ଏକ ସମୟର କଥା, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ତାଙ୍କର ଅପାର ତେଜ ଓ ରଶ୍ମିରେ ଜ୍ୱଳମାନ ହେଇ, ପୂର୍ବ ହୋଇ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରୁଥିଲେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭା ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ତିନୋଟି ଦିବ୍ୟ ଲୋକର ଦ୍ୱାର ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ସ୍ୱରୂପ ଥିଲା, ତାପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଅକ୍ଷୟ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲେ, ହଜାର ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ। ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାରଟି ରୂପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚଳିଥିଲେ, ଏବଂ ସୋମ ଦେବ, ଧଳା ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ଶୀତଳ ରଶ୍ମିରେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚମକୁଥିଲେ। ସୋମ ଦେବ ତାଙ୍କର ରଶ୍ମିରେ ବରଫ ଜଳ ସମ ଶୀତଳତା ଭରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଦ୍ୱିଜତି ମାନ୍ୟଙ୍କର ଏହି ନାୟକ ତାରକାମଣ୍ଡଳୀର ଚଳନା ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ। ମେଷ ଛାୟା ତାଙ୍କର ଦେହରେ ଚିହ୍ନିତ ଥିଲା, ସେ ରାତିର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ଆକାଶର ଦୀପ୍ତିମାନ ଗ୍ରହମାନ୍ୟଙ୍କର ନାୟକ ଭାବେ ଅମର ରସ ଦାତା ଥିଲେ। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଔଷଧ ଓ ଅମୃତର ଭଣ୍ଡାର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ, ମୃଦୁ ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଦାନବମାନେ, ହିମର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ସୋମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ମଣିଷମାନେ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ସେ ସାତଟି ଶାଖା ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଅଗ୍ନିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର ମୂଳ ଭାବରେ ପୂଜିତ। ସେହି ସତ୍ତାର ମୂଳ ସାତ ଶ୍ରୁତିରେ ବିରାଜିତ, ଚଳନଶୀଳ ଏବଂ ଶରୀରହୀନ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ସେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳିଥିବା, ଧ୍ୱନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ ଭାସ୍କର୍ୟ ଭାବେ ପୂଜିତ ବାୟୁ। ବାୟୁ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ବିପରୀତ ଧାରାରେ ବର୍ଷା ମେଘ ନେଇ ବହୁଥିଲେ। ମାରୁତ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ। ତେଜସ୍ୱୀ ରଶ୍ମିରେ ସେ ନାଗମାନେ ପ୍ରମୁକ୍ତ ଭାବେ ଖେଳୁଥିଲେ, ନାଗମାନେ କ୍ରୁର ବିଷ ଝାଡ଼ୁଥିଲେ। ତୀର ଆକାର ଜୀବମାନେ ଆକାଶରେ ବିଚରି, ପାହାଡ଼ ଓ ଗଛମାନେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ସେନା ସହ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ହୃଷୀକେଶ, ପଦ୍ମନାଭ, ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ଯୁଗାନ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, କୃଷ୍ଣର ପଥ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମୂଳ, ଯଜ୍ଞରେ ବିରାଜିତ ଓ ହବି ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ତତ୍ତ୍ୱ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଆକାଶ ଓ ପଞ୍ଚ ଭୂତରେ ବିରାଜିତ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଶାନ୍ତିଦାତା, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ଅମର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିଥିଲେ। ବାମ ହାତରେ ସେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ମହାଗଦା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନାଶ କରେ, ଏହା କାଳୀର ରୂପ ଏବଂ ଶତ୍ରୁନାଶକ। ଅନ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହସ୍ତରେ ସେ ନାଗଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରି, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ତେଜମୟ ଭାବେ ସେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର, ଯିଏ ନାଗମାନେ ଖାଇବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତାଙ୍କୁ ନାଗରାଜଙ୍କ ମୁହଁରେ ରଖିଥିଲେ। ଅମୃତ ଜଳ ସହିତ ସେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସମ ଉତ୍ତୋଳିତ ହେଲେ, ଯାହା ଦେବ-ଦାନବ ସଂଘର୍ଷରେ ବାହାଦୁରି ଦେଖାଇଥିଲେ। ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ, ଅମୃତ ପାଇଁ ଅଦ୍ଭୁତ ପଙ୍ଖ ଓ ଅଲଂକାରଧାରୀ ଥିଲେ, ଖଣିଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ସମ। ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ତରଙ୍ଗ ଭାବେ ଉତ୍ସାରିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ସମ ପ୍ରଭା ଓ ନାଗର ଗଠିରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମଣିରେ ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଶୁଭ୍ର ପଖ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଖେଳୁଥିଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଓ ମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକେ। ନୀଳ, ଲାଲ ଓ ହଳଦିଆ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରଭାଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅରୁଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଉଣ୍ଡାକୁ ଆସିନ୍ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଓ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ଋଷିମାନେ ସେଇ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣଦେହୀ ଅଗ୍ରଗାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରରେ ସେ ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯିଏ ବୈଶ୍ରବଣ ଓ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅଗ୍ରସର। ଜଳର ରାଜା ଓ ଦେବରାଜ ସହ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ବାୟୁର ଗର୍ଜନରେ ଆବୃତ, ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ସମ ଜ୍ୱଳନ୍ତ। ଏହିପରି ରୂପେ, ବିଷ୍ଣୁ, ଜିଷ୍ଣୁ, ସହିଷ୍ଣୁ ଓ ଭ୍ରଜିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରବଳ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲା। ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, "ଦେବତାମାନେ ସୁଖୀ ହେଉନ୍ତୁ," ଉଶନାସ କହିଲେ, "ଦାନବମାନେ ସୁଖୀ ହେଉନ୍ତୁ।" ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିରୁ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦାନବ ଓ ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ପାହାଡ଼ ମାନେ ପାହାଡ଼ ସହ ଟକ୍କର ଦେଉଥିବା ପରି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ, ଅହଂକାର ଓ ନମ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲା। ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଓ ବେଗବାନ ହାତୀ, ଆକାଶକୁ ଲାଘି ତଳୱାର ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଗଦା, ବାଣ, ଧନୁଷ ଚାଲିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୟାନକ ହେଲା, ଦେବ ଓ ଦାନବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କଲା, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତର ନାଶ। ଲୋହ ଗଦା, ମୁଷଳ ଓ ପାହାଡ଼ ଦେଇ ଦାନବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଦେବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ପ୍ରବଳ ଦାନବମାନେ ଆଘାତ କରି, ଦେବତାମାନେ ମୁହଁ ହୁଁଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟକୁ ଗଲେ। ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଳରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ, ମୁଷଳରେ ମୁଣ୍ଡ ଫାଟି, ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ ଛାତି ଭାଙ୍ଗି ଦେବମାନେ ରଣଭୂମିରେ ରକ୍ତ ଝାଡ଼ୁଥିଲେ। ବାଣ ବର୍ଷାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ଅସ୍ତ୍ରରେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ, ମାୟାବୀ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଚଳ କରିଦେଲେ। ଦେବସେନା ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଓ ଜୀବନହୀନ ହୋଇ, ମୃତ ଦେହ ପରି ଅଚଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।