ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିକାଳରେ, ସୂରଭିରୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଧର୍ମରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ କାମ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ସାଧ୍ୟାଙ୍କୁ ଠାରୁ ସାଧ୍ୟଦେବତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ପରେ, ଭବ, ପ୍ରଭବ, କୃଶାଶ୍ୱ, ସୁବାହ, ଅରୁଣ, ବରୁଣ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଚଳ ଓ ଧ୍ରୁବ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ହବିଷ୍ମାନ୍ତ, ତନୁଜ, ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ, ବତ୍ସର, ଭୂତି ଓ ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କ ନାଶକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସୁପର୍ବଣ, ବୃହତ୍କାନ୍ତି, ଏହି ସାଧ୍ୟ ଦେବତା ଓ ବିଶ୍ୱପୂଜିତ ବିଶ୍ୱଦେବୀ, ଯିଏ ବାସବଙ୍କ ସହିତ ଚଲିଥିଲେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ପ୍ରଥମ ଦେବତା ହେଲେ ଧର୍ମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବିନାଶୀ ଧ୍ରୁବ, ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱବାସୁ, ଚତୁର୍ଥ ସୋମ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ। ଏହା ପରେ ଅନୁରୂପ, ମାୟା ଓ ଯମ ଆସିଲେ; ସପ୍ତମ ବାୟୁ, ଅଷ୍ଟମ ନିରୃତି ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମସନ୍ତାନ ସୂରଭିଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଧର୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାଠାରୁ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଡକ୍ଷ, ପୁଷ୍କର, ଚକ୍ଷୁଷ, ଅତ୍ରି ଓ ସୁମଙ୍ଗଳ ମହାନାଗ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିଶ୍ୱାନ୍ତକ, ବସୁ, ବଳ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ନିକୁମ୍ଭ, ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁରୁଦ, ଓ ମାପିତ ତେଜର ଭାସ୍କର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱଦେବମାନଙ୍କର ମାଆ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଦେବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ମାରୁତ୍ବତୀ ମାରୁତ୍ସନ୍ତାନମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଅଗ୍ନି, ଚକ୍ଷୁ, ରବି, ଜ୍ୟୋତି, ସାବିତ୍ରୀ, ମିତ୍ର, ଅମର, ଶରବୃଷ୍ଟି, ସୁକର୍ଷ ଓ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଭିରାଜ, ରାଜା, ବିଶ୍ୱାୟୁ, ସୁମତି, ଅଶ୍ୱଗମ, ଚିତ୍ରରଶ୍ମି ଓ ନିଷାଧ ରାଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପୁନଃ, ଆତ୍ମବିଧି, ଚରିତ୍ର, ପଦମାତ୍ର, ବୃହନ୍ତ ଓ ସନାଭିଗ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମାରୁତ୍ବତୀ ସବୁଠାରୁ ବଡ ମାରୁତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଅଦିତି, କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟରେ ପାଇ, ବାର ଅଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଭାଗ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବରୁଣ, ଅଂଶ, ଯମ, ଅରବି, ପୁଷଣ, ମିତ୍ର, ବରଦ, ଧାତା ଓ ପର୍ଜନ୍ୟ। ଏହି ବାର ଅଦିତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅଦିତ୍ୟ ଓ ସରସ୍ୱତୀଠାରୁ ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ଧର୍ମରେ ଅତିଶୟ ପ୍ରଶଂସିତ। ଦାନୁ ଦାନବମାନେ, ଦିତି ଦୈତ୍ୟମାନେ, କାଳ କାଳକେୟ ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଅନାୟୁଷାଠାରୁ ପୁଅ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋଗ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସିଂହିକା ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମାଆ, ଏବଂ ଏକ ଋଷି ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ପିତା। ପ୍ରାଚୀ ଗୁଣବତୀ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମାଆ, ଯେଉଁମାନେ ଭାରତୀୟ ନୁହଁନ୍ତି। କ୍ରୋଧାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁ ଓ ପିଶାଚୀଠାରୁ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଚତୁଷ୍ପଦ ପଶୁ, ସୌରଭୀ ଗାଈ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ—ଅର୍ଥାତ୍ ବିଷ୍ଣୁ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାୟା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ସେ ଆଗରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଓ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ। ଯିଏ ନିୟମିତ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପୁରାଣ ପୂଜାକାଳରେ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପାଠ କରିବେ, ସେ ଆସକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଏହି ଲୋକର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିବେ, ଦୃଷ୍ଟି, ମନ, ବାଣୀ, କ୍ରିୟା—ଏହି ଚାରି ଉପାୟରେ। ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ; ରାଜା ରାଜ୍ୟ, ଗରିବ ବ୍ୟକ୍ତି ଧନ ପାଉଥାଏ। ଯାହାଙ୍କ ଆୟୁ ହ୍ରାସ ପାଇଛି, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଉଥାଏ; ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ଜନ ପୁଅ ପାଉଥାଏ; ଯଜ୍ଞ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଲାଭ କରେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ତପସ୍ୟା ଫଳିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ରହିଛି, ସେ ଏହି ପୌଷ୍କର ପାଠ କରି ସବୁ ପାଇପାରିବେ। ଏହି ପୌଷ୍କର ଉପାଖ୍ୟାନ ପାଠ କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ କେବେ ଅପମଙ୍ଗଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହା ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ପୌଷ୍କର ଅବତାର ରୂପ। ଏହି ବିଷୟ ବ୍ୟାସ ପ୍ରମ୍ପରାନୁସାରେ ଘୋଷିତ; ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିଷ୍ଣୁତ୍ୱ ଓ କୃତ ଯୁଗରେ ତାଙ୍କ ହରିତ୍ୱ ବିଷୟରେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଭୈକୁଣ୍ଠ ଭାବ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ କୃଷ୍ଣ ଭାବ—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଗଭୀର କାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତ। ଏବେ ଶୁଣ, ରାଜନ୍, ଏହି ପ୍ରଭୁ କେମିତି ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି, ସେ ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ। ନାରାୟଣ ସର୍ବଗତ, ଉଦ୍ଭବ ଓ ପ୍ରଳୟର ମୂଳ; ସେ ହରି ରୂପେ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ। ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ସୋମ, ଧର୍ମ, ଶକ୍ର, ବୃହସ୍ପତି—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଅଜ ହେଲେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ; ଅଦିତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ। ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ଚକ୍ରାବୃତ୍ତି ଆରମ୍ଭରେ ସେ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କ ମନରୁ ବ୍ରହ୍ମବଂଶୀ ଉତ୍ତମ ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ବ୍ରହ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା; ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣ। ଧର୍ମ ଯୁଗରେ, ବଳଶାଳୀ ବୃତ୍ର ନିହତ ହେବା ପରେ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଥିଲା। ସେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଜୟୀ ହେଲେ। ଶସ୍ତ୍ରଭାଙ୍ଗ, ଭୟଭୀତ ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏଉଁ ସମୟରେ, ଅଗ୍ନି ଶିଖା ପରି ମେଘମାନେ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।