ପୁଷ୍ପକ ମାନସିକ ରଥ ଗନ୍ଧାର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ଏଠାରେ ଭରତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ଦୁନିଆର ସାରା ଶାସନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। ଏହାପରେ, ରଘୁବଂଶୀୟ ନାୟକମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସେଉଁଠି ଶହରଗୁଡିକରେ ଛଅ ରାତି ରହିଲେ। ତାପରେ, ଆକାଶରଥରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ନଦୀର ସଙ୍ଗମ, ପ୍ରୟାଗରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରୁଷିମାନେ ଅନେକ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ସେମାନେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ରୁଷିମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତା କରି, ସେମାନେ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ। ଏଠାରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: "ଏଠି, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ଆଗ୍ରହ କରି ଆମ ବାପାଙ୍କ ମିତ୍ର ଶୁଵା ଜଟାୟୁକୁ ମାରି, ଶୀତାଙ୍କୁ ଚୋରି ନେଇଗଲା।" ସେ କହିଲେ, "ଏଠି, ଆମେ କବନ୍ଧ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ଦେହୀ ସହ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲୁ। ତାହାକୁ ହତ୍ୟା ଓ ଦାହ କରିବା ପରେ, ଶୀତା ରାବଣଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯାଇଗଲେ।" "ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରିଶ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନାମର ବାନର ଅଛି; ସେ ତୁମକୁ ସହଯୋଗ କରିବ। ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ସହିତ ପମ୍ପାକୁ ଯାଅ।" "ପମ୍ପା ସରୋବର ପହଞ୍ଚିଲେ, ତପସ୍ୱିନୀ ଶବରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ। ଏଭଳି ନିର୍ଦେଶ ପାଇ, ନାୟକ ଦୁଃଖିତ ଓ ଜୀବନର ଆଶା ହାରିଥିଲେ।" "ଏହି ହେଉଛି ପଦ୍ମପୋକରୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଥିଲେ: 'ଦୁଃଖ କରନି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ।'" "ଯଦି ତୁମେ ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେଉ, ଏଠି ତୁମେ ମୈଥିଲୀକୁ ପାଇବ। ମୋ ପାଇଁ ଏଠି ବ୍ୟତୀତ ମାସଗୁଡିକ ଏକ ଶତବର୍ଷ ପରି ଲାଗିଥିଲା।" "ଏଠି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦୁଃଖଦାୟୀ ବାଲିକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଇଁ ହତ୍ୟା କରାଗଲା। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି କିଶ୍କିନ୍ଧା, ବାଲିଙ୍କ ଶାସନର ନଗର।" "ଏଠି, ଧର୍ମପରାୟଣ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଶତବର୍ଷ ରହିଥିଲେ।" ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମାନେ ସହିତ ସଭାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ଭରତ ଓ ରଘବ ନଗରକୁ ଆସିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି, ନମ୍ରତା ସହ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" ସେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଉଚିତ ଆସନରେ ବସାଇ, ନିଜେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସଭାରେ ବସିଥିଲେ। ଧର୍ମିକ ରଘୁନନ୍ଦନ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହାପରେ ଅଙ୍ଗଦ, ହନୁମାନ, ନଳ, ନୀଳ, ପାତାଳ, ଗଜ, ଗବକ୍ଷ, ଗବୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପନସ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନରମାନେ ଆସିଲେ। ପୂଜାରୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଜ୍ୟୋତିଷୀ ଦଧିବକ୍ରକ, ନୀଳ, ଶତବଳି, ମୈଣ୍ଡ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ଭୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ, ଭୀରସେନ, ବିନୟକ, ସୂର୍ଯ୍ୟଭା, କୁମୁଦ, ଏବଂ ସୁଷେଣ ବାନରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଆସିଲେ। ରିଶଭ, ବିନତ, ଗବକ୍ଷ, ରିକ୍ଷରାଜ, ଧୂମ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେନାସମୂହ ଆସିଗଲେ। ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର, ରୁମା, ତାରା, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଘରର ମହିଳାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସେବକମାନେ ମିଶିଗଲେ। ଅପୂର୍ୱ ଆନନ୍ଦ ପାଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, "ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!" ତାରା ନେତୃତ୍ୱରେ ମହିଳା ବାନରମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲୁହା ଭରି ଗଳା ଚାପି ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ: "ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ ଦେବୀ କେଉଁଠି, ଯାହାକୁ ଆପଣ ରାବଣଙ୍କୁ ବିଜୟ କରି, ନିଜ ପିତା ଓ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷା ଦେଲେ?" "ଆପଣ ନଗରକୁ ଫେରାଇଲେ, ରାମ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦେବୀ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ; ତାଙ୍କ ବିନା, ରାଘୁନନ୍ଦନ, ଆପଣ ଅଭିଭାସିତ ନୁହଁନ୍ତି।" "ସେ ଧର୍ମିକ ଜାନକୀ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ରହିଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀକୁ ଜାଣେନି; ସ୍ତ୍ରୀ ବିନା ଆପଣ ଉଜ୍ଵଳ ନୁହଁନ୍ତି।" "ଯେପରି କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ବା ଚକ୍ରବାକ ଦମ୍ପତି, ତାରା ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଶୋଭା ନେଇ ଏଭଳି କହିଲେ।" ତାପରେ ରାମ, ପଦ୍ମନୟନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦନ୍ତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ନୟନ ଧାରଣ କରି କହିଲେ: "କାଳ ଅତିବଳୀ।" "ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଚଳ ଓ ଅଚଳ—କାଳ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ; ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଯାଆନ୍ତୁ, କାରଣ ସୁଗ୍ରୀବ ମୋ ସମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ।" ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ: "ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କେଉଁ କାରଣରେ ଏଠି ଆସିଛ? ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହ, କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଛି।" ସୁଗ୍ରୀବ ଏଭଳି କହିଲେ, ଭରତ, ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ରଘବଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାର କଥା କହିଲେ; ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, "ମୁଁ ଦୁଇଜଣ ସହିତ ନଗରକୁ ଯିବି।" "ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି," କହିଲେ ସୁଗ୍ରୀବ; ଏହାପରେ ରାଘବ କହିଲେ, "ଯାଅ।" ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଦୁଇ ରାଘବ, ତିନିଜଣେ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସିଲେ; ଆକାଶରଥ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ରାମ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏଠି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାରାଜ ବିଭୀଷଣ ଚାରି ମନ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଜୀବନ ଚାହିଲେ।" "ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କାର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ ହେଇ, ସେ ଆସିଲେ; ଏଠି ମୁଁ ସମୁଦ୍ରପାରେ ତିନି ଦିନ ରହିଥିଲି।" "ସେ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦେବେ; ମୋ ନାତ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ ହେବ; ଏଠି ଯାଉଁଠି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦେବା ନଥିଲେ।" "ଚଉଠ ଦିନରେ, ମୋ ମନରେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଶୀଘ୍ର ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇ, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲି।" "ମୋତେ ଶରଣ ନେଇ, ଭୟଭୀତ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ; ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ମୁଁ ଶାନ୍ତ ହେଲି—ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର, ରାଘବ।" "ମୋ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ବାଣ ବାୟୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦିଗଭ୍ରାନ୍ତ ହେଲା; ଏଠାରେ, ସମୁଦ୍ରର ରାଜା ବହୁ ନମ୍ରତା ସହ ମୋତେ କହିଲେ:" "'ପୁଲ ବନାଇ ଲଙ୍କାକୁ ଯାଅ, ରାଘବ; ଜଳ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କର, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।'" "'ଏହି ପୁଲ ମୁଁ ବରୁଣ ନିବାସ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ତିନି ଦିନରେ ବାନରମାନଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୌଶଳରେ ତିଆରି କରିଛି।