ଏକ ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଜଗତରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲେ, ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ଦେହ, ତାଙ୍କର ହାତ ନନ୍ଦକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ତିନି ଚକ୍ର, ଶଂଖ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର କଂକଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଆଳଙ୍କାରରେ ସଜିଥିଲା। ସେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଧରିଥିଲେ; ସେ ଏକ ପର୍ବତ ପରି ଅଟଳ ବିଷ୍ଣୁ। ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ, ସ୍ୱର୍ଗର ରମଣୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ କରିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଜଗତର ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିଲେ। ସେ ଏକ ବିଶାଳ ମାୟା ଗଛ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ, ମেঘ ମାଳା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ; ଜ୍ଞାନ, ଗର୍ବ ଓ ସମ୍ମାନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତର ଉତ୍ସ। ଏହି ଗଛ ବିଶିଷ୍ଟ ପତ୍ରରେ ସଜିଥିଲା, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାରେ ଫୁଲିଥିଲା; ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଜଗତର ବିଶାଳ ତଣ୍ଡ, ମାନବ ଜଗତରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହା ସାଗର ପରି ଗଞ୍ଜାଇ ଥିଲା, ତଳଭୂମିର ଗଭୀର ମୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ନାଗରାଜର ବନ୍ଧନରେ ଏହା ଆକ୍ରନ୍ତି, ଏହା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ରେ ଭରିଥିଲା। ଏହା ନିଷ୍ଠାର ଗନ୍ଧରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହା ଗଛ; ଏହାର ଜଳ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଆନନ୍ଦ, ଫେନ ହେଉଛି ବ୍ୟକ୍ତ ଅହଂକାର। ଏହା ମହାଭୂତ ଧାରାର ଏକ ମାସ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରା ଫୁଲି ବୁଲିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଭରିଥିଲା, ମେଘର ଶବ୍ଦରେ ଆକୁଳ। ଏହା ପ୍ରାଣୀ ଓ ମାଛର ଦଳରେ ଭରିଥିଲା, ପର୍ବତ ଓ ଶଂଖ ଦଳରେ ଯୁକ୍ତ, ତିନି ଗୁଣର ଘୂର୍ଣ୍ଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭକ୍ଷକ। ଏହା ବୀର ଗଛ, ଲତା, ଜଙ୍ଗଳ, ନାଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶାଗ, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟର ବିଶାଳ ଦ୍ଵୀପ, ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏଗାରଟି ନଗରରେ ଯୁକ୍ତ। ଏହା ଭାସୁଙ୍କ ଆଠ ପର୍ବତରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ତିନି ଜଗତର ଜଳର ମହା ସାଗର, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଉଷାର ଜଳର ମିଶ୍ରଣ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାୟୁର ଶୋଭା। ଦୈତ୍ୟ ଓ ଯକ୍ଷର ଗ୍ରାମ ଏହାରେ, ରାକ୍ଷସ ମାଛର ଦଳରେ ଭରିଥିଲା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମହା ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ରମଣୀ ମଣିରେ ଭରିଥିଲା। ଏହା ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତି, ଦୀପ୍ତି ଓ ଭାଗ୍ୟରେ ଭରିଥିଲା, ନଦୀମାନେ ଅନୁପ୍ରେରିତ, କାଳର ବୃଷ୍ଟି, ଯୋଗ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟରେ ଯୁକ୍ତ। ଏହା ନାରାୟଣର ମହା ସାଗର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିଳନ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ଥିବା ଦେବ, ଦାନକର୍ତା, ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ। ଏହି ଦେବ, ଦୟା ଦେଇଥିବା, ଶାନ୍ତି ଓ ଶୁଭତା ଆଣିଥିବା, ହର୍ୟଶ୍ୱର ରଥ ଓ ଗରୁଡ଼ ପତାକାରେ ସଜିଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ରରେ ନିର୍ମିତ, ଉତ୍ତମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଲୋକମାନେ ଚାରିପାଖରେ, ଅନନ୍ତ କିରଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଦର୍ଶନ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ, ମେରୁ ଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାରା ଚିତ୍ର ଫୁଲରେ ଶୋଭା, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାରେ ଦୀପ୍ତି, ବିପଦରେ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିବା, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଆକାଶରେ ଅଜୟ। ଦେବମାନେ ଏହି ଦେବକୁ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲା, ହର୍ୟଶ୍ୱର ରଥରେ ଯୁକ୍ତ, ମୁକ୍ତା ର ଚମକ ଦେଇ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ, ହାତ ଯୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଆସି, ଶରଣ ନେଇ ବିଜୟ ନାଦ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ, ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଶୁଣି, ମନରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ନାଶ କରିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପରମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଶପଥ ସହ ବକ୍ତବ୍ୟ ଦେଲେ— “ଶାନ୍ତିରେ ଯାଅ, ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ; ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମାରୁତ ଦଳ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ବିଜୟିତ; ତିନି ଜଗତ ତୁମେ ଅଧିକାର କର।” ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ବଚନ ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ନେକ୍ତର ରସ ସମାନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା। ତାପରେ, ଅନ୍ଧାର ଦୂର ହେଲା, ମେଘ ଅପସାରିଗଲା, ସୁମଧୁର ପବନ ବହିଲା, ଦଶ ଦିଗ ଫାଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ତାରାମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ପରିକ୍ରମା କରାଯାଇଲା, ଗ୍ରହମାନେ ବିରୋଧ କରିଲେ ନାହିଁ, ନଦୀମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ବହିଲେ। ମାର୍ଗ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା, ତିନି ଜଗତ—ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ତାହା ପରେ—ପରିଶୁଦ୍ଧ ହେଲା; ନଦୀମାନେ ଯଥାଯଥା ବହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସାଗର ନାହିଁ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନ୍ତର ଆଲୋକିତ ହେଲା; ମହା ଋଷିମାନେ ଦୁଃଖ ହୀନ ହେଇ, ବେଦ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପଠିଲେ। ଯଜ୍ଞରେ ହବି ଯଥାଯଥା ରାନ୍ଧାଯାଇ, ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଜଗତ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ନାଶ ନିଷ୍ଠା ବଚନ ଶୁଣି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଶୁଣି, ସେମାନେ ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ତୟାରି କଲେ। ମାୟା ଏକ ଅବିନାଶୀ ଶୁଣ୍ଡା ଦୋଳା ଏବଂ ତିନି ଦେବାଳୟ ବିଶିଷ୍ଟ ସୁନା ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଏହା ଚାରି ଚକ୍ର ଓ ବିଶାଳ ରଥ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା, ଘଣ୍ଟାର ଝଙ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜାଇ, ବାଘ ଚର୍ମରେ ଶୋଭା। ଏହି ରଥ କିରଣ ଓ ସୁନା ଜାଲରେ ଶୋଭା, ଉତ୍ସୁକ ପଶୁମାନେର ଦଳ, ଦୀପ୍ତିମାନ ପକ୍ଷୀମାନେ ରେ ଭରିଥିଲା। ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶୋଭାମୟ ହାତିୟାରରେ ସଜି, ମେଘର ଗଞ୍ଜାରେ ତାରି, ଏହାର ନିଜ ମହା ରଥ ଆକାଶ ପରି ଦିଖୁଥିଲା। ଏହି ରଥ ଗଦା ଓ ଲୋହ ମୁସଳରେ ଭରି, ଏକ ଜୀବନ୍ତ ସାଗର ପରି ଦିଖୁଥିଲା, ସୁନା କଂକଣ ଓ ବ୍ରାସଲେଟରେ ଶୋଭା, ଚକ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ଦିଖ। ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭା, ମନ୍ଦାର ପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ, ହାତୀର ଲତା ପରି ଆକୃତି, ସିଂହ ମାନ୍ଦାରେ ଦୀପ୍ତି। ହଜାର ଭାଲୁଆ ଦ୍ୱାରା ତୋଳାଯାଇ, ନେକ୍ତର ଝରଣାର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜାଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦିବ୍ୟ, ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା, ସମସ୍ତ ରଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ଏହି ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ମେରୁ ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ; ଏହାର ପ୍ରସ୍ତ ଏକ କ୍ରୋଶ, ଲମ୍ବ ଓ ଏତେ ଏତେ ବିଶାଳ। ଏହି ରଥର ନାବ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି, କଳି କଳି ଧାତୁର ଦଳରେ ବନ୍ଧା, କଳା ଓ ଲାଲ ମଣିର ଗୁଚ୍ଛରେ ଶୋଭା। ଏହା ଅନ୍ଧାର ବିସ୍ତାର କିରଣ ଦେଉଥିଲା, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଗଞ୍ଜାଇ, ମହା ଲୋହ ଜାଲରେ ସଜି, ଜାଲିର ଜନାଲାରେ ଛିଦ୍ର।