ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ରଘୁବଂଶରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହ ବିଭୀଷଣ କେକସୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମା, ଏହି ନବମ ଵର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ଏକ ପାତ୍ର, ଦହି, ମଧୁ ଓ ଚାଉଳ ନେଇବାକୁ।” ଦୁର୍ବା ଘାସ ସହ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ କହିଲେ; ସରମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯିବେ। ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆଗରେ ଯିବି, ଆପଣ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଦୂର କରି, ସଭାକୁ ପବିତ୍ର କରି, ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିଲେ। ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମାନବରାଜ, ଦଶଗ୍ରୀବ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୋତେ ଯେଉଁ ମା ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ଦିବ୍ୟ ମା ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ଦୟା କରି ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ।” ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ରାକ୍ଷସରାଜ, ଆପଣ ପ୍ରଥମେ ଯିବନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠି, ହାତ ଯୋଡି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଲେ: “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଆପଣ ଧର୍ମରେ ମୋର ମା, ତପସ୍ୟା ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ। ଯଦି କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଦେଖିଥାଏ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ। କୌଶଲ୍ୟା ମୋର ମା, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ମୋର ମା।” କେକସୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଅ, ସୁଖୀ ରୁହ।” କେକସୀ ଏହିପରେ କହିଲେ, “ମୋ ଭାର୍ତ୍ତା କହିଥିଲେ, ବୀର, ବିଷ୍ଣୁ ମାନବ ରୂପ ନେଇ ରଘୁବଂଶରେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଅବତରିଛନ୍ତି। ଦଶଗ୍ରୀବ ନାଶ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି, ବାଳୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସାଗର ଉପରେ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବେ; ମୁଁ ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି, ମୋ ଭାର୍ତ୍ତା କହିଥିବା କଥା ମନେ ପକାଇ। ଶୀତା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନେ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ; ମୁଁ ଏବେ ଘରେ ଫେରିବି, ପୁତ୍ର, ଆପଣ ଚିରକାଳୀନ କୀର୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତୁ।” ସରମା ଏହିପରେ କହିଲେ: “ଅଶୋକ ବନରେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଜାନକୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବର୍ଷ ରହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଛି, ମହାନ୍; ସେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନାଶକ, ମୁଁ ସିତାଙ୍କ ପାଦ ଦିନ ରାତି ମନେ କରୁଛି; ‘କେବେ ଏହି ଦେବୀକୁ ଦେଖିବି?’ ଭାବୁଛି। ଜାନକୀକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଠାକୁ ନେଇ ଆଣିନାହାନ୍ତି କି? ଆପଣ ଛଡି ଏକା ଅଭିଭାବକ ତିନି, ଏକା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ବିନା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। ସିତା ଆପଣଙ୍କ ସାଥିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆପଣ ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହି ଭାବରେ କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ଭରତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ଏହି କି?’ ତାପରେ ବିଦ୍ରାମା ଭରତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଏହି ହେଉଛି ସରମା, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଜନା। ସିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଉତ୍ତମ ସାଥୀ, ତିନି ସିତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ; ଆବଶ୍ୟକ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି—ଏବେ ସେ କଣ କରିବେ ମୁଁ ଜାଣିନି। ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମ ଭାର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ ଓ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କର, ସୁନ୍ଦରୀ; ଦେବୀ ମୋତେ ଛାଡି ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ମୋର ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ। ସେ ବିନା, ମୋତେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ମିଳୁନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗୁଛି, ମୁଁ ପୁନି ଏଠାରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛି। ସିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାଥୀ ସରମାକୁ ବିଦାୟ କର; ସେ କେକୟାକୁ ଯିବା ପରେ, ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ। “ଏକ ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ହେବ; ଦେବମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ଅପରାଧ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବାକୁ ହେବ, ନିର୍ମଳ ଏକ। ଯଦି କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ କିପରି ଲଙ୍କାକୁ ଆସିଥାଏ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେପରି ଦେଖିବାକୁ ଦିଅ। ବିଭୀଷଣ କହିଲେ: “ଏହି ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କାମ କରିବି।” ଏହିପରେ ବାୟୁ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ବୈଷ୍ଣବ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବଳିକୁ ପୂର୍ବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା; ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନେଇ କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ ବିସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତୁ।” ବାୟୁଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥ ବୁଝି ବିଭୀଷଣ ବାମନ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ କରି, ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଦେଲେ ଓ କହିଲେ: “ମେଘନାଦ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ପରାଜିତ ହେବାବେଳେ, ଏହି ବାମନ, କମଳନୟନ, ଆଣିଯାଇଥିଲା; ଏହି ଦେବତାକୁ ନେଇ, ଦେବମାନେ ପାଇଁ ବିସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତୁ।” ରାମ କ୍ଷମତା ସୂଚିତ କରି, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢି, ଅସଂଖ୍ୟ ଧନ, ରତ୍ନ ଓ ବାମନ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନେଇଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଭରତକୁ ବାମନ ପରେ ରଥରେ ବସାଇ, ରାମ ଆକାଶ ମାନେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ରୁହ।” ବିଭୀଷଣ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପୁନି କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କାମ କରିବି।” ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, “ଏହି ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆସି ଚାଲିପାରିବେ; ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ କଣ, ମହାନ? ମୁଁ କଣ କରିବି?” ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ନେଇ, ସେତୁକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି କାଟିଲେ; ତିନି ଭାଗ ତୀବ୍ର ଗତିରେ କରି, ମଧ୍ୟରେ ଦଶ ଯୋଜନା ଖାଲି କରିଲେ। ଏକ ଯୋଜନା କାଟି, ତିନି ଭାଗ ହେଲା; ସମୁଦ୍ର କୂଳର ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନରେ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ଏହିଠାରେ ରାମେଶ୍ୱର ଦେବତା, ଦେବମାନେର ଦେବ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବିସ୍ଥାପିତ ଓ ପୂଜା କରି, ରାମ ଜଳପାତ୍ର ନେଇଲେ।