ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ତୁମେ ଦାଇତ୍ୟ ସେନାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଶୁଣିଛ, ଏବେ ଦେବତାମାନଙ୍କର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେନାର ବିବରଣୀ ଶୁଣ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ— ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ପ୍ରବଳ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ଅନୁଚର ଓ ସେନାସହିତ ସଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନେତା, ଏହି ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ପୁରୁହୂତ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହାତୀ ଉପରେ ଆଗରେ ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବାମପାଖରେ ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ରଥ ଥିଲା, ଯାହାର ଧ୍ୱଜରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀର ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ତାଳିର ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଛତା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭିତ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ପଛରେ ହଜାର ହଜାର ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବମଣ୍ଡଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ବଜ୍ରର ଘାତରେ ମେଘ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିଲା, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ପରି ମେଘମାଳା ଦ୍ୱାରା ରଥ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭଗବାନ ଏହି ରଥରେ ବସି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ; ଯଜ୍ଞରେ, ପୂର୍ବଭାଗରେ ବସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଡାକିବା ସହ ଶତଶଃ ଅପ୍ସରାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ନାଗରାଜ ଧ୍ୱଜ ଯୁକ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଏହି ରଥ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା, ମନ ଓ ପବନ ପରି ତ୍ୱରିତ ହୋଇ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ମାତଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠିକ୍ ଭାବେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥ, ସମସ୍ତଦିଗରୁ ରବିର ଅଲୋକରେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଘେରି ରହିଥିଲା। ଯମ, ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଓ କାଳସମୟରେ ଉପଯୋଗୀ ଗଦା ଉଠାଇ, ଦେବସେନା ମଧ୍ୟରେ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ। ଚାରିଟି ମହାସାଗର, ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ପମାନେ ଲପଲପ କରୁଥିଲେ, ଶଂଖ ଓ କଙ୍କଣରେ ଶୋଭିତ, ଜଳର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ଯମଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ସେ କାଳପାଶ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସଦୃଶ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ, ପବନ, ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳର ଆକୃତିରେ ଅନେକ ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପ୍ରବାଳ ସଦୃଶ ବାହୁବନ୍ଧ ପିନ୍ଧି, ଶ୍ୟାମ ଦେହ ରତ୍ନମୟ କମରବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଵରୁଣ, ପାଶ ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧର ଅପେକ୍ଷାରେ, ସମୁଦ୍ର ତାରଙ୍ଗ ପରି ଉତ୍ସୁକ୍ତିରେ ଦେବସେନା ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ। ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ସେନା ସହ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଅଧିପତି, ଶଙ୍ଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା କୁବେର ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ରାଜାମଧ୍ୟର ରାଜା, ଗଦାଧାରୀ, ଅକାଶ ରଥ ପୁଷ୍ପକରେ ଦେବସେନା ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଦେଲେ। ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଏହି ରାଜା ମାନବ ଯାନ ଉପରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଇ ଚମକୁଥିଲେ; ପୂର୍ବଦିଗରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦକ୍ଷିଣରେ ପିତୃପତି, ପଶ୍ଚିମରେ ଵରୁଣ, ଉତ୍ତରରେ ମାନବ ରଥାରୋହୀ ଥିଲେ; ଚାରିଦିଗରେ ଚାରି ଦିଗ୍ପାଳକ ଦଢ଼ି ଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦିଗରେ ଦିବ୍ୟ ସେନା ସହ ଗତି କରୁଥିଲେ; ସେ ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ବାୟୁ ସହ ଗତି କରୁଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ଉଦୟରୁ ଅସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମେରୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚକ୍ର ପରି ଚଳିଥିଲେ। ତିନି ସ୍ୱର୍ଗ ଦ୍ୱାରକୁ ଚକ୍ର କରି, ତାଙ୍କର ତପୋବଳରେ ଅବିନାଶୀ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲେ, ହଜାର କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇଥିଲେ। ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚଳିଥିଲେ; ସୋମ, ଶୁଭ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ, ଶୀତଳ କିରଣ ଦେଇ ଚମକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର କିରଣ ହିମସ୍ନାନ ପରି ପୃଥିବୀକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲା; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଶୀତଳ କିରଣ ଦେଇ ତାରାମଣ୍ଡଳର ଯୋଗକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ମାଷ ଚିହ୍ନିତ ଦେହରେ ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ହଟାଇ, ଆକାଶର ଜ୍ୟୋତିର୍ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଅବିନାଶୀ ରସଦାତା ହେଉଛନ୍ତି। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଔଷଧ ଓ ଅମୃତର ଭଣ୍ଡାର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ, ମୃଦୁ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। ଦାନବମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ତୁଷାରଧାରୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ ହେବା ସହ, ପଞ୍ଚଭାଗ ରୂପେ ମଣିଷମାନେ ଭିତରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ସେ ସାତ ଶାଖା ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ ଓ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଯାହାକୁ ଅଗ୍ନିର ସୃଷ୍ଟା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କର ମୂଳ ସାତ ସ୍ୱରରେ ବସିଛି; ତାଙ୍କୁ ଚଳନଶୀଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଅଶରୀର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ବେଗରେ ଚଳିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଠାରେ ଏହି ବାୟୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ, ନିଜ ତେଜରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସେ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଉପରେ ପ୍ରବଳ ବାତାସ ଚଲାଇଲେ, ବିପରୀତ ଧାରାରେ ମେଘ ଦ୍ୱାରା; ମାରୁତ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସହ ରମଣ କରୁଥିଲେ। ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣରେ ଖେଳିଲେ, ମୁକ୍ତ ସର୍ପମାନେ ପରି; ନାଗମାନେ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଛାଡ଼ିଲେ। ବାଣ ଆକୃତିର ଜୀବମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ମୁଖ ଖୋଲି ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଘୂରିବା ଲାଗିଲେ; ପାହାଡ଼ ଓ ଶତଶାଖୀ ବୃକ୍ଷମାନେ ଦେବସେନା ସହ ଦାନବସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ହୃଷୀକେଶ, ପଦ୍ମନାଭ, ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭାବେ ସ୍ଥିତି ନେଲେ। ଯୁଗାନ୍ତରେ, ଏହି ବିଶ୍ୱରେଶ୍ୱର, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଥ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୂଳ, ଯଜ୍ଞ ଭୋକ୍ତା ଓ ଯଜ୍ଞରେ ବିଦ୍ୟମାନ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଯିଏ ଭୂମି, ଜଳ, ଆକାଶ ଓ ପଞ୍ଚଭୂତର ସାର, ଶ୍ୟାମ ରୂପୀ, ଏଠାରେ ଶାନ୍ତିଦାତା, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ଅମରମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଘ୍ନହରଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ବାୟଁ ହାତରେ ମହାଗଦା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ନାଶକାରୀ, କାଳୀ ରୂପେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାହୁମାନେ ଦ୍ୱାରା, ସର୍ପଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରି, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁସ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।