ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ରାମ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ରାଜ୍ୟଟି ଏକ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ପରି ହେବା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିଲା। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରସଭରା ଓ ପ୍ରଚୁର ପୋଷାକ ଥିଲା; ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଭୂମି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଫଳ ଦେଇଥିଲା ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ହୀନ ଥିଲା। ଏହି ରାମ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିଥିଲେ—ରାବଣ, ଯିଏ ଜଗତକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସହଜରେ ନିଅସ୍ତ କରିଦେଇଥିଲେ। ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏହି ରାମଙ୍କ ମନ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା; ମୁଁ ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ପୁଳସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ: ଏକ ସମୟରେ, ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚଳ ରାମ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ—ଏହି କଥା ଆପଣ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଏହି ବଳଶାଳୀ ରାମ କ’ଣ କରିଥିଲେ। ସେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବିଭୀଷଣ କିପରି ଲଙ୍କାର ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବେ, ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିପକ୍ଷ ଧ୍ୱଂସର ଚିହ୍ନ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାଏଁ ଏହା ଅବିଚଳିତ ରହିବ। ତାଙ୍କର ଅନଶ୍ୱରତା ଦ୍ୱାରା, ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଓ ଅବିଚଳିତ ରହିବ; ଏଠି ରାବଣ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ଅତିପାପୀ ଏବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋର ଦ୍ୱାରା ନିଅସ୍ତ ହୋଇଛି; ଏହିପରି, ଏବେ ମୁଁ ନିଜେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି। ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଚିରକାଳ ରହିପାରିବେ; ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ରାମଙ୍କୁ— ତେବେ ଭରତ ଆସି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କ’ଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି? ମୋଠାରେ କୌଣସି ଗୁପ୍ତ କଥା ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ।” “ଦେବତାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ସଂପର୍କିତ କିଛି, କିମ୍ବା ନିଜ କଥା ଅଟେ, ମହାପୁରୁଷ?”—ଏପରି ଭରତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଦେଖିଲେ ରାମ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ। ରାଘବ କହିଲେ: “ମୋଠାରେ କୌଣସି ଗୁପ୍ତ କଥା ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋର ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣ ସମାନ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି। ମୋ ସଂପର୍କରେ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ—ଏହା ସତ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାସ କର। ମୋର ଏହି ଚିନ୍ତା ବିଭୀଷଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଅଛନ୍ତି, ଏହି ନେଇ। ତାଙ୍କର କଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ରାବଣଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲି; ମୁଁ ଆଜି ଲଙ୍କାକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭୀଷଣ ଅଛନ୍ତି।” ସେ ଶହରକୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ସହ କଥା ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭରତ କିଶ୍କିନ୍ଧାର ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି କହିଲେ। ସେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବି; ବଳଶାଳୀ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ସାଉମିତ୍ରି ଏଠାରେ ରହନ୍ତୁ।” ଏପରି ଭରତଙ୍କୁ କହି ରାମ ତାଙ୍କର ଶହରରେ ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ: “ବୀର, ଆମେ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ରହିବାକୁ ହେବ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏପରି ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟୀ ଯାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ତାପରେ, ପୁଷ୍ପକ ଗାନ୍ଧାର ଖେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ଭରତଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜଗତର ଶାସନ ଦେଖିଲେ। ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଯାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ଅଛିଥିବା ଠିକଣାରେ, ରଘୁବଂଶୀ ଏହି ଶହରମାନେ ଛଅ ରାତି ରହିଲେ। ପ୍ରୟାଗରେ, ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ, ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଏହି ତୀର୍ଥ ମୁନିମାନେ ଯାଁଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ଅତ୍ରିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ମୁନିମାନେ ସହ କଥା ହୋଇ, ଜନସ୍ଥାନକୁ ଆଗକୁ ବଢିଲେ। ରାମ କହିଲେ: “ଏଠି, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ସୀତାକୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ, ଆମ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି। ଏଠି, ଆମେ ଦୁଷ୍ଟ କବନ୍ଧ ସହ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲୁ; ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ଓ ଦାହ କରିବା ପରେ, ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ନିଯାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲେ।” “ପବିତ୍ର ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ବନରା ଅଛନ୍ତି; ସେ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ। ତୁମର ଭାଇ ସହ ପମ୍ପା ହ୍ରଦକୁ ଯାଅ। ପମ୍ପାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଅସ୍ତିକ ଶବରୀଙ୍କୁ ଦେଖ; ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ବୀର ଆଶାହୀନ ଭାବରେ ଏଠାରେ ରହିଲେ।” “ଏହି ହେଉଛି ପଦ୍ମପୋକ୍କରୀ, ବୀର, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଥିଲେ: ‘ବିପ୍ର, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।’ ଯଦି ଆପଣ ଅନୁଶାସନ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇଥିବେ, ଏଠି ମୈଥିଳୀକୁ ଲାଭ କରିପାରିବେ। ମୋ ପାଇଁ ଏଠିରେ ଗତିତ ମାସଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଶତବର୍ଷ ପରି ଲାଗିଥିଲା।” “ଏଠି, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ସୁଗ୍ରୀବ ପାଇଁ ବାଲି ହତ୍ୟା ହୋଇଥିଲେ। ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କିଶ୍କିନ୍ଧା, ବାଲି ଶାସନ କରିଥିଲେ। ଏଠି, ଧର୍ମଶୀଳ ସୁଗ୍ରୀବ ବନରାମାନଙ୍କ ସହ ଶତବର୍ଷ ରହିଥିଲେ, ବୀର।” ସୁଗ୍ରୀବ ବନରାମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ସମୟରେ ଦୁଇ ଭାଇ—ଭରତ ଓ ରାଘବ—ଶହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ବୀରମାନେ, ଆପଣମାନେ କେଉଁଠାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ?” ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଉଚିତ ଆସନରେ ବସାଇ, ନିଜେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ; ଏହିପରି, ସଭାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ଧର୍ମଶୀଳ ରଘୁନନ୍ଦନ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ, ହନୁମାନ, ନଳ, ନୀଳ, ପାତଳ, ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପନସ ଆସିଲେ। ପୁରୋହିତ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଜ୍ୟୋତିଷୀ ଦଧିଭକ୍ରକ, ନୀଳ, ଶତବଳି, ମଇନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଗନ୍ଧମାଦନ ଆସିଲେ। ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ, ବୀରସେନ, ବିନାୟକ, ସୂର୍ଯ୍ୟଭା, କୁମୁଦ, ସୁଶେନ ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଆସିଲେ। ଋଷଭ, ବିନତା, ମହାବଳୀ ଗବାକ୍ଷ, ଋକ୍ଷରାଜ, ଧୂମ୍ର ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସହ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର, ରୁମା, ତାରା, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଘରର ମହିଳାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ।