ଏହିପରି ମହାପୁଣ୍ୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଅଗ୍ନିସ୍ବରୂପ, ତପସ୍ୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ପୋଷକ, ବିଜୟୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୁଃଖ ବିନାଶ କରୁଥିବା, ଭକ୍ତଜନଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା, ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଧରାଯାଉଥିବା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଚେତନାକୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା ହରଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ଷ୍ଟୁତି କରାଯାଉଥିଲା, ରାଘବଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୋଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରିଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ହରା ଉପସ୍ଥିତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହା କହ। ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ନାରାୟଣ ନିଜେ, ମାନବ ରୂପରେ ଗୁପ୍ତ ହୋଇଛ। ଦେବମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛ, ଏବଂ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ସଫଳ କରିଛ। ଏବେ, ଶତ୍ରୁବିନାଶୀ, ତୁମର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତୁମ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଯାଅ। ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସେତୁ ନାମକ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ମଣିଷମାନେ ଆସି ସମୁଦ୍ରରେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିବେ। ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଏଠାରେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପରି ଘୋର ପାପ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ। କେବଳ ଏହି ସେତୁକୁ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ—ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ଏବେ, ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବାମନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କର। ପୃଥିବୀରେ ଆଠଟି ଅଂଶ ସ୍ଥାପିତ କରି, ଶତ୍ରୁଦମନ, ତୁମ ନିଜ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଅ। ହେ ଦେବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାମ ନମ୍ର ଭାବେ ନମସ୍କାର କରି ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। କିନ୍ତୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ, ଦେବ ରଥ ଆକାଶକୁ ଉଡିପାରିଲା ନାହିଁ, ଏହା ତ ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଯାଇଥିଲା। ରାମ୍ଚନ୍ଦ୍ର ମନେ କଲେ—ଏହି ରଥ କାହିଁକି ଏଠି ଅଟକିଗଲା? ନିଶ୍ଚୟ ଏହାର କିଛି କାରଣ ଅଛି, ଦେଖିବାକୁ ଦରକାର। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ବସିଛନ୍ତି। ସେ ବିଶ୍ୱର ପିତାମହଙ୍କୁ, ବ୍ରହ୍ମାର୍ଷି ଓ ଚାରି ବେଦ ସହିତ ବେସିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଶ୍ୱର ପିତାମହ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— ସେଠାରେ ଦିଗ୍ପାଳ, ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ମାରୁତମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏହି ସମସ୍ତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବ ରଥ ଆଗକୁ ଯିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ରାମ ଶୋଭାମୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣରୁ ଅଳଙ୍କୃତ ପୁଷ୍ପକ ରଥରୁ ଅବତରି, ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଅଳିଙ୍ଗନ କରି, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କୁ ନମ୍ରତାରେ ଷ୍ଟୁତି କଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପ୍ରଜାପତି ଓ ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଆଦର କରନ୍ତି, ସେହି ଦେବତା, ଲୋକନାଥ, ଭୂତନାଥ, ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜିତ, ତିନି କାଳର ନାଥ, ସିଂହ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଆପଣ ଶିଶୁ ରୂପେ, ବୃଦ୍ଧ ରୂପେ, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ଏବଂ ମୃଗଚର୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା, ତ୍ରିଲୋକନାଥ, ମୋକ୍ଷଦାତା, ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ। ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, କମଳଯୋନି, ଵେଦମୂଳ, ସ୍ମୃତିଦାତା, ମହାସିଦ୍ଧ, ମହାକମଳଧାରୀ, ମହାଦଣ୍ଡଧାରୀ, ଯଜ୍ଞୋପବୀତଧାରୀ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି କାଳ, କାଳର ରୂପ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବେଦସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶାଶ୍ୱତ ଶିଶୁ, ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଜାପତି। ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦର୍ଭା ଅଛି, ହଂସ ଧ୍ୱଜ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ହର, ହରି, ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡମୁଣ୍ଡିଆ, ଚୂଡାଧାରୀ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ଗଦାଧାରୀ, ମହାଖ୍ୟାତ। ସେ ଭୂତନାଥ, ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ପୋଷକ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସଂହାରକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅବିନାଶୀ ଗୁରୁ। ଘୃତକୁମ୍ଭଧାରୀ, ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ରଧାରୀ, ଯଜ୍ଞରେ ଆହ୍ୱାନ ଓ ପୂଜିତ, ଓଁକାର ରୂପୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସାମନ୍ ଗାୟକ। ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅମୃତତ୍ୱ ଉଭୟ, ପରିୟାତ୍ର ପର୍ବତର ନିବାସୀ, ଉତ୍ତମ ବ୍ରତଧାରୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୁହାବାସୀ, କମଳନୟନ। ସେ ଅମୃତ, ଶୋଭାମୟ, ଉଦୟାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ; ଦାହିଁ ବାଁ ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଭିକ୍ଷୁକ, ଭିକ୍ଷା ରୂପ ଧାରଣକାରୀ, ତ୍ରିଜଟାଧାରୀ, ଦୃଢ଼, ମନୋବୃତ୍ତିର ନିୟନ୍ତ୍ରକ, କାମ ରୂପୀ, ମଧୁର, ମଧୁମକ୍ଷିକା ସମାନ। ସେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ତପସ୍ବୀ, ପୂଜିତ, ବିଶ୍ୱର ପୋଷକ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶାଶ୍ୱତ, ଅଚଳ ପୁରୁଷ। ସେ ଧର୍ମର ନିରୀକ୍ଷକ, ଏକାନେତ୍ରୀ, ତ୍ରିଧା ଧର୍ମର ଧାରକ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ତ୍ରିବେଦବିଦ୍, ଅନେକ ରୂପଧାରୀ, ଦଶହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେ ମୋହଦାତା, ବନ୍ଧନକାରୀ, ବିଶେଷକରି ଦାନବମାନେ ପାଇଁ; ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, କମଳଚିହ୍ନିତ, ତ୍ରିନେତ୍ରୀ, କମଳଯୁକ୍ତ ଜଟାଧାରୀ। ସେ କପିଲ ଦାଢ଼ି, ଧନୁର୍ଧରୀ, ଭୟଙ୍କର, ଧର୍ମରେ ପ୍ରବଳ; ଏପରି ରାମଙ୍କ ଷ୍ଟୁତି ସୁନି ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ— ନମ୍ର ଭାବେ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ହାତ ଧରି କହିଲେ, “ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ମାନବ ରୂପରେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛ। ଦେବମାନେ ଯେଉଁ କାମ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ସେସବୁ କାମ ତୁମେ ସଫଳ କରିଛ। ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ବାମନଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଏବେ ତୁମ ନିଜ ନଗର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ତାପରେ ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କର।" ଏପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳିଲା ପରେ, ରାମ ନମସ୍କାର କରି ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଆସି, ମଧୁରା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।