ଏହିପରି ଗୁଣ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ମୁଁ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି; ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଯୋଗରେ ଏକାଗ୍ର, ସେଇ ପରମ ଅବିନାଶୀ, ସେଉଁଠି ସତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଯିଏ ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେଇ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ; ତାଙ୍କଠାରୁ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ସେଇ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ ତୁମର ବିନାଶ ଘଟାଇବେ; ତା’ପରେ ଦେବତା ଶୟନ କରିବେ, ବିଶାଳ ଯୋଜନା ମାନ୍ୟ ମହା ଶୂନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ। ନାରାୟଣ ତାଙ୍କର ମାୟାଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ବାହୁରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହା ପରେ, ତାଙ୍କର ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ପକ୍ଷୀ ପରି ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ପରେ ଅବିନାଶୀ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବିନମ୍ରତାରେ କହିଲେ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ପଦ୍ମନାଭ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ—“ଆମେ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ, ପରମ ପୁରୁଷ ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ।” “ତୁମେ ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କର କାରଣ, ବୁଦ୍ଧିର ମୂଳ, ଅବିନାଶୀ ଦୃଷ୍ଟି, ସତ୍ୟ, ଏହିପରି ଅର୍ଥରେ ଆମେ ତୁମକୁ ନିତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରୁଛୁ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ; ତୁମେ ଅବିନାଶୀ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରିଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।” ତା’ପରେ ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, “ହେ ଅସୁରମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କି କାରଣରୁ ମୋତେ ଡାକୁଛ? ତୁମର ଆୟୁ ଶେଷ, ପୁଣି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହାଁଛ କି?” ମଧୁକୈଟଭ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁଠାରେ କେହି ମରିନାହାନ୍ତି, ସେଠି ଆମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦିଅ; ଏବଂ ହେ ତପୋଧନ, ଆମେ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, “ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ ଏହିପରି ହେବ; କଳିଯୁଗ ଆସିବାବେଳେ ଏହା ଘଟିବ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏହିପରି ହେବ; ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ କହୁଛି।” ଏପରି ଭାବେ ଦୁଇ ମହାସୁରଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସଂସାରର ଧାରକ ନିତ୍ୟ ଭଗବାନ୍, ଦେବମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ର ଦୁଇଟି ରୂପ ରଖିଥିବା, ଅଞ୍ଜନ ରଙ୍ଗର ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଅସୁରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉରୁ ଉପରେ ଦଳି ନଷ୍ଟ କଲେ। ତା’ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଳପତ୍ର ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ତାପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ନିଜ ରୋଷ୍ଣିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହେଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ବକ୍ତବ୍ୟ ଦେଲେ। ତା’ପରେ ଅବିନାଶୀ ନାରାୟଣ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମହାତ୍ମା ଯୋଗେଶ୍ୱର ଭାବେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଏଠିକୁ ଆସିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନର ଅଧ୍ୟାପକ କପିଳ ମଧ୍ୟ, ମହାତ୍ମା ଭାବରେ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱର ଭେଦ ଜାଣି, ମହାର୍ଷିମାନେ ସମ୍ମାନିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଗିରିଗଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କର ନାୟକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେମାନେ ଏପରି କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ନିଜଠାରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ତା’ପୂର୍ବରୁ ମନରୁ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ମନସ୍ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ କଣ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତୁମେ କପିଳ ନାମରେ ପରିଚିତ, ତୁମେ ନାରାୟଣ ହେଉଛ, ତୁମେ ଯାହା କହ, ତାହା କର।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; କଣ କରିବି?” ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, “ଯାହା ଏହି ଅବିନାଶୀ, ସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ, ଅଠାର ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେଇ ପରମ, ସତ୍ୟ, ଅମର ଅବସ୍ଥାକୁ ସ୍ମରଣ କର।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗଲେ; ସେଠି ପହଁଚି, ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ ‘ଭୁଵର୍’ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେଉଁଠି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ପିତାମହ, ମୁଁ କଣ କରିବି?” ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଓ ସେଠି ଯୋଗ ଦେଲେ। ଏହିପରି ତୃତୀୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣପ୍ରଭା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରି, ଶିବଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ, ନାରାୟଣ ଓ କପିଳଙ୍କ ସହିତ, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ସମୟକୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରି, ଅଧିକ ତପସ୍ୟା କରି, ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତଥାପି, ବ୍ରହ୍ମା ଏକାକି ତପସ୍ୟା କରି ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ନିଜ ଶରୀରର ଅର୍ଧାଂଶରୁ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଜନନୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପରେ ନିଜ ସଦୃଶ ପୁତ୍ରମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାୟକ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପ୍ରଥମେ, ତପସ୍ୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଉପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ଧର୍ମଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତା’ପରେ ଡକ୍ଷ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ବଶିଷ୍ଠ, ଗୌତମ, ଭୃଗୁ, ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା ମହାର୍ଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ; ଏବଂ ତେର ଗୁଣରେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ବଂଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହିପରି ଡକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଳ, ଅନାୟୁ, ସିଂହିକା, ଖସା, ପ୍ରାଚୀ, କ୍ରୋଧା, ସୁରସା, ବିନତା, କଦ୍ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା ଡକ୍ଷଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଏବଂ ସତେଇଟି ନକ୍ଷତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି। ମରୀଚିଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଶ୍ୟପ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଡକ୍ଷ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା ଦେଲେ, ଓ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।