ଏହି ଉତ୍କଳିତ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଯେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ ଏକ ବିଶାଳ ்ୟଜ୍ଞ ବେଦୀ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଏବଂ ବେଦରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିବା ବିଧି ଓ ଉଦାହରଣ ଅନୁସାରେ ତାହା କରିଲେ। ଏହିପରି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ବିଶ୍ୱର ଭିତି ଏବଂ ନିର୍ମାଣ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଗଠିତ ହେଲା; ତାଙ୍କର ପ୍ରଭା ଏତେ ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ଯେ ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପ୍ରଭାକୁ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରୁଥିଲା। ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସବୁ ଜଣା ଶୁଯା ଥିବା ବେଳେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ମହାସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାପଦ୍ମ ରତ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ତାପସ୍ୟାରୁ ଏକ ଦିଘଳ ଦେମନ୍—ମଧୁ ନାମକ ଅସୁର—ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେ ସହିତ ଆଉ ଏକ ଦେମନ୍ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହାକୁ କୈଟଭ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ଦୁଇ ଅସୁର ରଜସ ଓ ତମସରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ମିଶି ଏକ ଦୁଇ ଦେମନ୍ ଦଳ ଗଠିତ କଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସାଗରକୁ ବିକ୍ଷୋଭିତ କଲେ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଲାଲ ଗାଉନ୍ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଧଳା ଏବଂ ଉଜ୍ୱଳ ଦାନ୍ତ ଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଉଚ୍ଚ ମୁକୁଟ ଓ କ୍ରେଷ୍ଟ ହେଲମେଟ୍, ଚମକୁଥିବା ବାହୁବନ୍ଦ ଓ କଙ୍ଗନ୍, ବିସ୍ତୃତ ଚେହେରା ଓ ଚମକୁଥିବା ତାମ୍ବା ଆଖି, ପ୍ରଶସ୍ତ ଛାତି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ସହିତ ସେମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରବଳ ପାହାଡ଼ ପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଜୀବନ୍ତ ପାହାଡ଼ ପରି ଚଳିଥିଲେ, ନୂତନ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଚେହେରା ହେଉଥିଲା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି। ସେମାନେ ବିଶାଳ ତାର୍ପିତ ବାହୁବନ୍ଦ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଅତି ଭୟାନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଚଳିବା ବେଳେ ସାଗରକୁ ବିକ୍ଷୋଭିତ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ମଧୁ ନାଶକ ଭାବରେ ମୁହଁ ଦେଇଥିବା ବେଳେ ମଧୁରେ ଶୟାନ ଥିବା ସମୟରେ ମନ୍ଦ ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ। ସେମାନେ ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଅସୁର ତାପସ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେବତା, ଦିନିଆ ଲୋକ, ମନସ୍ପୁତ ପୁତ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ ଦେଖିଲେ, ତା'ପରେ ଏହି ଦୁଇ ଅସୁର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରୁଥିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା, 'ତୁମେ କିଏ, ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛ, ଧଳା ପଗଡ଼ି ଓ ଚାରି ବାହୁ ଥିବା?' ଏମିତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। 'ତୁମେ ଆମକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ପଦ୍ମଜନ୍ମା, ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।' 'ଆମେ ଉତ୍ତମ ଦେବତା, ତୁମେ ସାଗରରେ ରହିପାରିବେନି; ଏଠାରେ ତୁମେ କିଏ, କିଏ ତୁମକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛି?' 'କିଏ ସ୍ରଷ୍ଟା, କିଏ ତୁମର ରକ୍ଷକ, କେଉଁ ନାମରେ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ?' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତିନି ଜଗତରେ ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍, ବିଷ୍ଣୁ, ଅସୀମ ଶକ୍ତିଧର ଭାବରେ ଉପଲକ୍ଷ କରାଯାଏ।' 'ତାଙ୍କୁ ଆମେ ଜଣାଛୁ; ଆମେ ସ୍ରଷ୍ଟା ଭାବରେ ଜଣାଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।' ମଧୁ ଓ କୈଟଭ କହିଲେ: 'ଏହି ଜଗତରେ ଆମେ ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ; ଆମେ ରଜସ ଓ ତମସରୁ ଗଠିତ, ଆମେ ଋଷିମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛୁ।' 'ଆମେ ଧର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଉଛୁ, ଆମେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ; ଜଗତ ଆମେ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା, ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଅଜୟ ଅଟୁଟ।' 'ଆମେ ଧନ ଓ ଭୋଗର ଆଶା, ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ; ଯେଉଁଠି ସୁଖ, ମଦ, ଭାଗ୍ୟ, ଖ୍ୟାତି ଅଛି, ସେଉଁଠି ଆମେ ଅଛୁ।' 'ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଚାହିଁଛି, ଆମେ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛୁ।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଜଣ ଏକତ୍ର ହେବାରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣକୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲି।' 'ସତ୍ୱ ଗୁଣକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି, ଆମେ ସତ୍ୱରେ ଶରଣ ନେଇଛି; ଯିଏ ଯୋଗରେ ଏକତା ରଖିଛି, ଉତ୍ତମ ଓ ଅବିନାଶୀ, ସେହି ସତ୍ୱ।' 'ଯିଏ ରଜସ ଓ ତମସର ସ୍ରଷ୍ଟା, ବିଶ୍ୱର ଆରମ୍ଭ; ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୱିକ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।' 'ସେହି ବାସୁଦେବ ତୁମର ନାଶ କରିବେ; ତା'ପରେ ଦେବତା ଶୁଯା ଥିବା ବେଳେ, ବିଶାଳ ସାଗରରେ—' 'ନାରାୟଣ ତାଙ୍କର ଦୂତିରୁ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ତାଙ୍କର ବାହୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ତା'ପରେ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।' 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଇ ମୋଟା ପକ୍ଷୀ ପରି ଘୁଡ଼ିଲେ; ତା'ପରେ ଚିରଯୁବନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ କଥା କହିଲେ।' 'ଦୁଇଜଣ ନମସ୍କାର କରି, ପଦ୍ମନାଭ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, "ଆମେ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି କାରଣ ଭାବେ ଜଣାଉଛୁ, ତୁମେ ଏକା, ପରମ ପୁରୁଷ।"' 'ତୁମେ ଆମ ଉତ୍ପତ୍ତି କାରଣ, ବୁଦ୍ଧିର ଉତ୍ସ, ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟି ଅଜୟ, ଯିଏ ସତ୍ୟ, ତୁମେ ଚିରଯୁବନ।' 'ଏହିପରି, ହେ ଦେବ, ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ତୁମେ ଅଜୟ ଦୃଷ୍ଟିଧାରୀ—ଯୁଦ୍ଧର ଜୟୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।' ଭଗବାନ୍ କହିଲେ: 'ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋତେ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଛ, ଅସୁରମାନେ? ତୁମର ଜୀବନ ଶେଷ—ପୁନି ଜୀବନ ଚାହୁଁଛ?' ମଧୁକୈଟଭ କହିଲେ: 'ହେ ଭଗବାନ୍, ଯେଉଁଠି କେହି ମରିନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଆମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦିଅ; ଏବଂ, ହେ ତାପସ୍ୟାଶୀଳ, ଆମେ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।' ଭଗବାନ୍ କହିଲେ: 'ଏହିପରି ହେବ; କଳି ଆସିବା ସମୟରେ ଏହି ଘଟିବ; ନିଶ୍ଚୟ, ଆମେ ଏହି ସତ୍ୟ କହୁଛି।' ତା'ପରେ, ଦୁଇ ମହାଅସୁରଙ୍କୁ ବର ଦେଇ, ଚିରଯୁବନ ବିଶ୍ୱର ଧାରକ, ଦେବତାମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦୁଇ, କଜଳ ପରି ରଙ୍ଗ ଥିବା, ରଜସ ଓ ତମସର ପ୍ରତିନିଧି, ତାଙ୍କର ଉରୁ ଉପରେ ଦଳିଦେଲେ—ଅମରମାନେର ନାଥ। ତା'ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଦ୍ମ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ବାହୁ ଉଠାଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦ୍ରଢ଼ ତାପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ। ସେ ନିଜ ରଶ୍ମିରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରୁଥିଲେ, ଧର୍ମାତ୍ମା, ହଜାର ରଶ୍ମି ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ତା'ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅବିନାଶୀ ନାରାୟଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଯୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।