ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, କୈଟଭ ଓ ମଧୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଭୟଜନକ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏହି ସମୟରେ ବଡ଼ ବର ପାଇଥିଲେ। ସେମାନେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଝପଟିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଉଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ପୃଥିବୀର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ, ସେ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କ ଚର୍ବିରେ ପୃଥିବୀକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଦେଲେ। ଏହି ଚର୍ବିର ଗନ୍ଧ ପୃଥିବୀରେ ଲାଗିଥିଲାବଳେ, ସେଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ‘ମେଦିନୀ’ ନାମ ମିଳିଲା। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ଏକ ଗୃଧ୍ର ବିଷୟରେ କଥା ଉଠିଲା - ସେ ଅସତ୍ୟବାଦୀ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟତାର ଆଶ୍ରୟ। ସେ ତାଙ୍କର ପାପପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ। ତେଣୁ, ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା: “ହେ ରାମ, ଏହି ଗୃଧ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିଠି ପୂର୍ବରୁ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ।” ପୂର୍ବକାଳରେ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ନାମକ ଏକ ଶୂରବୀର, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ପବିତ୍ର ମଣିଷ, ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଋଷିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଶତବର୍ଷ ଧରି ଭୋଜନ କରିଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ଋଷି ନିଜେ ହାତ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଓ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଦେଇଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ମହାତ୍ମା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୋଜନ ପାଇଁ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେ ଏକ ସ୍ତନୟୁକ୍ତ ମହିଳାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ହାତ ଦେଇ ଛୁଇଁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଋଷି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ: “ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ଗୃଧ୍ର ହେଉ।” ସେତେବେଳେ, ରାଜା ଦୟା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: “ଦୟା କର, ମହାଭାଗ, ଏହି ଶାପରୁ ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦିଅ।” ତାଙ୍କର ଦୟା ଭିନ୍ନ ଅନୁଭବି, ଋଷି କହିଲେ: “ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶର ଏକ ଅତି ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା, ବଡ଼ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ନାମକ ଅବତାର ହେବେ। ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିବେ, ତୁମ ଶାପ ମୁକ୍ତ ହେବ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦେବସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ମାନବ ଆକୃତି ନେଇ, ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଧନ୍ୟ ହେ ରାଘବ, ଧର୍ମଜ୍ଞ! ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ତୁମେ ମୋତେ ପାପମୁକ୍ତ କରିଛ। ଏବେ ମୁଁ ମୋ ଗୃଧ୍ର ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ମାନବ ଆକୃତି ପୁନଃ ପାଇଛି।” ଏହିପରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ କଉଶିକ ନାମକ ପିଙ୍ଗୁନ୍ଧକୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ତୁମ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ।” ଏବଂ ସ୍ନାନ କରି, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମ କୁମ୍ଭପୁତ୍ର ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ତାଙ୍କୁ ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ସେ ମଧୁର ଶାକ ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଇଲେ; ରାମ, ପୁରୁଷସିଂହ, ସେହି ଅମୃତ ସମ ଭୋଜନ କରିଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ଖୁସି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ରାତି ବିତାଇଲେ। ପ୍ରଭାତେ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ଉଠି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେବା ପାଇଁ ଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାମ କହିଲେ: “ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ। ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ ଉପକୃତ।” ଏହିପରେ, ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଋଷିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦାଶୁରେ ପୂରିଗଲା। ସେ କହିଲେ: “ହେ ରାଘବ, ତୁମ ଉଚ୍ଚାରିତ କଥା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ପବିତ୍ର। ଯେମାନେ ତୁମକୁ ମିତ୍ର ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯେମାନେ ତୁମକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ ହୋଇ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ। ଯେମାନେ ତୁମ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସଫଳତା ପାଆନ୍ତି। ଏବେ ଭୟ ଓ ବାଧା ଛାଡ଼ି, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ତୁମ ପଥେ ଯାଅ। ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କର; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ।” ଏହିପରେ, ରାଜା ହସ୍ତ ଜୋଡ଼ି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ସୁନ୍ଦର ସ୍୵ଚ୍ଛନ୍ଦ ଚଳିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦେବମୁନିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯେପରି ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କଲେ। ଅର୍ଧ ଦିନ ବିତିବା ପରେ, ରାମ ଆୟୋଧ୍ୟା ପହଞ୍ଚି, ପଦେ ପଦେ ଉତ୍ତରଣ କରି, ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପୁଷ୍ପକକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ରାମ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଶୀଘ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତଙ୍କୁ ନେଇ ଆସ; ମୋ ଆଗମନ ଘୋଷଣା କର।” ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ, ଭାଇମାନେ ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇ ଆସି, ରାଘବଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ। ରାମ ଦୁଇ ଭାଇକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ: “ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି; ଏବେ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଆଉ କିଛି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ତୁମେ ମୋ ଆତ୍ମା ସମ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହ ମୁଁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ସନାତନ ଧର୍ମ ବସିଥାଏ।” ଏଭଳି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏଠିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି।