ଯମ ଦେବ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଓ କାଳ-ଯୋଗ୍ୟ ଗଦା ଉଠାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦଳର ମଧ୍ୟରେ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାରିଟି ମହାସାଗର, ଜିହ୍ବା ଦେଖାଉଥିବା ସର୍ପ, ଶଙ୍ଖ ଓ କଙ୍ଗନ ପହିନି, ଜଳର ଆକୃତିରେ ଅନୁସୂତି ହେଲେ। ଯମ ଦେବ କାଳର ଫାଦ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସଦୃଶ ଘୋଡା ନେଇ, ପବନ, ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳର ଅନେକ ଲୀଳା କରୁଥିଲେ। ଶୁଭ୍ର ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ, ପ୍ରବାଳ ଦୀପ୍ତିର କଙ୍ଗନ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀଳ ଦେହ ଚମକୁଥିଲା, ମଣିମୟ କମରବନ୍ଧ ପହିନି। ଏହି ସମୟରେ ବରୁଣ ଦେବ, ନୂସ ଧରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦଳର ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରି, ସମୁଦ୍ର ତା'ର କୂଳ ଭଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଆଶା କରିଥିବା ପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କର ସେନା ଏବଂ ଧନର ମହାପ୍ରଭୁ, ଶଙ୍ଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କର ରାଜା, ଗଦା ଧରି, ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ଧନର ମହାପ୍ରଭୁ, ପୁଷ୍ପକ ମହାରଥରେ ଦେବସେନା ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଗଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କର ରାଜା, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ମାନବ ଯାନରେ ଚଢ଼ି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପିତୃମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବରୁଣ ଦେବ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମାନବ ଯାନରେ ଚଢ଼ିଥିବା ମହାପ୍ରଭୁ; ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତା'ର ଦିଗରେ ଚଳି, ଦେବସେନା ସହିତ ଚariotରେ ଚଢ଼ି, ସାତ ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିଲେ। ତା'ର ତେଜ ଓ କିରଣ ଦ୍ୱାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମେରୁ ପର୍ବତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭ্ৰমଣ କରିଥିଲେ। ତିନି ଶ୍ୱର୍ଗ ଦ୍ୱାର ଚକ୍ର ଭାବେ ନେଇ, ତା'ର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅବିନାଶୀ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି, ହଜାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଆକୃତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚଳିଥିଲେ; ସୋମ, ଶ୍ୱେତ ଘୋଡା ନେଇ, ତା'ର ରଥରେ ଶୀତଳ କିରଣ ଦେଇ ଚମକୁଥିଲେ। ସେ, ବରଫ ଜଳ ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ କିରଣ ଦେଇ, ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ରାଜା, ଶୀତଳ କିରଣ ଦେଇ, ତା'ରାମଣ୍ଡଳର ଯୁଗମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ତା'ର ଦେହ ଖରାର ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ରାତିର ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରୁଥିଲେ; ଆକାଶର ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ ଲୋକ, ଅବିନାଶୀ ରସଦାତା। ସେ ଶୁଭ୍ର ଔଷଧ ଓ ଅମୃତର ଭଣ୍ଡାର; ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ, ମୃଦୁ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସାର। ଦାନବମାନେ ସୋମକୁ ଦେଖିଲେ, ତିନି ମହାଶୀତ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନ ଓ ମାନବମାନେ ପଞ୍ଚଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ସେ ସପ୍ତ ଶାଖା ଧରି, ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଅଗ୍ନି ନିର୍ମାତା ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ରୋତ। ତା'ର ଉତ୍ପତ୍ତି ସପ୍ତ ସ୍ୱରରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ସେ ଚଳିତ ଜୀବ, ନିର୍ଦେହୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳି, ଶବ୍ଦରୁ ଜନ୍ମି, ଶୀଘ୍ର ଗତିଶୀଳ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବାୟୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନ, ତା'ର ଦୀପ୍ତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ବାୟୁ ଦେବ, ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିପରୀତ ଧାରାରେ ଉଡ଼ାଇ, ମେଘ ଦେଇ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଵିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସହିତ ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ସେ ଚମକୁଥିବା କିରଣ ସହିତ ଖେଳ କଲେ, ସର୍ପମାନେ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଉତ୍ସର୍ଜନ କଲେ। ତୀର ଆକୃତିର ଜୀବମାନେ ଏକାଠା ହୋଇ, ଆକାଶରେ ମୁହଁ ଖୋଲି ଘୁରୁଥିଲେ; ପ୍ରବଳ ପ୍ରାସ ଧରିଥିବା ପାହାଡ଼ ଓ ଶତଶାଖା ଗଛମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଯାଇ, ଦାନବସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦେବ ହେଉଛନ୍ତି ହୃଷୀକେଶ, ପଦ୍ମନାଭ, ତ୍ରିବିକ୍ରମ। ଯୁଗାନ୍ତରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣର ମାର୍ଗ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଉତ୍ସ, ହୋମର ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, ଯଜ୍ଞରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବିଶ୍ୱର ମହାପ୍ରଭୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ତା'ର ସାର ମୃଦା, ଜଳ, ଆକାଶ ଓ ଭୂତ ତତ୍ୱ; ନୀଳ ଦେହ, ଶାନ୍ତିଦାତା, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରି, ଦେବତା ଓ ଅମରମାନେ ପାଇଁ ବିଘ୍ନ ଦୂର କଲେ। ତା'ର ବାମ ହାତରେ ଅଲଭ୍ୟ ମହାଗଦା ଧରି, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରକୁ ନାଶ କରି, କାଳୀ ଆକୃତିରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଆଣିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହାତରେ, ସର୍ପଧ୍ୱଜ ଧରି, ଶରଙ୍ଗ ଧନୁ ଓ ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ। ସେ, ଚମକୁଥିବା ଦେହରେ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱିଜ ପୁତ୍ରକୁ, ଯାହା ସର୍ପମାନଙ୍କର ଭୋଜନ ହେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ନାଗରାଜର ମୁହଁରେ ରଖିଥିଲେ। ଅମୃତ ଜଳ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି ଉଠି, ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ତା'ର ବୀରତା ପ୍ରମାଣିତ। ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅମୃତ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ, ଚମତ୍କାର ପିଠି ଓ ପରିଧାନ ଲଗାଇ, ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ। ଉପସ୍ଥିତ ଦେବତା, ତା'ର ରୋଷ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଅର୍ଜନ କରି, ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ଚମକ, ତା'ର ସର୍ପ ତା'ରେ ମଣି ଲଗାଇ ଅଲଙ୍କୃତ। ଆକାଶରେ ତା'ର ଦୁଇ ଶୁଭ୍ର, ପିଠି ଉଡ଼ି, ବିନୋଦ କରୁଥିଲେ, ଯୁଗାନ୍ତର ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଓ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ନୀଳ, ଲାଲ ଓ ହଳଦୀ ଝଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଅରୁଣଙ୍କ ଭାଇରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦେବତା ଓ ଧ୍ୟାନୀ ଋଷିମାନେ, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଧରି, ଅନୁସରଣ କଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଗଦାଧରକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସେ, ବୈଶ୍ରବଣ ଓ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସହିତ ନେତୃତ୍ୱ କଲେ। ଜଳର ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଦେବର ରାଜା ସହିତ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ, ହୋମାଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ସେନା, ବିଷ୍ଣୁ, ଜିଷ୍ଣୁ, ସହିଷ୍ଣୁ ଓ ଭ୍ରଜିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ଭରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, "ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ," ଉଶନାସ୍ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ।" ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିରୁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଏକାଉଁଥିଲେ।