ଏକଥା ସୁନ, ରାଜା! ଗହୀର ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଭବର ସମନ୍ବୟରେ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଧିକାରୀ। ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲୁ ଶୁଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗୃଧ୍ର ତେଣୁ ନୁହେଁ। ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ସେଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ରାଜାରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ନ୍ୟାୟବାନ ଶାସକ ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରଜା ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବୈବସ୍ୱତ ଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି। ସେ ସମୟରେ ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, ପାହାଡ଼, ଭୂମି, ଗଛ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ଏହି ତିନି ଲୋକ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ—ସବୁଠି ଏକ ଶୂନ୍ୟର ଭଳି ଏକତାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ପୁଣି ଏକଥର, ଭୂମି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜଠରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଭୂମିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଳର ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଯୋଗନିୟମରେ ଶୟାନ ହୋଇ ରହିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଶୟାନ ଥିବାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଜଠରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ ଏହା ଅନେକ ମାର୍ଗରେ ବିଭକ୍ତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଏକ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଯୋଗୀ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଭୂମି, ବାୟୁ, ପାହାଡ଼, ବଡ଼ ଗଛ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ତା’ପରେ ସେ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ମନୁଷ୍ୟ, ଚର୍ମରେ ଓ ଅଣ୍ଡରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ କୈଟଭ ଓ ମଧୁ ଦୁଇ ଦାନବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦୁଃଶାସନ ଓ ବଳଶାଳୀ ଥିଲେ, ତା’ମାନେ ବଡ଼ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଗିଥିଲେ। ସେମାନେ ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଆନ୍ଧା ହୋଇ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଧାଉଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ପାଇ ବିଷ୍ଣୁ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ପୃଥିବୀର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ, ସେ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କ ମାଂସରେ ପୃଥିବୀକୁ ବୃଦ୍ଧି କଲେ। ଏହି ମାଂସର ଗନ୍ଧ ଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀକୁ ‘ମେଦିନୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି। ଏହିପରି, ଏହି ଗୃଧ୍ର ଅସତ୍ୟବାଦୀ, କୁକର୍ମରେ ଲିନ, ଅଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ଓ ପାପୀ। ଏହା ତାହାର ପାପ ଶୀଳରେ ଚଳିଥାଏ, ଏବଂ ଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ। ତେବେ, ଆକାଶରୁ ଏକ ଦେହହୀନ ଧ୍ୱନି ହେଲା—“ରାମ, ଏହି ଗୃଧ୍ରକୁ ମାରନିଅ। ସେ ପୂର୍ବେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ।” ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ନାମକ ଶୂରବୀର, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୁଭ୍ର ମନୁଷ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଗଲେ ଏବଂ ଶତବର୍ଷ ଧରି ସେଠାରେ ଖାଇଲେ। ଗୌତମ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅତିଥିସତ୍କାର ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ଭୋଜନ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର ଦେଇଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭୋଜନ ପାଇଁ ବସିଥିବାବେଳେ ଏକ ସ୍ତନଭରା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଖିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଦେଇ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ରୃଷି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ—“ମୂର୍ଖ! ତୁମେ ଗୃଧ୍ର ହେଉ।” ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ତେବେ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଦୟା କରନ୍ତୁ, ମହାଭାଗ! ଏହି ଶାପରୁ ମୋ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହା ଶୁଣି, ଦୟାଳୁ ଋଷି କହିଲେ—“ରଘୁବଂଶରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନାମୀ ରାମ ଜନ୍ମ ନେବେ। ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାବେଳେ, ତୁମେ ତୁମ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ଏହି କଥା ରାମଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ। ସେମିତି, ଗୃଧ୍ର ରୂପ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ଦେବତା ସଦୃଶ ଦେହରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସ୍ୱାଗତ, ରାଘବ! ଧର୍ମଜ୍ଞ! ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପାପ ରହିତ ହେଲି। ମୁଁ ଗୃଧ୍ର ରୂପ ଛାଡ଼ି ମନୁଷ୍ୟ ଦେହ ପୁଣି ପାଇଛି।” ତା’ପରେ ରାମ ଉଲ୍ଲୁକୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ତୁମ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ, କୌଶିକ। ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ମୁଁ ଋଷିଙ୍କଠାରେ ଯିବି।” ପାନୀୟ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସନ୍ଧ୍ୟା ବିଧି ସମାପ୍ତ କରି, ରାମ ମହାତ୍ମା କୁମ୍ଭପୁତ୍ର ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆଦରରେ ପ୍ରଚୁର ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଦେଲେ। ସେ ମଧୁର ସାଗ ଆଣିଲେ, ରାମ ତାହା ଅମୃତ ଭଳି ଭୋଜନ କଲେ। ତୃପ୍ତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ରାତି ସେଠାରେ କାଟିଲେ। ପ୍ରଭାତେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ ଉଠି, ପ୍ରାତଃକାଳୀନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତା’ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ ମହାମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଗଲେ। ସଶ୍ରଦ୍ଧା ନମସ୍କାର କରି, ରାମ କୁମ୍ଭସମ୍ଭୂତ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ଆପଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛି। ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ ପାବନ ହେଲି। ମହାମୁନିଙ୍କ କୃପାରେ ମୋ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହେବ।” ଏହିପରି କହିବା ସମୟରେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା। ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁରେ କହିଲେ—“ରାମ, ତୁମ କଥା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। ରାଘବ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ସେକେଣ୍ଡମାତ୍ର ପ୍ରେମରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବପୂତିତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି—ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ଦ୍ୱେଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ ହୋଇ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ରାଘବ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା। ଏହି ଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ଏବେ ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ତୁମ ମାର୍ଗରେ ଯାଅ। ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଆଶ୍ରୟ।” ଏପରି ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇ, ରାଜା ହସ୍ତ ଜୋଡି ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।