ଏହି ସମୟରେ, ବିଦ୍ରାମା ଭାରତଙ୍କୁ ଏକ ଇଶାରା କରି ଶୀଘ୍ର କହିଲେ, “ଏହା ହେଉଛି ସରମା, ବିଭୀଷଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ। ସେ ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତି ପ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିତ୍ରୀ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟା। ଦେଖ, ଆବଶ୍ୟକ ଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି—ଏବେ ସେ କଣ କରିବେ, ମୁଁ ଜାଣି ନାହିଁ। ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମର ପତିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ ଓ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କର, ଶୋଭାବତୀ। ଦେବୀ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯାଇଛନ୍ତି, ମୋ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମୋତେ ଅସାଧାରଣ ଦୁଃଖ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିବାରୁ, ମୁଁ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ପାଉ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ନିର୍ଜନ ଲାଗେ, ମୁଁ ଏଠି ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଛି। ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ରୀ ସରମାଙ୍କୁ ବିଦା କରାଯିବା ପରେ, ସେ କେକୟାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର; ଦେବତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଓ ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତ। ଯଦି କୌଣସି ମାନବ ଲଙ୍କାକୁ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଆସିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ୍ୟା କରିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ମୋ ପରି ଦେଖିବେ।" ବିଭୀଷଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ତୁମେ।" ଏହି ସମୟରେ, ବାୟୁ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, "ଏଠି ବୈଷ୍ଣବ ପ୍ରତିମା ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବଳି ପୂର୍ବରୁ ବାନ୍ଧିଯାଇଥିଲେ; ଏହି ପ୍ରତିମାକୁ ନିଅ ଓ କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ ସ୍ଥାପନ କର।" ବାୟୁଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥ ବୁଝି ବିଭୀଷଣ ବାମନ ପ୍ରତିମାକୁ ରତ୍ନ ଓ ମଣିମାନିରେ ଶୋଭିତ କରି, ଏହାକୁ ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଦେଲେ। ଏବଂ କହିଲେ, "ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘନାଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ, ବାମନ, ପଦ୍ମନୟନ, ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲେ; ଏହି ପ୍ରଭୁକୁ ନିଅ ଓ ସ୍ଥାପନ କର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା।" ରାଘବ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ରତ୍ନ, ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାମନ ପ୍ରତିମାକୁ ନେଇଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଭାରତଙ୍କୁ ବାମନ ପ୍ରତିମା ପରେ ଚଢ଼ାଇ, ରାମ ଆକାଶ ମାନ୍ୟରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏଠି ରୁହ।" ବିଭୀଷଣ ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପୁନି କହିଲେ, "ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବି, ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ।" "ଏହି ସେତୁ ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଜନ ଆସି ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ; ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।" ବିଭୀଷଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଣ, ପ୍ରଭୁ? ମୁଁ କଣ କରିବି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ?" ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ନେଇ ସେତୁକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗ କରିଲେ; ତିନି ଭାଗ କରି ଦଶ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ତିଆରି କଲେ। ଏକ ଯୋଜନ କାଟି, ତିନି ଭାଗ ହେଲା; ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ରାମେଶ୍ୱର ନାମକ ଦେବତା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୂଜା କରି, ରାଘବ କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇଲେ। ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ସାଗର ଛାଡ଼ି ଯାଇଲେ; ଆକାଶରୁ ଏକ ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ ଶବ୍ଦ ଆସିଲା। ରୁଦ୍ର କହିଲେ, "ଓ ରାମ, ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ! ମୁଁ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଛି—ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ସେତୁ ଓ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ରହିବ।" ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କ ଏହି ଅମୃତମୟ କଥା ଶୁଣି— ରାମ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିବା! ଗୌରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ନାଶକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଭବ, ଶର୍ବ, ରୁଦ୍ର, ଦାତା, ପଶୁପତି, ଉଗ୍ର, ଜଟାଧର, ମହାଦେବ, ଭୟଙ୍କର, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଦିଗ୍ପତି, ଈଶାନ, ଭଗ ନାଶକ, ଅନ୍ଧକ ହନ୍ତା, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଭୟଙ୍କର, ସ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, କୁମାର ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, କୁମାର ଜନକ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଧୂମ୍ର, ଶିବ, ନାଶକ, ନୀଳଶିର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଦେମନ ନାଶକ, ଉଗ୍ର, ତ୍ରିନୟନ, ସୁବৰ্ণ ବୀଜ ଧାରୀ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଅମ୍ବିକାପତି, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, ସୁଲଭ, ଆକାଂକ୍ଷିତ, ସଦ୍ୟୋଜାତ, ବୃଷଧ୍ୱଜ, କପାଳଧାରୀ, ଜଟାଧର, ନିର୍ୟତି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତପସ୍ଵୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମର୍ଥକ, ବିଜୟୀ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ବିଶ୍ୱର ସ୍ରଷ୍ଟା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ଦିବ୍ୟ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୁଃଖ ନଶକ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ, ଦ୍ୱୀପ୍ତିରେ ସମସ୍ତକୁ ଆଲୋକିତ, ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ୍ୟ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, "ଏପରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା ହରଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ରାଘବ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।" ରୁଦ୍ର କହିଲେ, "ରାଘବ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ! ତୁମ ମନରେ କଣ ଅଛି, କହ। ନିଶ୍ଚିତ, ତୁମେ ନାରାୟଣ ନିଜେ, ମାନବ ରୂପରେ ଗୁପ୍ତ।" "ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅବତରିତ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ସଫଳ କରିଛ। ଏବେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଛି, ତୁମ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଯାଅ।" "ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସେତୁ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଏଠିକୁ ଆସି ମାନବମାନେ ସାଗର ପାରେ ଦେଖିପାରିବେ।" "ଯେଉଁମାନେ ଭାରୀ ପାପରେ ଅଭିଭୂତ, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଏଠି ନଶ୍ଟ ହେବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ପରି ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ।" "କେବଳ ଦେଖିଲେ ଏହି ସେତୁ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବ—ଅଧିକ ଚିନ୍ତା ଦରକାର ନୁହେଁ। ଏବେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବାମନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କର।" "ପୃଥିବୀରେ ଅଷ୍ଟ ଭାଗ ସ୍ଥାପନ କରି, ଶତ୍ରୁ ନିବାରକ, ନିଜ ଲୋକ, ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଅ। ଦେବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।" ଏହା ପରେ, ରାମ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି, ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରକୁ ଉଡ଼ିପାରିଲା ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଚାରିପଟେ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।