କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଆସନ ଉପରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ହାତ ଜୋଡି ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏଠାରେ ଯେଉଁ ରାମ ଆସିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମୁଁ କିଛି ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ; ଏହି ଲଙ୍କା, ଯିଏ ତିନି ଲୋକର କଣ୍ଟକ ଧ୍ବଂସ କରିଛନ୍ତି ସେଇ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କୁ ବିନାଶ କରି, ଏହି ନଗରୀ, ଏହି ପତ୍ନୀମାନେ, ପୁଏମାନେ ଏବଂ ମୁଁ ନିଜେ—ସବୁ କିଛି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲି; ଏହି ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ।" ଏହା ପରେ ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ଅନେକ ଲୋକ ଉତ୍ସୁକତାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ; ସେମାନେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ।” ବିଭୀଷଣ ଏହି କଥା ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ; ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ଭରତ ସମସ୍ତ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କଲେ। ବାନର ରାଜା ସମସ୍ତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ମଣିମୁକ୍ତା ନେଇଲେ; ଏପରି ଭାବରେ ରାମ ତିନି ଦିନ ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସ ନିବାସରେ ବସି ରହିଲେ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଆସିଲା, ରାମ ସଭାରେ ବସିଥିଲେ; ଏବେ କେକସୀ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପୁଅ, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।” ସେଉଁଠି ଦେଖିଲେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏହି ରାମ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ଚତୁର୍ବିଗ୍ରହୀ ଆଦି ଦେବ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଏବଂ ଅତି ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ସୀତା ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀ; ତୁମ ଭାଇ ଏହି ଗୁପ୍ତତା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତୁମ ପିତା ଦେବସଭାରେ ପୂର୍ବରୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ରଘୁବଂଶରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ। ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, “ମା, ଏପରି କର; ନବମ ଵର ଗ୍ରହଣ କର, ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ପାତ୍ର, ଦହି, ମଧୁ, ଓ ଅକ୍ଷତ ନେଇ ଯାଅ।” ଦୂର୍ବା ଘାସ ସହିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଅ, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ; ସରମା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯିବେ। ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯିବି, ତୁମେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ।” ଏପରି କହି ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏସିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୂରେଇଦେଲେ, ସଭାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ମୁହାଁମୁହିଁ ଦାଁଡାଇଲେ। ବିଭୀଷଣ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ହେ ନରପତି, ମୋର ଏକ ବିନମ୍ର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣ; ଯିଏ ଦଶଗ୍ରୀବ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମୋତେ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ମୋ ଦିବ୍ୟ ମାଆ ତୁମ ଚରଣ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ଦୟା କରି ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅ।” ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମ ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି, ରାକ୍ଷସ ରାଜ, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଯାଅ।” ଏହି କଥା କହି ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠି, ହାତ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ—“ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠି ପ୍ରଣାମ କରେ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ମୋ ମାଆ, ତପସ୍ୟା ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ। ଯିଏ ତୁମ ଚରଣ ଦେଖେ, ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ମୁଁ ଖୁସି, ମା, ତୁମେ ଏହି ଦୁଇ ପାଦ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲି। କୌଶଲ୍ୟା ଯେପରି ମୋର ମା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁଁ।” କେକସୀ କହିଲେ, “ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଅ, ଶୁଭ ହୁଅ। ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏଠି ଦେବମାନେ ପାଇଁ ରଘୁବଂଶରେ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି। ଦଶଗ୍ରୀବଙ୍କ ବିନାଶ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଶ୍ରେୟ, ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ଓ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ—ଏହି ସବୁ କାମ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ କରିବେ। ଏବେ ମୁଁ ମନେପକାଇ ଚିହ୍ନିଲି, ଯାହା ମୋ ସ୍ୱାମୀ କହିଥିଲେ। ସୀତା ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହା; ମୁଁ ଘରକୁ ଫେରିଯିବି, ପୁଅ, ତୁମର କୀର୍ତି ଚିରକାଳ ରହୁ।” ସରମା କହିଲେ, “ଏଠି ଅଶୋକବାଟିକାରେ ତୁମ ପ୍ରିୟା ଜାନକୀ ପୂରା ବର୍ଷ ଧରି ମୋ ସେବାରେ ରହିଛନ୍ତି, ସେ ଆରାମରେ ବସିଛନ୍ତି। ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ, ମୁଁ ସଦା ସୀତାଙ୍କ ପାଦ ସ୍ମରଣ କରେ, ଦିନ ରାତି ଭାବୁଛି—‘କେବେ ସେ ଦେବୀକୁ ଦେଖିବି?’” “କେଉଁ କାରଣରୁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣିନାହାନ୍ତି? ତୁମେ ଏକା ଚମକିବ ନାହାଁ, ଯେପରି ତୁମ ବିନା ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଚମକିବେ ନାହିଁ। ସୀତା ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଇଂଦ୍ରୀୟ ହୁଅନ୍ତି, ତୁମେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ତେଜସ୍ବୀ। ସେପରି କହିବା ସମୟରେ, ଭରତ ପଚାରିଲେ—‘ଏହିଁ କିଏ?’” ତାପରେ ଭିଦ୍ରାମ ଇଙ୍ଗିତରେ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହିଁ ସରମା, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ। ସେ ସୀତାଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହଚରୀ, ମଜବୁତ ବିଶ୍ୱାସ ଥିବା। ଦେଖ, ଯାହା ଦରକାର ଥିଲା ସବୁ ହୋଇଗଲା—ଏଉଁଠି ଆଉ କଣ କରିବେ ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ। ଯାଅ, ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ, ସେଉଁଠି ରକ୍ଷା କର; ଦେବୀ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ମୋ ଭାଗ୍ୟ ଭାଗିଗଲା। ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ବିନା ମୋତେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗେ।” “ସରମା, ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଯିବାକୁ ଦିଅ; ଏବଂ ସେ କେକୟାକୁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ ଯାହା, ତାହା କରିବା ଦରକାର; ଦେବମାନେଙ୍କୁ କୌଣସି ଅପରାଧ ହେବା ନ ଦିଅ; ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଚଳିବା ଦରକାର, ହେ ପାପଶୂନ୍ୟ।’” “ଯଦି କେହି ମାନବ କେହିପରି ଉପାୟରେ ଲଙ୍କାକୁ ଆସେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବେ ନାହିଁ; ଯେପରି ମୋତେ ଦେଖିଛ, ସେପରି ଦେଖିବେ।” ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, “ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ମୁଁ ସବୁ କିଛି କରିବି।” ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏଠି ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବ ପ୍ରତିମା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବଳି ପୂର୍ବରୁ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ; ଏହାକୁ ନେଇ, ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜରେ ବିସ୍ଥାପିତ କର।” ବାୟୁଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥ ବୁଝି ବିଭୀଷଣ ଭାରୀ ମଣିମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ କରି ଭାମନଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ଶୋଭିତ କଲେ।