ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆଦିକାଳରେ, ସମସ୍ତ ମହାସତ୍ତ୍ୱଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ପ୍ରଭୁ ନିଜର ମନେ ପୃଥିବୀର ନିୟତ ପ୍ରଳୟ ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ତାହାର ବିଲୟ ବିଷୟରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହେଲେ। ସେତେବେଳେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶହୀନ ଶୂନ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱ ବିଲୟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ସେହି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍କଳିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାହାପରେ, ସେଇ ଜଳର ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ମୁହାଁ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା; ଏହି ମୁହାଁରୁ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ଶବ୍ଦରୁ ବାୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲା। ବାୟୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉତ୍କଳନ ଲାଗି, ଶକ୍ତି ଓ ବେଗରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା; ଏହି ପ୍ରବଳ ବାୟୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ବିକ୍ଷୁଭିତ କଲା। ଏପରି ଭାବରେ ସମୁଦ୍ର ଚଞ୍ଚଳ ଓ ବିକ୍ଷୁଭିତ ହେବାରୁ, ସେହି ଜଳରୁ ମହାପ୍ରଭୁ ବୈଶ୍ୱାନର ଏକ ଅନ୍ଧକାରମୟ ପଥ ସହ ବିକାଶ ପାଇଲେ। ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଏହି ବିପୁଳ ଜଳକୁ ଶୋଷିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘିତ ହେଲା, ଏବଂ ଆକାଶ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ସେହିଠାରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ତେଜସ୍ଵୀ ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ, ଅମୃତ ସମାନ, ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା; ଏହି ମୁହାଁରୁ ଆକାଶ ଓ ଆକାଶରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଘଷଣାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ମହାଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ସେ ତାହାର ମୂଳ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ଭଗବାନ୍ ନିଜେ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନେକ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ପୃଥିବୀରେ ଏକ ହଜାର ଚତୁର୍ଯ୍ୟୁଗ ଚକ୍ର ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଆତ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି। ଏହି ପ୍ରଭୁ ହରିଙ୍କୁ ପରମାତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ଜ୍ଞାନକୁ ଦେଖି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଲୋକପତି ଯୋଗୀମାନେ ଏହି ପରମ ଦେଖା ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଯୋଗ ଓ ପରମ ଏଶ୍ୱରତ୍ୱରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିବା ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯୋଗଜ୍ଞାନୀ ପରମ ବ୍ରହ୍ମପଦରେ ବସାଇଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର। ଏପରେ, ସେହି ମହାଜଳରେ, ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ହରି ନିଜ କ୍ରମାନୁସାରେ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କଲେ। ତାହାଠାରୁ ସେ ନିଜ ନାଭିରୁ ଏକ ହଜାର ପଙ୍ଖୁଡ଼ି ସହିତ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ, ନିର୍ମଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସୁନା ରଙ୍ଗର କମଳ ଉଦ୍ଭବିତ କଲେ। ଏହି କମଳ ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଭା ସମାନ ଦୀପ୍ତ, ଶରଦ୍ ରବି ସମାନ ପବିତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦେହରୁ ଉପଜିଥିବା ଅନ୍ୟନ୍ୟ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଅବଲମ୍ବନ କରି କହିଲେ—ଏହି ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ୍ ଦେଖିପାରିବା ପ୍ରଭାବ ସହ, ସେଇ କମଳରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେହି ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଅନେକ ଯୋଜନ ପରିମାଣର, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଭୂତଳ ଚିହ୍ନରେ ଘେରାଇଥିବା କମଳ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି କମଳ ପୂର୍ବରୁ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହାକୁ ନାରାୟଣରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ଏହି କମଳକୁ ରସା, ଅର୍ଥାତ୍ ପୃଥିବୀ ଦେବୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କମଳର ପ୍ରଧାନ କେଶକୁ ଦେବତାମୟ ପର୍ବତ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ। ଏହି ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ହିମବତ୍, ନୀଳ, ମେରୁ, ନିଷଧ, କୈଳାସ, ଶୃଙ୍ଗବତ୍, ଗନ୍ଧମାଦନ ଆଦି ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହିପରି ତିନିଶିଖର, ମନ୍ଦର, ପିଞ୍ଜର, ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଦେବତା, ମହାପୁରୁଷ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ବାସ କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ। ଏହି ପର୍ବତରୁ ଦେବାମୃତ ସମାନ ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ସଂଖ୍ୟାହୀନ ତୀର୍ଥ ଓ ସରୋବର ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ। ଏହି କମଳର ସମସ୍ତ କେଶ ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ବିସ୍ତୃତ ଅନେକ ପର୍ବତ ରୂପେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି କମଳର ଅନେକ ପତ୍ର ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ କଠିନ, ପର୍ବତମୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ମ୍ଲେଛ ଦେଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତଳ ଅଞ୍ଚଳର କମଳପତ୍ର ଦାଇତ୍ୟ, ଅସୁର ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ଅଲଗା ବାସସ୍ଥାନ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରସାତଳ ନାମକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମହାପାପୀ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ତଳିଯାନ୍ତି। ଚାରିଦିଗରେ ଚାରିଟି ଜଳାଶୟ ଅଛି; ଏଭଳି ଭାବେ, ମହାପଦ୍ମଯୋନ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ପ୍ରକଟିକୁ ପୁଷ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହିକାରଣରୁ ପୂର୍ବତନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଏହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ବେଦ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ ବିଧି ଓ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଅନୁସାରେ ବେଦୀ ତିଆରି ହେଲା; ଏହିପରି ଭାବେ, ସେଇ ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଧାରକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କଲେ। ପର୍ବତ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯିବା ସହ, ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ। ଏହିପରି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ନିଦ୍ରାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏହି ମହାସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଲୋଟସ୍ ରତ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରୁ ମଧୁ ନାମକ ଏକ ଭୟାନକ ଦାନବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେଉଁଠି ଆଉ ଏକ ଦାନବ କୈଟଭ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା; ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ରଜସ ଓ ତମସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦାନବ ଦମ୍ପତି। ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱସାଗରକୁ ବିକ୍ଷୁଭିତ କଲେ; ଦେବତାମୟ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧଳା ଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ବଡ଼ ମୁକୁଟ ଓ ଚୂଡ଼ାମଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାହୁବନ୍ଧ ଓ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧି, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଓ ପ୍ରବଳ ବାହୁ ସହିତ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଦୁଇଁ ଦାନବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ପଦକ୍ଷେପ ଓ ଚଳନ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ଚଞ୍ଚଳ କରୁଥିଲା। ସେମାନେ ମଧୁସୂଦନ ହରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କଳିତ କରିଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ; ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଚାରିଦିଗ୍ ଦେଖୁଥିଲେ।