ଏହିପରି ଘଟଣାକ୍ରମରେ, ଏକ ଦିନ ଭରତ ଆସି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଓ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କଣ ଭାବୁଛନ୍ତି? ମୋଠାରୁ କିଛି ଲୁଚାଇବେ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନଙ୍କର କୌଣସି କାମ, କିଂବା ପୃଥିବୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିଛି, କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ସମସ୍ୟା—କଣ ଏହି ଭାବନାର କାରଣ?" ଏପରି ଭାବେ ଭରତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତେବେ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ କହିଲେ: "ଭରତ, ମୋଠାରୁ କିଛି ଗୁପ୍ତ ନାହିଁ; ତୁମେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୁଇଁଝଣେ ମୋର ପ୍ରାଣ ସମାନ। ମୋ ବିଷୟରେ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ, ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛି—ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି।" "ତାଙ୍କର କଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରାଯାଇଥିଲା; ଏହି ହେତୁ ମୁଁ ଆଜି ଲଙ୍କାକୁ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି।" ଏପରେ, ସେଠାରେ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହ କଥା ହୋଇ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଅବଲୋକନ କରି, ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବନରାଜଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ସମୟରେ, ଭରତ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ। ତାପରେ ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ସଉମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ: "ଓ ବୀର, ଆମେ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଭାଅ।" ଏପରି ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ରାମ କଉଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ତାହାରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ଗାନ୍ଧାର ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ସେଠାରେ ଭରତଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଶାସନ ଦେଖିଲେ। ପରେ ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ରହୁଛନ୍ତି; ରଘୁବଂଶୀମାନେ ସେଠାରେ ଛଅ ରାତି ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ତା'ପରେ, ପୁଷ୍ପକରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଳନ ସ୍ଥଳ ପ୍ରୟାଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅଟ୍ରି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହୋଇ, ଜନସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ରାମ କହିଲେ: "ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ଆମ ପିତାଙ୍କ ସାଂଗ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ।" ଏଠାରେ ଆମେ କବନ୍ଧ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ସହ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲୁ; ତାଙ୍କୁ ବଧ କରି ଦାହ କଲାପରେ, ସୀତାଙ୍କୁ ରାବଣ ନେଇଗଲା। "ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ବନରାଜ ଅଛନ୍ତି; ସେ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ। ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ସହ ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଯାଅ।" "ପମ୍ପା ପହଞ୍ଚିଲେ, ତପସ୍ୱିନୀ ଶବରୀଙ୍କୁ ଦେଖ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଦୁଃଖିତ ତଥା ଆଶାହୀନ ନାୟକ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। "ଏହି ପଦ୍ମସରସ୍ ଅଟେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଥିଲେ: 'ବୀର, ଦୁଃଖ କରିବେ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିବାରେ ତୁମେ ଅପୂର୍ବ।' ଯଦି ଅନୁଶାସନ ଓ ଭକ୍ତି ରଖିବ, ଏଠାରେ ମୈଥିଲୀକୁ ପାଇପାରିବ। ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ କଟାଏଁଥିବା ମାସଗୁଡ଼ିକ ଶତବର୍ଷ ସମାନ ଲାଗିଥିଲା।" "ଏଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ହିତରେ ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି କିଷ୍କିନ୍ଧା, ବାଲିଙ୍କ ଶାସନ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ, ବନରମାନଙ୍କ ସହ ଶତ ବର୍ଷ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ।" ଏହିଭଳି ସମୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ବନରମାନଙ୍କ ସହ ସଭାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ଭରତ ଓ ରାମ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଦୁଇଁ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବ ନମସ୍କାର କରି ପଚାରିଲେ: "ଏ ଦୁଇଁ ବୀର, କେଉଁ କାମ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି? କ'ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ?" ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଉଚିତ ଆସନରେ ବସାଇ, ନିଜେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ। ସମାଗମରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଙ୍ଗଦ, ହନୁମାନ, ନଳ, ନୀଳ, ପାତାଳ, ଗଜ, ଗଭକ୍ଷ, ଗବୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପନସ, ପୁରୋହିତ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଜ୍ୟୋତିଷୀ ଦଧିଭକ୍ରକ, ନୀଳ, ଶତବଳି, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ, ବୀରସେନ, ବିନାୟକ, ସୂର୍ଯ୍ୟଭ, କୁମୁଦ, ସୁଷେଣ—ବନରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ଋଷଭ, ବିନତ, ଗଭକ୍ଷ, ରିକ୍ଷରାଜ, ଧୂମ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସହ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର, ରୁମା, ତାରା, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଘରର ନାରୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସେବାକମାନେ, ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପୁରିତ ହେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଚିତ୍କାର କଲେ: "ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!" ଏବେ, ତାରାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବନରୀମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ କଣ୍ଠରେ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ସେ ଦେବୀ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଆପଣ ରାବଣକୁ ବିଜୟ କରି, ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷା ଦେଇ, ପିତା ଓ ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ?" "ଆପଣ ନଗରକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଏଠାରେ ନାହାନ୍ତି; ସେ ବିନା ଆପଣ ଦ୍ରଢ଼ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଦିଶନ୍ତି ନାହିଁ। ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ଜାନକୀ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶ୍ରୀମତୀକୁ ଜାଣିନାହିଁ; ପତ୍ନୀ ବିନା ଆପଣ ଦ୍ରଢ଼ ଦୀପ୍ତିମାନ ନୁହଁନ୍ତି।" "ଯେପରି ଦୁଇଁ କ୍ରଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ଦୁଇଁ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ, ସେପରି ଆପଣଙ୍କ ଦମ୍ପତୀତ୍ୱ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।" ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରମା ସମ ଶୋଭାବତୀ ତାରା କହିଲେ। ତା'ପରେ କମଳନୟନ ରାମ, ସୁନ୍ଦର ଦନ୍ତ ଓ ବିଶାଳ ନୟନବତୀ ତାରାଙ୍କୁ କହିଲେ: "କାଳକୁ କେହି ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି କାଳ; ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ଯାଉ, କାରଣ ସୁଗ୍ରୀବ ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଅଛନ୍ତି।" ତେବେ ସୁଗ୍ରୀବ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ରାଜାମାନେ, ଆପଣମାନେ କେଉଁ କାମ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ତାହା ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ, କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଛି।" ଏପରି ସୁଗ୍ରୀବ କହିବା ସମୟରେ, ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଭରତ ରାମଙ୍କ ଲଙ୍କାଯାତ୍ରାର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ। ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ: "ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣମାନେ ସହ ସହରକୁ ଯିବି।" ଏଭଳି ଭାବେ, ରାମ, ଭରତ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଅଗ୍ରସର କଲେ।