ଏହି ପବିତ୍ର ପୌଷ୍କର ପୁରାଣରେ ବିବର୍ଣ୍ତି ହେଉଛି—ଚାରିପାଉଁ ଜୀବଜନ୍ତୁ, ସୌରଭୀ ନାମକ ଗାଈମାନେ ଏବଂ ଆଦିପୁରୁଷ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ହରି, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାୟାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ସୃଜନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ନନା ହୋଇଛି, ଏବଂ ବଡ ବଡ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି। ଯେ କୌଣସି ମହାନ ଲୋକ ପବିତ୍ର ସମୟରେ ଏହି ପୌଷ୍କର ପୁରାଣକୁ ସଦା ଶୁଣିଥିବେ କିମ୍ବା ପାଠ କରିଥିବେ, ସେ ଅସଙ୍ଗତାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଏହି ଚାରିଟି ଉପାୟ—ଦୃଷ୍ଟି, ମନ, ବାଣୀ ଓ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରି ଶ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ପାଇଥିବେ। ଯେ କୌଣସି ଲୋକ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି; ରାଜା ରାଜ୍ୟ ପାଇଥିବେ, ଦରିଦ୍ର ଅପାର ଧନ ପାଇଥିବେ। ଯାହାର ଆୟୁ ଅଳ୍ପ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଥିବେ; ଯେ ପୁତ୍ର ଚାହିଁଥିବେ, ସେ ସନ୍ତାନ ପାଇଥିବେ; ଯେ ଯଜ୍ଞ ଚାହିଁଥିବେ, ସେ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିଥିବେ; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଥିବେ। ଯେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ରଖିଥିବେ, ସେ ଲୋକ ଜଗତର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ସେଉଁଠି ଫଳ ପାଇଥିବେ; ଯେ କୌଣସି ଲୋକ ଏହି ପୌଷ୍କର ପାଠ କରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିବେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁଃଖ ଆସେ ନାହିଁ। ଏହି ପୌଷ୍କର ପ୍ରକାଶ ଏକ ମହାତ୍ମାର ପ୍ରକାଶ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଏହା ବ୍ୟାସଙ୍କ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବଡ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିଷୟରେ, ତାଙ୍କ ହରି ଭାବ ଏବଂ କୃତଯୁଗରେ ତାଙ୍କ ବିଷ୍ଣୁତ୍ୱ ଓ ହରିତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଏବେ ମୁଁ କହୁଛି। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଭୈକୁଣ୍ଠ ଭାବ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ କୃଷ୍ଣ ଭାବ—ଏହି ଭଗବାନଙ୍କ କର୍ମର ଗଭୀର ମାର୍ଗ, ସେ ସବୁଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏବେ ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ, ଏହି ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଭାବରେ, ଏହି ଅବ୍ୟକ୍ତ ଭଗବାନ, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ନାରାୟଣ, ଅନନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର, ଏକ ଆରମ୍ଭ ଓ ଏକ ଶେଷ; ଏହି ନାରାୟଣ ହରି ଭାବରେ ଅବିନାଶୀ ଅଟୁଟ। ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ସୋମ, ଧର୍ମ, ଶକ୍ର, ବୃହସ୍ପତି—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନ ନେଇ ବି, ସେ ଦେବମାତା ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ, ଏହି କୁରୁବଂଶୀ ରାଜା। ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ ଜଣାଯାଇଛି, ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଭାବରେ; ଅଦିତିଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ—ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମାନେ—ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ, ସେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ସୃଜନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାବଂଶୀ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେଉଁଠୁ ମହାତ୍ମାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରିବି, ଯାହା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଧର୍ମ ଯୁଗରେ, ବଳଶାଳୀ ବୃତ୍ରଙ୍କ ବଧ ପରେ, ତାରକାମୟ ନାମକ ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦାନବମାନେ ଅଜୟ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଦେବତା, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ଭୁଲାଇ ଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରହାରିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ସେମାନେ ମନରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅଗ୍ନିର ଅଂଶୁ ଭାବରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ମେଘ ବିଶ୍ୱକୁ ଢାକି ଦେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ ଦେଇ, ଦ୍ରୁତ ଦୀପ୍ତି ଦେଇ, ସାତି ହୱା ବିନ୍ୟାସ ଭାବରେ ଚଉଁଠି ଝଡ଼ି ଲଗାଇ ଦେଲା। ବର୍ଷା, ତୁଫାନ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଏକାଠି ହୋଇ, ଆକାଶକୁ ଦେଖାଉଥିଲା ଯେ ଏହା ଦହିଯାଉଛି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ଅଶୁଭ ସଂକେତ ଦେଉଥିଲା। ହଜାର ହଜାର ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ପଡ଼ିଲା, ଦିବ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶରୁ ତଳକୁ ଝଡ଼ି ଆସିଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଵିମାନ ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ଚଳିଲା। ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଚାରି ଯୁଗର ଶେଷ ସମୟର ନିମିତ୍ତ ଦେଖାଯାଇଲା—ରୂପ ନଥିବା ରୂପ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖର ଚିହ୍ନ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରି ଦେଲା। ଏହିପରି, କିଛି ଦୃଷ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କଳା ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ଦିଆଯାଇଲା, ଦଶ ଦିଶା ଅପ୍ରଭା ହୋଇଗଲା। ତାପରେ କାଳୀ ଏକ ରୂପ ନେଇ, କାଳ ମେଘରେ ଲୁଚି ଆସିଲେ; ଆକାଶ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ଦେଖିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୁଚି ଗଲା, ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ଆଛି ଗଲା। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଭଗବାନ ନିଜ ଦୁଇ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ ଅନ୍ଧକାର ମେଘକୁ ଫାଟି ଦେଇ, ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ—ହରି, ମେଘର ଗାଢ଼ ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଉଥିଲେ। ଏହି ଦେହ ଓ କେଶ ମେଘର ଏଉଁ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗରେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ରୂପ ଏକ ଅଚଳ, ଗାଢ଼ ପାହାଡ଼ ପରି। ସୁନ୍ଦର ହଳଦିଆ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଗଳି ଗଲା ଶୁଧା ଗୋଲା ଗହଣାରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଧୂଆଁ ଓ ଛାୟା ଭଳି ଗାଢ଼, ଏକ ଆପ୍ରାଳୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଉତ୍ତଳ। ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ ମାସି ଓ ତିକ୍କ, ମୁଣ୍ଡରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକୁଟ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଗୋଲା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାଙ୍କ ଚାରିପାଉଁ ଦୃଷ୍ଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତି, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଉତ୍ତଳ, ନନ୍ଦକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ହାତ, ଚେଷ୍ଟରେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଆଲୋକିତ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ର, ଶଂଖ, ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଢାଲ ଅଦ୍ଭୁତ ନିର୍ମାଣରେ ଶୋଭିତ; ସେ ଅଚଳ ପାହାଡ଼ ପରି ବିଷ୍ଣୁ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଧରିଛନ୍ତି। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗର ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି। ସେ ମାୟାର ଏକ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ପରି, ମେଘର ଏକ ଦଳ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଜ୍ଞାନ, ଗର୍ବ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାତତ୍ତ୍ୱର ଉତ୍ସ। ବିଶେଷ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାରେ ଫୁଲିଥିବା, ଦୈତ୍ୟ ଲୋକର ବଡ଼ ତଣ୍ଡ, ମାନବ ଲୋକରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା।