ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଏ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ କ'ଣ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେବେ?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତୁମେ କପିଳ ଭାବେ ପରିଚିତ ଓ ନାରାୟଣ ହେଉଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା କର। ଏହି ମହାପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ତ, ମୋର ଉପକାର କର।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ, “ମୁଁ ଦୁହେଁର ସେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; କହନ୍ତୁ, କ’ଣ କରିବି?” ତାପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ସତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମ, ଅଠର ରୂପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେହି ପରମ, ସତ୍ୟ, ଅମୃତ ଅବସ୍ଥାକୁ ସ୍ମରଣ କର।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ପହଁଚି ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ ‘ଭୁଵର୍’ ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ନୂତନ ସୃଷ୍ଟିରେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ପୁଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପଚାରିଲେ, “ପ୍ରପିତାମହ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ସେ ବ୍ରହ୍ମ ରସର ଅନୁଭବ କରି, ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇ, ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଖରେ ଆସିଲେ। ଏଠାରେ ତିନିଯିଏ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ତୃତୀୟ ପୁଏଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ନିପୁଣ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ଅନୁସରଣ କରି, ପୂର୍ବ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ ଏକାଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ଏହି ତିନିପୁଏ ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅବସ୍ଥାକୁ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସହ ନାରାୟଣ, ଭଗବାନ ଓ କପିଳ ମୁନି, ସେଇ ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ଅଧିକ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଲାଭ କଲେ। ତଥାପି, ବ୍ରହ୍ମା ଏକା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କ ଅର୍ଧ ଦେହରୁ ଶୁଭ ଗୁଣବତୀ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ସଦୃଶ ପୁଏମାନେ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପ୍ରଥମେ, ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସବୁଠି ବ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର। ପରେ ସେ ଦକ୍ଷ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ବଶିଷ୍ଠ, ଗୌତମ, ଭୃଗୁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରସ ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ମହାମୁନିମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତି ଚମତ୍କାରୀ ଏବଂ ମହାର୍ଷିବଂଶ ତେର ଗୁଣର ଆଧାରରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଳ, ଅନାୟୁ, ସିଂହିକା, ଖସା, ପ୍ରାଚୀ, କ୍ରୋଧା, ସୁରସା, ବିନତା, କଦ୍ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା ଏବଂ ସୋମଙ୍କୁ ସତେଇ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିଆଯାଇଥିଲା। ମରୀଚିଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରୁ କଶ୍ୟପ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହିତ କଲେ ଏବଂ ସେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଗୌତମ ମୁନି ସୋମଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାରେ ରୋହିଣୀ ଆଦି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ବିଶ୍ୱେଶା ଏବଂ ମହାନାମା ସରସ୍ୱତୀ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବକାଳରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ପଞ୍ଚ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ତୁମ ସମ୍ପଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳକର। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅର୍ଧ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ, ଯିଏ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଥିଲେ, ସେ ଏକାଏକି ସୁରଭି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ଗାୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ସହଯୋଗ କଲେ। ସୁରଭିଠାରୁ ଏଗାରୋଟି ପୁଏ ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ସେମାନେ ଅରୁଣାଳ ମେଘ ଭଳି ଲାଲ ଏବଂ ଭୟାନକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେମାନେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଓ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ନିରୃତି, ସନ୍ଧ୍ୟା, ତୃତୀୟ ଜଣେ ଯିଏ ଗର୍ଭ ବିନା ଜନ୍ମିଥିଲେ, ମୃଗବ୍ୟାଧ, କପର୍ଦୀ, ମହାଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, କପାଳୀ, ପିଙ୍ଗଳ, ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସେନାନୀ—ଏହିଏଁ ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ସେଇ ସୁରଭିଠାରୁ ଗାୟ, ଦେବତା, ଏବଂ ଅଜ ଓ ହଂସ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ସୁରଭିଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଧର୍ମଠାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ କାମ ଜନ୍ମିଲେ; ସାଧ୍ୟଠାରୁ ସାଧ୍ୟ ଦେବତା ଜନ୍ମିଲେ। ଭବ, ପ୍ରଭବ, କୃଶଶ୍ୱ, ସୁବହ, ଅରୁଣ, ବରୁଣ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଚଳ, ଧ୍ରୁବ ଜନ୍ମିଲେ। ହବିଷ୍ମାନ୍ତ, ତନୁଜ, ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ବତ୍ସର, ଭୂତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କୁ ନାଶ କରିଥିବା ଜନ୍ମିଲେ। ସୁପର୍ବଣ, ବୃହତ୍କାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ ସାଧ୍ୟ, ଏବଂ ବସବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଧର୍ମ ପ୍ରଥମ ଦେବତା, ଧ୍ରୁବ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଅବିନାଶୀ; ବିଶ୍ୱବସୁ ତୃତୀୟ, ସୋମ ଚତୁର୍ଥ। ତାପରେ ଅନୁରୂପ, ମାୟା, ଯମ; ସପ୍ତମ ବାୟୁ, ଅଷ୍ଟମ ନିରୃତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସନ୍ତାନ ସୁରଭିଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ; ବିଶ୍ୱାଠାରୁ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଲେ। ଦକ୍ଷ, ପୁଷ୍କର, ଚକ୍ଷୁଷ, ଅତ୍ରି ଏବଂ ଶୁଭ ମହାସର୍ପ ଜନ୍ମିଲେ। ବିଶ୍ୱାନ୍ତକ, ବସୁ, ବଳ, ନିକୁମ୍ଭ, ରୁରୁଦ, ଭାସ୍କର ଜନ୍ମିଲେ। ବିଶ୍ୱଦେବମାନଙ୍କ ମାଆ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ମାରୁତ୍ବତୀ ମାରୁତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହାଠାରୁ ଜଗତର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା, ଋଷି, ଗାୟ, ଔଷଧ, ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।