ପୂର୍ବକାଳରେ, ପୁଷ୍କର ତୀରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମା ତିନି ଶତ ଷଷ୍ଠି (୩୬୦) ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ସୋମ ମହାପୁରୁଷ ମଧୁର ରୀତିରେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ଶତ୍ରୁଦମନ ମିତ୍ର ଏକମାତ୍ର ପବିତ୍ର କ୍ଷଣରେ ଭାରତର ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ବରୁଣ ତଥ୍ୟକୁ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିଚାର କରି, ଭାରତ କହିଲେ: "ହେ ମହାନ, ଆପଣ ଧର୍ମର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି। ହେ ଅଚ୍ୟୁତ ବଳଶାଳୀ, ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ କୀର୍ତ୍ତି ନିର୍ଭର କରେ; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଯେପରି ଦେଖନ୍ତି, ସେପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି। ହେ ଜଗତ୍ପତି, ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନେ ଏବଂ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛୁ; ଏହି ଲୋକ ଆପଣଙ୍କୁ ପିତା ପରି ମନେ କରନ୍ତି। ହେ ରାଘବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନର ମୂଳ ଆପଣ, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଏପରି ଯଜ୍ଞ କରୁନାହାନ୍ତି।" "ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ନାଶ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହା ସୋମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଉଛି। ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମହାସଂଗ୍ରାମ କରିଥିଲେ; ଏଠି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ତାରାଙ୍କୁ ସୋମ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ହରଣ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବାସୁରମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ; ବରୁଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ମାଛ ଓ କଛୁଆମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଏହା ଶେଷ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ନଶ୍ଟ ହେଲେ; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଢିବକ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ। ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପଶୁ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ। ଏହିପରି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁହିଁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ; ତେଣୁ, ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ବିଷୟରେ ଭଲଭାବରେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ। ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ।" ଭାରତଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ସମ୍ମାନରେ କହିଲେ: "ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୋତେ ତୁମ କଥା ଖୁସି ଦେଲା; ମୋ ମନ ଏବେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରୁ ଅପସୃତ ହୋଇଛି। ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ କରିବି, କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ ବାମନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବି; ଏହିପରି ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ଦିଗନ୍ତରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ। ଯେପରି ଭଗୀରଥଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ଗଙ୍ଗା ଆସିଥିଲେ, ଏହି କଥାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଏହିଠାରେ, ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମ କିପରି କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ ବାମନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ, କିଏଁଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ ବିସ୍ତୃତରେ କୁହନ୍ତୁ। ରାମଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରାଯିବା କଥା ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଲାଗେ; ଏହା ଶୁଣି ମୋ କାନ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ଲୋକେ ସ୍ନେହରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଦେଖନ୍ତି; ସେ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ। ସେ ଧର୍ମରେ ଅଦୃଢ଼ ରାଜ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ରାଜ୍ୟ ଚିନ୍ତାମଣି ବୃକ୍ଷ ପରି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ରସାଳ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ମିଳେ; ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଭୂମି କୃଷି ଛଡ଼ା ଫସଲ ଦିଏ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଶୂନ୍ୟ। ଦେବତାଙ୍କ କାମ ସେ ସଫଳ କରିଥିଲେ—ରାବଣ, ଯିଏ ଲୋକକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଏକାକି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଥିଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ମନ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲା; ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: "ଏକ ସମୟରେ ଧର୍ମପଥରେ ଅଟୁଟ ରାମ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କ ବଳଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣ। ସେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବିଭୀଷଣ କିପରି ଲଙ୍କାରେ ରାଜ୍ୟ କରିବେ, ଏହି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିପକ୍ଷ ଧ୍ୱଂସର ଚିହ୍ନ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବ। ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଅବିନାଶୀ ଓ ସ୍ଥିର ରହିବ; ରାବଣ ଏଠି ତାଙ୍କ ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ସବୁଠାରୁ ପାପୀ ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ହିତରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲି; ଏବେ ମୋତେ ନିଜେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା ଦରକାର। ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇବା ଦରକାର, ଯାହାଫଳରେ ସେ ଚିରକାଳ ରହିପାରିବେ। ଏପରି ଅନେକ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ—" "ଭାରତ ଆସି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, କଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି? ମୋପାଖରେ କିଛି ଗୁପ୍ତ ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ।' 'ଏହା କି ଦେବତାଙ୍କ କାମ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିଛି, କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ମାମଲା?' ଭାରତ ଏପରି କହିଲେ।" "ତେବେ ରାଘବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ତୁମପାଖରେ କିଛି ଗୁପ୍ତ ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋ ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣ ପରି, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ। ମୋ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିଛି ତୁମେ ଅଜଣା ନୁହଁ—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ। ମୋର ମହାଚିନ୍ତା ବିଭୀଷଣ କିପରି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ନେଇ। ଦେବତାମାନେର ହିତ ପାଇଁ ରାବଣଙ୍କୁ ବିନାଶ କରାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ଆଜି ଲଙ୍କାକୁ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି।'" "ସେଠାରେ ସେହି ସହର ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ ସହ କଥା ହୋଇ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଦର୍ଶନ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭାରତ କହିଲେ, ଶତୃଘ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରି। ସେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବି; ବଳଶାଳୀ, ଏହିପରି କରନ୍ତୁ। ସଉମିତ୍ରି ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ।'" "ଭାରତଙ୍କୁ ଏପରି କହି, ରାମ ସହରରେ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ବୀର, ଆମେ ଫେରିଅସୁଦ୍ଧା ରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମେ ନିଭାଅ।' ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଏବଂ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ ସେହି ମହାଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ।