ଏହିପରି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କାଳରେ, ଯେଉଁବେଳେ ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ଓ ଓଲିଆ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ଯୋଗବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଭଗବାନ୍ ନିଜେ ପାନ କରିଥିଲେ, ସେ ମାତ୍ର ଏଠି ରୁକିଲେ ନାହିଁ। ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଥିବା ସମସ୍ତ ପାଣିକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତା'ପରେ, ଅଗ୍ନିଶିଖା ସଦୃଶ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି, ନେତ୍ରଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳତତ୍ତ୍ୱକୁ ପାନ କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଯେଉଁ କିଛି ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଅଛି, ଏବଂ ଯେଉଁ କିଛି ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କମଳନୟନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। ପରେ, ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉଲ୍ଲାସିତ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ କମ୍ପିତ କରି, ପ୍ରାଣ ଓ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସକୁ ନିଜ ଅଧିନରେ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ତା'ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନ୍ୟ ଓ ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନେ, ପଞ୍ଚଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗୁଣ, ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ—ସେମାନଙ୍କର ଗନ୍ଧ ଉପାଦାନ, ନାକ, ଶରୀର, ଓ ପୃଥିବୀ ଆଧାରିତ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ—ସେ ଭଗବାନ୍ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସହଜରେ ନାଶ କରିଦେଲେ। ଚଖର ରସ ଓ ତରଳତା, ଜଳ ଆଧାରିତ ଗୁଣ; ରୂପ, ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ଓ ଚକ୍ଷୁର ଆଲୋକ, ଅଗ୍ନି ଆଧାରିତ ଗୁଣ; ସ୍ପର୍ଶ, ପ୍ରାଣ ଓ ଚଳନ, ବାୟୁ ଆଧାରିତ ଗୁଣ; ଶବ୍ଦ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି, ଆକାଶ ଆଧାରିତ ଗୁଣ—ସମସ୍ତ କିଛି, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଚେତନା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଭଗବାନ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଅଧିନରେ ଅଛନ୍ତି। ତା'ପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଭଗବାନଙ୍କ ତେଜରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଦବାଯାଇ, ପୃଥିବୀର ଏକ ଶାଖାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ସେମାନଙ୍କର ବିଲୟରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଉପଜିଲା, ଯାହା ଶତଧା ଦହି, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଜଳାଇଦେଲା, ଏହି ଅଗ୍ନି ବିନାଶକାରୀ ଅଗ୍ନିରୂପ ହେଲା। ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଝାଡ଼ି, ଲତା, ଘାସ, ଏବଂ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ନିବାସ ଓ ପୁରାତନ ଅନେକ ଗୃହଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହି ଅଗ୍ନି ଦହିଦେଲା। ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକୁ ଖାକ କରି, ଜଗତ୍ର ଗୁରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବିନାଶ କଲେ। ଏହି ବିନାଶ ପରେ ଯେଉଁ ସତ୍ତା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା, ସେ ଏକ ହଜାର ମୁଖରେ ବର୍ଷାରୂପେ, ବିଶାଳ କଳା ମେଘ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଦିବ୍ୟ ଜଳରେ ପୃଥିବୀକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ପରେ ଦୁଧ ସଦୃଶ ମଧୁର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣିରେ ତାହାକୁ ଶିତଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ, ଏହି ଜଳରେ ପୃଥିବୀ ଦୁଧ ସମାନ ହେଇଗଲା। ଏହିପରି ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ ଏକ ମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ପରିଣତ ହେଲା। ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ବିଳୀନ ହେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୃଷ୍ଟି ଗୁପ୍ତ ହେଲା, ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଷ୍କ କରି ଦେଲେ, ସହ ସହ ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଦହି ଏବଂ ସଂକୋଚିତ କରି, ସେ ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଭୁ ଏକାକି ଶୟନ କଲେ; ପ୍ରାଚୀନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଶେଷ ଶୟନ କଲେ। ସେ ଯୋଗୀ ଯୋଗାଭ୍ୟାସ କରି, ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରର ପାଣିରେ ଅନେକ ଯୁଗ ଧରି ଶୟନ କଲେ। କେହି ଏହି ଅପ୍ରକଟ କିମ୍ବା ପ୍ରକଟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ; କିଏ ଏହି ପୁରୁଷ, କ'ଣ ଏହି ଯୋଗ, କିଏ ଏହି ଯୋଗଧାରୀ? ପଛରେ, ଚାରିପାଖରେ, କିମ୍ବା ସାମ୍ନାରେ କେହି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ; ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ପ୍ରଭୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ସେ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଜଳ, ଆଲୋକ, ପ୍ରଜାପତି, ଜଗତ୍ର ଧାରକ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଠାକୁର, ପୂର୍ବଜ, ବେଦମାନ୍ୟଙ୍କ ନିବାସ, ଋଷି ଓ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି, ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଏକ ଶୟନସ୍ଥଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ଯେଉଁବେଳେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ପରିଣତ ହେଲା, ସେ ମହାତ୍ମା, ତେଜୋମୟ, ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରେ ଢାକି ଶେଇ ରହିଲେ; ଏହି ହଂସ, ତୁମ ପାଇଁ, ନାରାୟଣ। ଏହି ମହା ଅନ୍ଧକାର ଏବଂ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରର ମଧ୍ୟରେ, କମଳନୟନ, ବଳଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ ନିଜ ମୂଳସ୍ଵରୂପରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ମନ ଧାରଣ କରି, ସେଠି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବସାଇଲେ। ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ, ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପନିଷଦରେ ଯେପରି ଥିଲା, ସେପରି ଘୋଷିତ ହେଲା। ଏହି ପୁରୁଷକୁ ଯଜ୍ଞ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି; ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ କେହି 'ପୁରୁଷ' ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେଉଁଠି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ନିଜେ। ଏବଂ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ମୁଖମାନ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ମୁଖରୁ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା, ଉଦ୍ଗାତୃ, ସାମଗୀନ, ହୋତୃ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବାହୁଠାରୁ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଛାଞ୍ଚିନ, ସମସ୍ତ ସ୍ତୋତୃ ଏବଂ ଗୁପ୍ତେନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ମୈତ୍ରାବରୁଣ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତୃ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ। ଉଦରରୁ ପ୍ରତୀହାର୍ତୃ ଓ ପୋତୃ, ହସ୍ତରୁ ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଓ ଯାଜ୍ଞିକ ଉନ୍ନେତୃ; ଉରୁରୁ ଅଚ୍ଛାବାକ ଓ ସାମଗୀନ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ; ଏପରି ଭାବେ, ଭଗବାନ୍ ଏହି ଷୋଳ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାଧ୍ୟାୟମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପରେ, ସେ ମହାଯୋଗୀ, ଯଜ୍ଞ ଭାବେ ପରିଚିତ ପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ, ଉପନିଷଦ ଓ କ୍ରିୟାମାନ୍ୟ, ସେ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ। ଏଉଁବେଳେ ଶୁଣ, ଏହି ସମୟରେ ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, କୌତୁହଳବଶତଃ, ଭଗବାନ୍ ଦ୍ୱାରା ଗିଲାଯାଇ, ତାଙ୍କର ଉଦରରେ ବାସ କଲେ। ଅପାର ତେଜ ଓ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁ ଥିବା, ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଘୁରି, ପୃଥିବୀର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ। ସେ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ, ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସ, ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଶ, ରାଜ୍ୟ ଓ ପୁରାତନ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ।