥ୍ୟା ମନେ କରନ୍ତି। ମୁଁ ମନର ତେଜରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ନିଜ ଆକୃତିକୁ ଅନ୍ତରେ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଦେହରୁ ଏକ ପୁଅ ତିଆରି କରିବି, ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସଂଯୋଗ ବିନା। ଏପରି ଭାବେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବିଧାନରେ, ମୋ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି, ଯେପରି ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।