ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, “ଯେପରି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା, ତାହା କଳିଯୁଗରେ ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ। ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।” ଏହିପରି ଦୁଇ ମହାଶୁରଙ୍କୁ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ବର ଦେଇ, ସଂସାରର ଧାରକ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅମରତାର ନାଥ, ସେମାନେ ରଜ ଓ ତମ ଗୁଣର ଅବତାର ଥିବା, କଜଳ ରଙ୍ଗର ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ଉରୁ ଉପରେ ଦଳନ କଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଗୋଟିଏ ଶତଦଳ କମଳ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଦୁଇ ହାତ ଉଠାଇ, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ସେ ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ଅଗଣିତ କିରଣରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ କଥା କହିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମହାପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଯୋଗୀଶ୍ୱର ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଦର୍ଶନର ଆଚାର୍ୟ କପିଳ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ମହାତ୍ମା, ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନୀ, ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କଥା କହିଲେ। ତାପରେ, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କଲେ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୁଖ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମବେଦର ଅନୁସାରେ, ଏହି ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହାପରେ, ସେ ନିଜ ଅଂଶରୁ ଏକ ପୁତ୍ର, ଏବଂ ପୃଥିବୀରୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ତାହାଠାରୁ ପୂର୍ବେ ଏକ ପୁତ୍ର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ସେହି ମନସ୍ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ କଣ କରିବି, କେମିତି ସେବା କରିବି?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତୁମେ କପିଳ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ନାରାୟଣ ଅଟୁଟ ଅଂଶ, ତେଣୁ ତୁମେ ଯାହା କହ, ତାହା କର।” ଏପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ, “ମୁଁ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କ’ଣ କରିବି?” ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, “ଯାହା ସତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମ, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ସେହି ପରମ, ସତ୍ୟ, ଅମୃତ ଅବସ୍ଥାକୁ ସ୍ମରଣ କର।” ଏହା ଶୁଣି, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମନସିକ ଭାବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ ‘ଭୁଃ’ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେଠାରୁ ଏହି ପୁତ୍ର ଆସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ, “ପ୍ରପିତାମହ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ସେ ବ୍ରହ୍ମର ଅମୃତ ରସ ଅନୁଭବ କରି, ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଏହିପରି, ତୃତୀୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଉପାୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୁନାର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେ ବି ଏହି ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ସେହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ସମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ଏହି ତିନି ପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ପଦକୁ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ, ନାରାୟଣ, ଭଗବାନ୍ ଓ କପିଳ ମହାୟୋଗୀ, ସେମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଯେଉଁ ସମୟକୁ ସେମାନେ ଲାଭ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଧିକ ତପସ୍ୟା କରି, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତେବେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏକାଧିକ ତପସ୍ୟା କଲେ ବି, ସୃଷ୍ଟି ହେବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ; ତେଣୁ ନିଜ ଶରୀରର ଅର୍ଧାଂଶରୁ ଏକ ସୁଭଗା ଅଧିନାରୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ନିଜ ସମାନ ଅନେକ ପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ, ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧର୍ମ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଡକ୍ଷ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ବଶିଷ୍ଠ, ଗୌତମ, ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରାସ ନାମକ ଦଶ ମହାର୍ଷି ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ, ଏବଂ ତେଁମାନଙ୍କ ଉତ୍ତରସୂତ୍ର ତେର ଗୁଣରେ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଲା। ଡକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା: ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଳ, ଅନାୟୁ, ସିଂହିକା, ଖସା, ପ୍ରାଚୀ, କ୍ରୋଧା, ସୁରସା, ବିନତା ଓ କଦ୍ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା ଏବଂ ସୋମଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସତେଇ ନକ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟ ଡକ୍ଷଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ମରୀଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର କଶ୍ୟପ ତପସ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା ଦେଲେ ଓ ସେ ସେମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହିପରି, ମହାର୍ଷି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେକୁ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାର ଆରମ୍ଭ ରୋହିଣୀ ଦ୍ୱାରା। ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ଵତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ବିଶ୍ୱେଶା ଓ ମହିମାନ୍ବିତ ସରସ୍ଵତୀ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ପଞ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ତୁମର କ୍ଷେମ ରହିଥାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅର୍ଧାଂଗିନୀ, ଯିଏ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ହଠାତ୍ ସୁରଭି ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେଠି ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୋମାତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୋଗ କଲେ। ସୁରଭିଠାରୁ ଏଗାରୋଟି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଅରୁଣାଳୋକ ମେଘର ଭଳି ଲାଲ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେମାନେ କାନ୍ଦିବା ଓ ଦୌଡିବା ସହିତ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ଆସିଥିଲେ; ଏହି କାନ୍ଦିବା ଓ ଦୌଡିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ‘ରୁଦ୍ର’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ହେଲେ: ନିରୃତି, ସନ୍ଧ୍ୟା, ଗର୍ଭବିନା ଜନ୍ମିଥିବା ତୃତୀୟ, ମୃଗବ୍ୟାଧ, କପର୍ଦ୍ଦୀ, ମହାନ୍ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, କପାଳୀ, ପିଙ୍ଗଳ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସେନାନୀ—ଏହି ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେହି ସୁରଭିଠାରୁ ଗୋମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ଅଜ ଓ ହଂସ ମଧ୍ୟ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।