ବସୁମାନ୍ୟ ଆଠି ପର୍ବତରେ ଶୋଭିତ, ତିନି ଲୋକର ଜଳର ମହାସାଗର, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତର ଜଳରେ ମିଶିଥିବା, ବାୟୁର ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ସାଗର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। ସେଠାରେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଗ୍ରାମ ଥିଲା, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦଳ ମାଛ ଭଳି ଭିତରେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମହାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଙ୍କର ରତ୍ନମୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହାକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସାଗର ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ନଦୀମାନେ ସମୟର ବୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରେରିତ ହେଉଥିଲେ, ଯୋଗ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ଏଠାରେ ଲୀନ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ମହାସାଗର ନାରାୟଣଙ୍କ ସାଗର, କଲ୍ୟାଣମୟ ଦେବତାଙ୍କର ସର୍ବୋପରି ଏକତା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦେବତା, ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଓ ଦାନଦାତା ଅଟୁଟ ଭାବେ ବିରାଜିତ। ସେଇ ଦେବତା ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇଥିଲେ, ଶାନ୍ତି ଓ ମଙ୍ଗଳ ଆନିଥିଲେ, ହର୍ୟଶ୍ୱଙ୍କ ରଥ ଓ ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ରରେ ଗଢ଼ାଯାଇଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ ଦେବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଥିଲେ, ଅନେକ କିରଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଦୁର୍ଦ୍ଦୃଶ୍ୟ ବିରାଜମାନ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଥିଲେ। ତାରା ମାଳା ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସଂକଟରେ ଭୟହର, ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ଆକାଶରେ ଅଜୟ, ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେବତା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଦେବଲୋକ ଭରି ଦାନ୍ଡାୟମାନ, ହର୍ୟଶ୍ୱଙ୍କ ରଥ ସହିତ, ମୁକ୍ତା ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏହି ଶରଣ ନିଁଆସି ‘ଜୟ’ ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଦେବମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ, ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଦାନବମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଆକାଶରେ ଦାନ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ନିଜର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସଂକଳ୍ପ କରି କହିଲେ— “ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତିରେ ଯାଅ, ତୁମେ ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମାରୁତ ଦଳ। ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଇଛନ୍ତି; ଏହି ତିନି ଲୋକ ତୁମେ ଅଧିକାର କର।” ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ସତ୍ୟବାଣୀ ଶୁଣି ଦେବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ମଧୁର ଅମୃତ ଭଳି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ପରେ ଅନ୍ଧକାର ଅପସାରିଗଲା, ମେଘ ହଟିଗଲା, ମୃଦୁ ବାୟୁ ବହିଲା, ଦଶଦିଗ ଏକଦମ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା। ତାରାମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ହେଲା, ଗ୍ରହମାନେ ବିରୋଧ କଲେ ନାହିଁ, ନଦୀମାନେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବହିଲେ। ମାର୍ଗମାନେ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ପରିଷ୍କୃତ ହେଲା, ନଦୀମାନେ ଯଥାଯଥ ଚାଲିଲେ, କିନ୍ତୁ ସାଗର ଉତ୍କଳନ କଲେ ନାହିଁ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ପ୍ରଭାସିତ ହେଲା; ମହାର୍ଷିମାନେ ଶୋକ ହୀନ ହୋଇ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଯଜ୍ଞମାନେ ଉପଚାର ଠିକ୍ ଭାବେ ପାକ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଶତ୍ୟବାଣୀ ଓ ଶତ୍ୟସଙ୍କଳ୍ପ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନାଶ ଉପରେ କଥା ଶୁଣି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ; ମାୟା ଏକ ଅବିନାଶୀ ସୁନାର କିଲ୍ଲା ତିନି ଦେଉଳ ସହିତ ତିଆରି କଲେ। ଏହି କିଲ୍ଲା ଚାରିଟି ଚକା ଥିଲା, ବିଶାଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜାଯାଇଥିଲା, ଘଣ୍ଟିର ଝଙ୍କାର ଶବ୍ଦ ଓ ବାଘ ଚର୍ମରେ ଅଲଙ୍କୃତ। ସୁର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଓ ସୁନାର ଜାଲରେ ଶୋଭିତ, ଏହା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା, ଦଳ ଦଳ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିଲା। ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମେଘ ଭଳି ଗୁଞ୍ଜରଣ କରୁଥିଲା, ନିଜ ସ୍ୱୟଂ ମହାରଥ ଆକାଶ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଗଦା, ମୁଷଳ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚକ୍ର ଭଳି ହବ ଏବଂ ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଝଣ୍ଡା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ହାତୀର ଗୋଠ ବେପରି ଆକୃତି, ଅଂଶେ ଅଂଶେ ସିଂହ ମାନ୍ୟର ଦାଡ଼ିରେ ଚମକୁଥିଲା। ହଜାର ଭାଲୁ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଟାଣାଯାଉଥିଲା, ଅମୃତ ଧାରା ଭଳି ଶବ୍ଦ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଆକାଶମାର୍ଗୀ ଏହି ରଥ ସମସ୍ତ ରଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ, ସେ ଏହି ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ; ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଏକ କ୍ରୋଶ, ଦৈର୍ଘ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେତେ। ଏହାର ଚକ୍ର ନିଳା କାଜଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କଳା ଓ ରକ୍ତ ମଣିର ଗୁଛରେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲା। ଅନ୍ଧକାର ଅପସାରଣ କରୁଥିବା କିରଣ ଦେଉଥିଲା, ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଗୁଞ୍ଜରଣ କରୁଥିଲା, ମହା ଇସ୍ପାତ ଜାଲ ଓ ଝରଖା ଦ୍ୱାରା ସଜାଯାଇଥିଲା। ଗଦା, ଶକ୍ତି, ଭାରି ମୁଷଳ, ବାଣ, ଦୂର ପକାଇବା ରସ୍ସି, ଅଯୁକ୍ତ କେଉଁ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ କୁଠାର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଶତ୍ରୁନାଶ ପାଇଁ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଭଳି ଉପରେ ଉଠି ଥିଲା। ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ହଜାର ଗଧା ଦ୍ୱାରା ଏହି ରଥ ଟାଣାଯାଉଥିଲା; ବିରୋଚନ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଗଦା ଧାରଣ କରି ଦାନ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ସେନାର ଆଗରେ, ଅଗ୍ନିଶିଖା ଭଳି ପର୍ବତ, ଦାନବ ହୟଗ୍ରୀବ, ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୋଜିତ ରଥରେ ଦାନ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶ୍ୱେତ, ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧଳା କଣ୍ଠା ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦାନବ ଶୃଙ୍ଖଳା ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚି ଯୁଦ୍ଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଥିଲେ। ସେ ନିଜ ରଥ ଚଲାଇ, ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲେ, ହଜାର ତନ୍ତୁ ଥିବା ବଡ଼ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣିଥିଲେ। ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଦାନ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ଖର, ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଚକୁ ଲୁହା ଭରି, ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ, ଓଠ, ଚକୁ ଅନ୍ଦୋଳିତ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଅଠାର ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିତ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ମୁହାଁ ଦେଇ, ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟୁହ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ବଳିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅରିଷ୍ଟ, ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।