ପଞ୍ଚଦିନ ରହିବା ପରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଚଲିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ତାହା ପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଆଣିଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସୁନା—କେହି ପାକା, କେହି କଚା—ଉପହାର ଭାବରେ ଆଣି ଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାମ ଖୁସି ହେଇ କହିଲେ, “ଏ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।” ଏହା ସହ ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ମଥୁରାର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଛି।” ଏଭଳି କହି ରାମ ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଚାଲିଗଲେ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଥିବା ମହୋଦୟ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି ରାମ ବାମନଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ଏଠାରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ରାଜାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ: “ଏହି ଧର୍ମସେତୁ ମୁଁ ତିଆରି କରିଛି, ଏହା ଆପଣମାନେ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରିବେ, କେବେ ବି ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ହାତ ଦେଖାଇ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଏକ ଦୂତ ଭାବରେ କାମ କରିଛି, ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଭଲ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଏହା କରନ୍ତୁ। ପ୍ରତିଦିନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଲଙ୍କାରୁ ଆଣାଯାଇଥିବା ଗ୍ରାମ ଓ ଧନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତୁ।” ତା’ପରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କିଶ୍କିନ୍ଧାକୁ ପଠାଇ ରାମ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଆଗକୁ ଯିଅନାହିଁ, ଧନର ଦେବତା କୁବେର ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ରୁହ।” ଏଭଳି ଭାବରେ ରାମ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆଉ କିଛି କରିବାକୁ ମନେ କଲେ ନାହିଁ। ଏଥିରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଏହିପରି ରାମଙ୍କ କଥା ମାଧ୍ୟମରେ ବାମନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ମୁଁ କହିଲି। ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ?” ସେଉଁଠି ଆଉ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯାହା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେସବୁ ମୁଁ କହିବି, ରାଜା, ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।” ଏହାପରେ ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, “ବାମନଙ୍କ ମହିମା ତୁମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରରେ କହିଛ; ଏବେ ପୁନି ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଉ ଏକ ମହିମା କହ। କିପରି ଦେବତାଙ୍କ ନାଭିରୁ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା? ସେହି ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରୁ ବୈଷ୍ଣବ ସୃଷ୍ଟି କେମିତି ହେଲା? ଏହି ବିଶାଳ କଳ୍ପରେ, ପଦ୍ମରେ ଗଠିତ ଜଗତ କେମିତି ହେଲା? ସମୁଦ୍ରରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ନାଭିରେ ଜଳରୁ ପଦ୍ମ କେମିତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ସମୁଦ୍ରରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଶକ୍ତି କ’ଣ? ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏହି ସମସ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱ ଆମକୁ ତୁମେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହ, ହେ ଯୋଗବିଦ୍ୟାର ଅଧିପତି, ସେଠାରେ ସେ ନିତ୍ୟ ଜଗତ କିପରି ସୃଷ୍ଟି କଲେ?” “ଏକା ମହାସାଗର ଶୂନ୍ୟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସବୁ ଚଳ-ଅଚଳ ବିଲୁପ୍ତ, ପୃଥିବୀ ଗୋଳ ଦହିଯାଇଛି, ସର୍ପ ଓ ଦାନବ ନଶ୍ୱ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ ମିଶିଯାଇଛି, ଧର୍ମ ନଶ୍ୱ, କେବଳ ଅନ୍ଧକାର ରହିଛି, ପଞ୍ଚମହାଭୂତ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ, ସେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ, ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଯୋଗ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି କି?” “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଅତି ଭକ୍ତି ସହ କହୁଛି, ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କହ, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣ, ନାରାୟଣଙ୍କ ମହିମା ଆମକୁ ଶୁଣା। ମୁଁ ଏଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ବସିଛି, ତୁମେ କଥା କହ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ନାରାୟଣଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ତୁମ ଆଶା ଅତି ଉଚିତ, କୁରୁବଂଶୀ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛ। ପ୍ରାଚୀନ ପୁରାଣ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ବୃହସ୍ପତି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଦେଖିଛନ୍ତି, ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱୈପାୟନ ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି ଓ ଭକ୍ତି ସହ କହୁଛି।” “ଋଷିମାନେ ଯେପରି ବୁଝିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତୁମକୁ କହେଉଛି, କାରଣ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ କିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଜାଣିପାରିବ? ସେହି ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଆତ୍ମା, ଅଧର୍ମ କରୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ନରକ। ସେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତତ୍ତ୍ୱ, ମୁକ୍ତିକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ବେଦରେ ଘୋଷିତ ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତପସ୍ୟା ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ସେ କର୍ତ୍ତା, କାରଣ, ବୁଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ। ସେ ଓଁକାର, ବିଶ୍ୱରୂପ, ଗୁରୁ, ଏକ, ପଞ୍ଚପ୍ରାଣ, ଅଚଳ ଓ ଅକ୍ଷୟ। ସେ କାଳ, ପକ୍ବତା, ଯଜ୍ଞ, କର୍ତ୍ତା ଓ ପାଠ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପରିଚିତ, ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ସେଇ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ କରନ୍ତି, ତଥାପି କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ସ୍ଥିରମନ୍ଥନ କରୁଥିବାମାନେର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ। ଆମେ ସେଇ ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ, ସେ କଥା କହୁଥିବା, କଥାର ଅର୍ଥ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି କଥା କହୁଛି। ଯାହା ଶୁଣାଯିବା ଓ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସମସ୍ତ କଥା, ସମସ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଓ ଧର୍ମ ସେଉଁଠି ଅର୍ପିତ। ସେ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ସେଇ ବିଶ୍ୱ, ସେ ନାରାୟଣ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ଯାହା ସତ୍ୟ, ଅସତ୍ୟ, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ, ଅସୀମ ଓ ଆଗାମୀ, ସମସ୍ତ ସେଉଁଠି। ଚଳ-ଅଚଳ, ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସମସ୍ତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ, ମୂଳ କାରଣ; ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ କୃତଯୁଗ ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ। ତାହାର ସଂଧ୍ୟା ଏକ ଶତବର୍ଷ, ଏବଂ ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରାଯାଏ; ଏହି ସମୟରେ ଧର୍ମ ଚାରିଟି ପାଦରେ ଦଁଡାଏ, ଅଧର୍ମ କେବଳ ଏକ ପାଦ ଅଛି। ସେ ସମୟରେ ଲୋକେ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶାନ୍ତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ରାଜମାନେ ରାଜଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି। ବୈଶ୍ୟମାନେ କୃଷିରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେବାରେ ରତ; ସେ ସମୟରେ ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ନୀତି ଉନ୍ନତି ପାଏ। ଧର୍ମିକମାନେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଚାଲିଥାଏ; ଏହି ହେଉଛି କୃତଯୁଗର ଆଚରଣ, ରାଜା।