ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଓ ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀମାନେଂକୁ ଶିରୋନମ୍ର ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରିଲେ। ପରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ହୀ ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ଅଲଙ୍କୃତ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି, ବିଦାୟ ନେବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ସେହି ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ଯେପରିକି ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅର୍ଧ ଦିନ ବ୍ୟତୀତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ରାମ, ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚି, ପଦେ ପଦେ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ଅବତରଣ କଲେ। ସେଠାରୁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଉଦ୍ୟାନ ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱାରପାଳମାନେଂକୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ, ଦୁଇଁଜଣ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ।” “ମୋ ଆଗମନ ସୂଚନା ଦିଅ, ଏବଂ ବିଳମ୍ବ ନକରି ତାଙ୍କୁ ନେଇଅ।” ରାମଙ୍କ ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଯାଇ ଦୁଇଁ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ନେଇ ଆସି, ରାଘବଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ। ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୁଇଁ ଭାଇ ଆସିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, କହିଲେ, “ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି; ଧର୍ମ ପାଇଁ ଆଉ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଆତ୍ମା ସମ, ସେମାନେ ସହିତ ମୁଁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ପୂର୍ବେ ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତିନିଶଏ ସାଠିଟି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଧର୍ମସହିତ ରାଜସୂୟ କରି, ସୋମ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପୂର୍ବ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ରାଜସୂୟ କରି, ଶତ୍ରୁ ନିବାରକ ମିତ୍ର, ଏକ ଶୁଦ୍ଧ କ୍ଷଣରେ ବରୁଣ ପଦବୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହି କଥା ଭାବି, ତୁମେ ମତ ଦିଅ। ଭରତ କହିଲେ, “ହେ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ତୁମ ଶୂରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରତାପର ଧାରକ, ତୁମ ଉପରେ ଖ୍ୟାତି ନିର୍ମିତ; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଯେପରି ଦେଖନ୍ତି, ସେପରି ତୁମକୁ ଦେଖନ୍ତି। ହେ ଜଗତ୍ପତି, ମହାତ୍ମାମାନେ ଓ ଆମେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛୁ; ଜନସାଧାରଣ ତୁମକୁ ପିତା ବୋଲି ମାନନ୍ତି। ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ ଧାରା, ତଥାପି ଏପରି ଯଜ୍ଞ କରୁନାହାଁ। କିନ୍ତୁ ଏହିପରି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନାଶ ପାଇଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ; ଏହା ସୋମ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା। ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; ତାରା, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ସୋମ ଚାହିଁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଏଠି ଦେବ-ଦାନବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ପାଇଥିଲେ; ବରୁଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ମାଛ ଓ କଚ୍ଛପ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଏହା ସମାପ୍ତ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ନାଶ ପାଇଲେ; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜସୂୟରେ ଆଡିବକମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକ ନାଶ କରିଥିଲେ। ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଜନ୍ମଜାତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରାଜସୂୟରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ। ତେଣୁ, ଏହି କଥା ଭାବି, ଉପଯୁକ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ରୁହନ୍ତୁ, ଏହିପରି ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଭରତଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ରାଘବ କହିଲେ, “ତୁମର ଧର୍ମମୟ ଉପଦେଶରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ମୋର ମନ ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରୁ ଦୂର ହୋଇଛି। ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ କରିବି, କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ ମୁଁ ବାମନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋର ଖ୍ୟାତି ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ। ଏହି କଥାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଭାଗୀରଥ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଭୀଷ୍ମ ପଛରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିପରି ରାମ କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ ବାମନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ? କେଉଁଠାରୁ ସେ ମିଳିଲେ? ଏହି କଥା ଖୁବ ମଧୁର, ଏହା ଶୁଣିଲେ ମୋ କାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ। ଲୋକେ ପ୍ରେମରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଦୃଢ଼ ଧୀ; ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରଖି ପାଳନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳ ଚିନ୍ତାମଣି ଚେହେରା ଦେଇଥାଏ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଧୁର ପୋଶାକ ମିଳେ, ପୃଥିବୀ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ଫସଲ ଦିଏ, ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କୁ ସେ ସହଜରେ ନିହତ କରିଛନ୍ତି। ଏମିତି ଧର୍ମସ୍ଥ ମନ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟେ ଉପଜିଥିଲା; ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ଏକ ସମୟରେ ଧର୍ମପଥରେ ଅଟୁଟ ରାମ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; ଏହା ଶୁଣ, ରାମ ମନେ ପକାଇଲେ—ରାକ୍ଷସ ରାଜା ବିଭୀଷଣ କିପରି ଲଙ୍କାରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି? ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ନାଶର ଚିହ୍ନ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଛି, ସେଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିନାଶୀ ରହିବ। ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ, ତାଙ୍କ ଖ୍ୟାତି ଚିରକାଳ ଅଟୁଟ ରହିବ; ରାବଣ ଏଠି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ତାଙ୍କର ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିହତ ହୋଇଛି। ଏହିପରି ଭାବି, ଏବେ ମୁଁ ନିଜେ ଯାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି, ତାଙ୍କୁ ଉପକାରୀ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସେ ଚିରକାଳ ଅବିକଳ ରହିପାରନ୍ତି।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ରାମଙ୍କ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।