ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଏକ ଦିନ କ୍ରୋଧିତ ଋଷି ଏକ ରାଜାକୁ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ—“ମୂଢ଼, ତୁ ଗୃଧ୍ର ହେଇଯା।” ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ବିନୟପୂର୍ବକ କହିଲେ, “ଓ ମହାଭାଗ, ଦୟା କରନ୍ତୁ; ଏହି ଶାପରୁ ମୋର ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ତାଙ୍କ ଦୟାଭାବ ଦେଖି, ରାଜା ପୁନି କହିଲେ, “ରଘୁବଂଶରେ ଏକ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି। ତୁମେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟ ହେବାବେଳେ ତୁମର ପାପ ମୁକ୍ତ ହେବ।” ଏହି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ଗୃଧ୍ର ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦିବ୍ୟ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ଦେବତା ସମାନ ଦେଖା ଦେଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବାହୁତ ଭଲ କରିଛ, ରାଘବ! ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ତୁମେ ମୋତେ ପାପମୁକ୍ତ କରିଛ। ମୁଁ ଗୃଧ୍ର ରୂପ ଛାଡି ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଫେରିଛି।” ଧର୍ମ ଜ୍ଞ ରାମ ପଛରେ ଉଲୁକକୁ କହିଲେ, “କୌଶିକ, ତୁମେ ତୁମ ଘରକୁ ଫେରିଯାଉ।” ତାପରେ ରାମ କହିଲେ, “ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ମୁଁ ଋଷିଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବି।” ସେ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସନ୍ଧ୍ୟା କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ତାପରେ କୁମ୍ଭପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଦୟାସହିତ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଦେଲେ, ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ରସାଳ ବାଉଳ ଆଣିଦେଲେ; ରାମ ତାହା ଖାଇଲେ, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗିଲା। ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରାତି କାଟିଲେ; ପ୍ରଭାତେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ଉଠି ନିଜ ପୂର୍ବାହ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ତାପରେ ରାଘବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଚାହିଲେ—“ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଯାଉଛି, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହୋଇଛି।” “ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେବି,” କହି ରାମ ଯାହାକୁ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣିଲେ। ତାପରେ ଋଷି ଅନ୍ତରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରି, ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ଓ ରାମ, ତୁମର ଶବ୍ଦ ଅତି ଶୁଭ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଧ୍ଧିକର। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ରତାରେ ତୁମକୁ ଦେଖି ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଶୁଧ୍ଧି ହୋଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଶତ୍ରୁତାରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ତୁରନ୍ତ ନିପାତିତ ହୋଇ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେହୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶୁଧ୍ଧିକର, ରାଘବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ଚର୍ଚ୍ଚା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଫଳତା ପାନ୍ତି; ଏବେ ତୁମେ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଓ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ତୁମ ମାର୍ଗରେ ଯାଉ। ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ। ଏଭଳି ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଓ ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି, ରାମ ଶୀଘ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁନା ଭୂଷିତ ପୁଷ୍ପକ ମାନ୍ତ୍ରିକ ରଥକୁ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ। ତାଙ୍କ ବିଦାୟରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ସେ ରାଜାକୁ ଦେବମାନେ ଯେପରି ଏକହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅଧା ଦିନ ଅତିକ୍ରମ ହେଲା ପରେ, ରାମ ଜ୍ଞାନୀ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାପରେ ପଦେ ପଦେ ଉତ୍ତରେ ଉତରେ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଅବତରିଲେ; ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ବିଦାୟ କରି, ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ମାନେ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ। ମୋ ଆଗମନ ଘୋଷଣା କରି, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣନ୍ତୁ।” ରାମଙ୍କ ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଆଣି, ରାଘବଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ। ରାଘବ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଏକାଉଁ କଲେ ଓ କହିଲେ, “ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି; ଧର୍ମ ପାଇଁ ଆଉ ଅଧିକ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ, ତୁମେ ସହ ମୁଁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ବସିଥାଏ। ପୂର୍ବରୁ ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମା ତିନି ଶତ ଷଷ୍ଠି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି ସୋମ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅତିଶୟ ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଥିଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ କରି ମିତ୍ର ଏକ ଶୁଭ କ୍ଷଣରେ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ନିବାରଣ କରି ବରୁଣ ପଦ ଲାଗିଥିଲେ। ଏହି ଉପରେ ବିଚାର କରି, ତୁମେ କି କହିବାକୁ ଚାହୁଛ, କହ।” ଭରତ କହିଲେ, “ତୁମେ ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାର, ଓ ମହାନ; ସମସ୍ତ ଭୂମି ତୁମେ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ଅଫଳ ବୀର, ତୁମେ ଉପରେ ଖ୍ୟାତି ଅଛି; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ଯେପରି ଦେଖନ୍ତି, ସେପରି ଦେଖନ୍ତି। ଓ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଓ ଆମେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଛୁ; ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ବାପା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ତୁମେ ଏହି ଭୂମିର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ ଧାରା; ତଥାପି ତୁମେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରୁନାହାନ୍ତି। ଏହି ଭୂମିର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରଳୟ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହା ସୋମ ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଉଛି। ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବଗଣ ଓ ଦାନବଗଣ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଇଥିଲା; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତାରାକୁ ଚାହିଁ ସୋମ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବ ଦାନବ ଉଭୟ ନଷ୍ଟ ହେବା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଇଥିଲା; ବରୁଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ମାଛ ଓ କୁମିର ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।