ପ୍ରଥମ ଦିନରେ, ଚଉଦ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ସେତୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନେ ଛତ୍ରିଶ ଯୋଜନା, ତୃତୀୟ ଦିନେ ପଚାସ ଯୋଜନା ସେତୁ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ସେଠାରେ, ସୁନା ଦେଉଳ ଓ ଦ୍ୱାରଦେଉଳ ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲଙ୍କା ନଗର ଅଛି; ଏଠାରେ ବନରାଜ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ବଡ଼ ଅଘାତ ଦେଇଥିଲେ। ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଚୌଦଶୀ ତାରିଖରେ ଏଠି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଥିଲା; ସେଠାରେ ଏକେଚାଳିଶି ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଠି ନୀଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହସ୍ତ ବଧ ହେଲେ; ଏଠି ହନୁମାନ୍ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହୋଦର ଓ ଅତିକାୟ ବଧ ହେଲେ; ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏଠି ମୁଁ ନିଜେ ଦଶଗ୍ରୀବ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲି; ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତାମହ, ଆସି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ଏଠି ଦେବତା ଶୂଳପାଣି, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶିବ, ପାର୍ବତୀ ସହ ଆସିଥିଲେ; ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ମୋର ପିତା, ତ୍ରିବିଷ୍ଟପର ମହାରାଜ ମଧ୍ୟ, ଅପ୍ସରା ଓ ଵିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ସହ ଏଠିକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସୀତା ନିଜ ଶୁଦ୍ଧିକୁ ଆଶା କରି, ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୁଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ ବୋଲି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ଓ ଲଙ୍କାର ନାୟକମାନେ ଦେଖି ଓ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ମୋର ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୋତେ ରାଜା କହିଥିଲେ: “ପୁତ୍ର, ଏବେ ତୁମେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ।” ତେଣୁ, ରାଘବ, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୋ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପାଇଛି। ତାପରେ ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ପୁତ୍ର, ତୁମେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଛ; ତୁମେ ତୁମ ଭାଇପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।” ରାଜା ସୀତାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: “ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ମହିଳା, ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ରଖିବ ନାହିଁ।” “ଶୁଭଦୃଷ୍ଟି ସ୍ତ୍ରୀ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେବ,” ଏଭଳି କହି ରାମ ତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦୃତଗତିରେ ଗଲେ ଏବଂ ସୂଚନା ଦେଲେ: “ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ଆସିଛନ୍ତି।” ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ ନଗରକୁ ସଜାଇ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ବାହାରି ଆସି, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ବସିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ: “ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।” “ମୁଁ ଜଗତ୍ପୂଜ୍ୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପାଦ ଦେଖିଛି, ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୌରବ କରିପାରିବି।” “ମୁଁ ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ବୋଧ କରେ, କାରଣ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ରତ୍ନମୟ ଗୃହରେ ବସୁଛି।” ତାପରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଅସୀନ ହେଲେ, ବିଭୀଷଣ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦାନ କରି, ହାତ ଯୋଡି ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଭରତଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ବିଭୀଷଣ କହିଲେ: “ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ଦେବାକୁ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ଲଙ୍କା, ଯିଏ ତିନି ଲୋକର କଣ୍ଟକ ଦୂର କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି।” “ପାପୀଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଏହି ନଗର ଆଗରୁ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏହି ନଗର, ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ମୁଁ ନିଜେ—ସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ।” ତାପରେ ଲଙ୍କାବାସୀ ଓ ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଉତ୍ସୁକ୍ତାରେ ଆସି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏ ନାଥ, ଆମକୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ।” ବିଭୀଷଣ ଏହି ଇଚ୍ଛା ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ; ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭରତ ସମସ୍ତ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କଲେ। ବନରାଜ ରାଜା ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ସଂଗ୍ରହ କଲେ; ଏଭଳି ରାମ ତିନି ଦିନ ଲଙ୍କାରେ ରହିଲେ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଆସିଲାବେଳେ ରାମ ସଭାରେ ବସିଥିଲେ, କେକସୀ ନିଜ ପୁଅକୁ କହିଲେ: “ପୁଅ, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏହି ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମହାର୍ଷିମାନେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ପାଆନ୍ତି; ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ଚତୁର୍ବିଘ୍ନ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍, ନିତ୍ୟ ନାଥ। “ସୀତା ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ; ତୁମ ବଡ଼ଭାଇ ଏହି ଗୁପ୍ତତ୍ୱ ଜାଣିନଥିଲେ; ତୁମ ପିତା ଏହି କଥା ଦେବସଭାରେ ଆଗରୁ କୁହିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ରଘୁବଂଶରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସ ବିନାଶ ପାଇଁ।” ବିଭୀଷଣ କହିଲେ: “ଏମିତି କର, ମା, ନବମ ବର ଗ୍ରହଣ କର; ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ପାତ୍ର, ଦହି, ମଧୁ, ଅକ୍ଷତ ସହ ନିଅ।” “ଦୂର୍ବା ଘାସ ସହ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଅ, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ; ସରମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ସହ ଯାଅ।” “ତୁମେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖ; ମୁଁ ଆଗରୁ ଯାଏ;” ଏଭଳି କୁହି ବିଭୀଷଣ ରାମ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ଦୂର କଲେ, ସଭାକୁ ପବିତ୍ର କଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଣ୍ଡାଇଲେ। ବିଭୀଷଣ କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଇଚ୍ଛା ଶୁଣନ୍ତୁ; ଯିଏ ଦଶଗ୍ରୀବ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମୋତେ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ମୋର ଦେବୀ ମା, ତିନି ତୁମ ଚରଣ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେ; ଦୟା କରି ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅ।” ରାମ କହିଲେ: “ମୋର ମାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ରାକ୍ଷସ ରାଜ, ତୁମେ ଆଗରୁ ଯାଅ।” ଏହିପରି ଶପଥ ଦେଇ, ରାମ ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠି ହାତ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ କହିଲେ: “ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଧର୍ମରେ ମା ଭାବେ ଓ ତପସ୍ୟା ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରେ।