ଏହି କଥା ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ଏକ ମହାପୂଜା ବିଧିକୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କରେ । ପ୍ରଥମେ, ଏକ ସର୍ବତୋଭଦ୍ର ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି, ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟର ମହେଶ୍ୱର, କାମଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ରତି ସହିତ ବିରାଜିତ କରିବା ଦରକାର । ଏହି ମଣ୍ଡଳ ଉପରେ ଧଳା କପଡ଼ା ଦେଇ ଦମନକ ଗଛକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଦ୍ୱିଜଗଣ ନିୟମାନୁସାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବେ । ତାପରେ, “କ୍ଲୀଁ କାମଦେବାୟ ନମଃ, ହ୍ରୀଁ ରତିଵଲ୍ଲଭାୟ ନମଃ” ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗରେ କାମଦେବଙ୍କୁ ବିରାଜିତ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ରାତିରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଆରତି ଦେଇ ପୂଜା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ । ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମଦନଙ୍କୁ, ଆଗ୍ନେୟରେ ମନ୍ମଥଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣରେ କନ୍ଦର୍ପଙ୍କୁ, ନୈୃତ୍ୟରେ ଅନଙ୍ଗଙ୍କୁ, ପଶ୍ଚିମରେ ଭସ୍ମଶରୀରଙ୍କୁ, ବାୟବ୍ୟରେ ସ୍ମରଙ୍କୁ, ଉତ୍ତରରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ଈଶାନରେ ପୁଷ୍ପବାଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଚାରି ଦିଗରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଏଠି ଯେତେବେଳେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଦମନକ ଗଛକୁ ଅକ୍ଷତ, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ତାମ୍ବୁଳ ଦେଇ ପୂଜା କରି, “ଅମେ କାମଦେବ ସ୍ୱରୂପ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛୁ । ଅନଙ୍ଗ ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ ।” ଏହି କାମ-ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ୧୦୮ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, “ପୁଷ୍ପବାଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ମନ୍ମଥଙ୍କୁ, ଯିଏ ଜଗତର ନୟନ, ଓ ଯିଏ ରତିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର,” ବୋଲି ନମନ କରିବା ଉଚିତ । “ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଦେବ, ଶ୍ରୀବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ରତିଙ୍କ ପତି, ବିଶ୍ୱର ଭୂଷଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର । ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ସମସ୍ତ ବୀଜର ମୂଳ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର ।” ଏହିପରି ଏବଂ ଆଗମ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ପୂଜା ପରେ ପ୍ରବୀଣ ବ୍ୟକ୍ତି ସମାଗ୍ରୀ ଅନୁସାରେ ଜାଗରଣ କରିବେ । “ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ହେ କାମେଶ୍ୱରୀ ପ୍ରିୟ, ମୋର ହୃଦୟକୁ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର ।” ଏପରି ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଶାନ୍ତି ଚାହାନ୍ତି । ତାପରେ, ଦମନକ ଗଛର ଏକ ମୁଠି ନେଇ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର । ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ସମଗ୍ରୀ ଦେଇ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂଜା, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ ହୁଏ । ଦେବତାଙ୍କ ଆଗରେ ଜଳଭରା ଘଡ଼ା ରଖି, ସେହି ଦିନ ଦେବଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଜଳ କ୍ରୀଡ଼ା କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି । ଏପରେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ଧନ ଦେଇ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି, ବୈଷ୍ଣବ ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ସହିତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ । ମହାଦେବ କହିଲେ—ଯିଏ ଦମନକ ଗଛର ଗୁଛ ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରେ, ସେଠି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଭାବେ ପୂଜିତ ହୁଏ । ଏହି ଦମନକ ଉତ୍ସବ ଦେଖିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଚୋର, ମଦପାନୀ, ମାଂସ ଭୋଜୀ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି । ଦମନକ ପୂଜା କରୁଥିବା ଉତ୍ତମ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ସାର୍ଥକ ହୁଏ, ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ଦମନକ ଗୁଛ ଦେଇ ପୂଜା କରିଲେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ବି ଶେଷ ହୁଏ । ଯେଉଁ ପରିବାର ଦମନକ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରେ, ସେଇ ପରିବାର ଧନ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଥିଲେ ତାହା ଅଧିକ ଶୁଭ । ଯେଉଁଠି ଦମନକ ଉତ୍ସବ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ପରିବାର ଧନ୍ୟ, ଏବଂ ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ୍ୟ । ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଦମନକ ଦେଇ ପୂଜା କରିଲେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ । ଯିଏ ବସନ୍ତରେ ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ ଦେଇ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରେ, ସେ ମୋକ୍ଷର ଅର୍ହ ହୁଏ । ମରୁକା ଓ ଦମନକ ଫୁଲ ହରିଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ, ତେଣୁ ଉତ୍ତମ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଏହି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରିଲେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ, କନ୍ୟା ଦାନ, ଓ ପୃଥିବୀ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ । ବସନ୍ତ ଆସିଲେ ଏକ ଦମନକ ଶାଖା ନେଇ ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରେ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ମାପ ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ । ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହୋଇ ଏ ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଉପଭୋଗ କରି, ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏପରି ଦମନକ ମହୋତ୍ସବ ବିବର୍ତ୍ତିତ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଚଉଁଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା । ଏହିପରେ, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ଏବେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହତ୍ତ୍ୱ କଥା କହିବି । ଏକଥିରେ, ଏକ ମହାର୍ଷି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେ ଚିନ୍ତାମଣି ବୃକ୍ଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ଆଣିଥିଲେ । କୃଷ୍ଣ ନାରଦଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆସନ ଦେଇ ଅତିଥି ସତ୍କାର କଲେ । ନାରଦ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ସେଥିରୁ ସୋଳେ ହଜାର ଭାର୍ୟାମାନେ ସହ ମାନ୍ୟ ଜନାନୀମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ଏହି ଦେଇବା ସମୟରେ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ଭୁଲି ଯିବାରୁ, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କ୍ରୋଧଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏଥିରେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ କରି, ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଏବଂ ମନେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ଗରୁଡ଼ ତୁରନ୍ତ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଗଲେ । ତାଙ୍କରେ ଅରୋହଣ କରି, କୃଷ୍ଣ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ସତ୍ୟ, ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବି ବିରୋଧ କରି ଚିନ୍ତାମଣି ବୃକ୍ଷ ତୁମ ଗୃହ ଆଙ୍ଗଣରେ ରୋପିବି । ମୋର ଦୋଷକୁ ଖ୍ଷମା କର ।” ଏହି ଭାବେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, କୃଷ୍ଣ ସତ୍ୟଭାମା ସହିତ ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାମଣି ବୃକ୍ଷ ମାଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ଏହି ଦେବତା ବୃକ୍ଷ ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ନୁହେଁ ।” ଏହାରେ କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବୃକ୍ଷକୁ ମୂଳ ସହିତ ଉଖଳି ନେଇ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ରଖି ନେଲେ ।