ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥାରେ ଶୁଣ, କୁରୁବଂଶୀ! ନାରାୟଣ ଅନନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର ଅଟୁଟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସଂସାରର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଦୁହିଁ, ସେଇ ନାରାୟଣ ହରି ଭାବେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ନିତ୍ୟ। ଅଜନ୍ମା ନାରାୟଣ ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ସୋମ, ଧର୍ମ, ଶକ୍ର, ବୃହସ୍ପତି ଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ନେଇ, ଦେବମାତା ଅଦିତିଙ୍କ ଅପରାଜିତ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଅଦିତିଙ୍କ ଉପରେ ଦୟା କରି ସେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ଚୟନ କରିଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସଂହାର ପାଇଁ, ସେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତା ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାବଂଶୀ ମହାପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣ। ଧର୍ମ ଯୁଗରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃତ୍ରଙ୍କ ବଧ ପରେ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ ଅଜୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେବତା, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଭଙ୍ଗ ପାଇଁ, ହାରିଯାଇ, ରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶ ଦଗ୍ଧ ଅଙ୍ଗାରର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ମেঘରେ ଢାକିଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଅଲୋକିତ ହେଲେ। ଭୟଙ୍କର ଚମକ ଓ ଦେହଳା ଗର୍ଜନ ଦେଇ, ସାତି ବାୟୁ ଏକାଉଁଠାରେ ଗର୍ଜନ କରି ତୀବ୍ର ଭାବେ ବହୁଥିଲେ। ପାଣି, ବିଜୁଳି, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁର ଦେହଳା ଉପସ୍ଥିତିରେ ଆକାଶ ଦଗ୍ଧ ଅଗ୍ନିର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖା ଦେଲା। ହଜାର ହଜାର ଉଲ୍କା ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା, ଦିବ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆକାଶରୁ ତଳକୁ ତଳକୁ ତଳକୁ ଯାଇ, ଦିବ୍ୟ ଭୂତିକ ଯାନମାନେ ବି ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ଉଡ଼ିଯାଇଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଘଟନାର ଚିହ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାର ଚତୁର୍ଯୁଗ ଶେଷରେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖା ଦେଲା—ଅକାର ରୂପ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ। ଏହି ଦୁର୍ଗତିରେ କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକି ଯାଇଥିଲା। ଏବେ କାଳୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କାଳର ମେଘରେ ବେଢ଼ି, ଆକାଶକୁ ଆବେଷ୍ଟିତ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ତିଆରି ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକି ଦେଲା। ତାହା ପରେ, ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ନିଜ ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ତୀବ୍ର ଅନ୍ଧାର ମେଘକୁ ଫାଟି, ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ—ହରି, ମେଘର ଦଳ ଭଳି ଅନ୍ଧାର ରଙ୍ଗରେ। ତାଙ୍କ ଶରୀର ଓ କେଶ ମେଘର ରୂପରେ ଦିଅଁ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଅଚଳ ପାହାଡ଼ର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ସେ ଚମକୁଥିବା ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଗଳିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଅଭୂଷଣରେ ସଜିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ରୂପ ଧୂଆଁ ଓ ଛାୟାରେ ଅନ୍ଧାର, ବିନାଶ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଉଦ୍ଧତ। ତାଙ୍କ ଭୁଜା ଦୃଢ଼ ଓ ଗୋଳ, ମୁଣ୍ଡ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁକୁଟରେ ଆବୃତ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଦିଅଁ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭଳି ଉତ୍କଳ, ନନ୍ଦକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ହାତ, ଚେଷ୍ଟରେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା। ସେ ଚକ୍ର, ଶଂଖ, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଢାଳ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଙ୍କରେ ଭରିଥିଲା; ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ପାହାଡ଼ର ଭଳି ଅଚଳ। ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସ୍ୱର୍ଗର ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗନାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରି ରହିଥିଲେ। ସେ ମହାମାୟାର ବୃକ୍ଷ, ମେଘର ଭଳି ଦିଅଁ, ଜ୍ଞାନ, ଗର୍ବ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ଉତ୍ସ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାର ଫୁଲରେ ଫୁଲିଥିଲା; ଦୈତ୍ୟ ଲୋକର ମହା ତଣ୍ଡ ଏବଂ ମାନବ ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ସାଗରର ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା, ତଳ ନାଗଲୋକରେ, ନାଗପତିର ଉପବନ୍ଧରେ ବିସ୍ତୃତ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିଲେ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଧୃତିର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା, ଜଗତର ମହା ବୃକ୍ଷ, ତାଙ୍କ ଜଳ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଆନନ୍ଦ, ତାଙ୍କ ଝାଗ ଅଭିମାନ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ଧାରାର ଭଳି, ଗ୍ରହ ଓ ତାରା ବୁଲ୍ବୁଲି, ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଭରି, ମେଘର ଦୁନିଆରେ ଭିଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଜୀବ, ମାଛ, ପାହାଡ଼ ଓ ଶଂଖ କୁହୁଡ଼ିରେ ଯୁକ୍ତ, ତିନି ଗୁଣର ଘୂର୍ଣ୍ଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭକ୍ଷକ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ରଣଶୀଳ ବୃକ୍ଷ, ଲତା, ଜଙ୍ଗଲ, ନାଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଫିଙ୍ଗା ଶାଗ, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମହାଦ୍ୱୀପ ଓ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ନଗରରେ ଭରି ଅଛି। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଅଷ୍ଟ ଵସୁ ପାହାଡ଼ରେ ଶୋଭିତ, ତିନି ଲୋକର ଜଳର ମହା ସାଗର, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତର ଜଳରେ ମିଶିଥିଲା, ତୀବ୍ର ବାୟୁରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଯକ୍ଷ ଗ୍ରାମରେ ଭରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମାଛର ଭିଡ଼, ପିତାମହଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗନାମାନେ ମଣିର ଭଳି ତାହାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଶ୍ରୀ, ଯଶ, ଶୋଭା, ଭାଗ୍ୟ ଓ ନଦୀରେ ଭରି, ବଡ଼ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ଯୋଗ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟରେ ଯୁକ୍ତ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ନାରାୟଣର ମହା ସାଗର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧୁମାନଙ୍କ ମିଳନ, ଦେବତାଙ୍କ ଉପରେ ଦେବତା, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାଳୁ, ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ସେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଶାନ୍ତି ଓ ଶୁଭ ଦେଇ, ହର୍ୟଶ୍ୱ ରଥ ଓ ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ରରେ ତିଆରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୃଷ୍ଟିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଅନନ୍ତ କିରଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଦୁର୍ଲଭ ଦୃଶ୍ୟ, ମେରୁ ଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାରା ଅଙ୍କିତ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଭୟରେ ନିର୍ଭୟତା ଦେବାଳୁ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଆକାଶରେ ଅଜୟ। ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ହାତ ଜୋଡ଼ି ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ଆଶ୍ରୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜୟଧ୍ୱନି କରି ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ—ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା—ମନରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଏହି ମହା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେ ସଂହାର କରିବେ।