ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ମିତ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖ, ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ନୀତି ଅନୁସାରେ ଶାସନ କର। ହେ ରାମ, ଯେ କେହି ତୁମ ରୋଷକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ; ଏହିପରି ତୁମେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ମାନବୀୟ ସ୍ୱଭାବ ସଦା କରୁଣାମୟ, ରାଜା ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୟାର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଉଛ। ରାଜା ଦୁର୍ବଳଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଅଶକ୍ତଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଅନ୍ଧଙ୍କ ପାଇଁ ଚକ୍ଷୁ ଓ ବିବେକହୀନଙ୍କ ପାଇଁ ମନ ହୁଏ। ତୁମେ ଆମର ରକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଧର୍ମର ଅନୁସରଣ କରୁଛ; ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ଭାବିବା ଉଚିତ। ଆମ ପ୍ରଭୁ ହେଉଛନ୍ତି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା, ଯିଏ ତୁମେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ; ଏଠାରେ ତୁମେ ଥିବା ସମୟରେ ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଚାରିପ୍ରକାର ଜନସମୁଦାୟ ଗଠନ କରିଥିଲ; କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏକ ଗୃହକୁ ଏସିଥିବା ଏକ ଗୃଧ୍ର ମୋତେ ବିପଦରେ ପକାଇଛି। ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସକ; ଏହି ଉପରେ ରାମ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ କରିଲେ। ବିଷ୍ଟି, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଧନ, ଅଶୋକ, ଧର୍ମପାଳ ଓ ସୁମନ୍ତ୍ର—ଏହିମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ରାମ ଓ ଦଶରଥଙ୍କର ମହାନ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନୀତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେମାନେ ଶାନ୍ତ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଓ ନୀତିରେ ନିପୁଣ; ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକି ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରୁ ଅବତରିଲେ। ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଦୁଇଟି ବିବାଦ କରୁଥିବା ଗୃଧ୍ର ଓ ପଚ୍ଚିକୁ ପଚାରିଲେ—“ହେ ଗୃଧ୍ର, କେତେ ବର୍ଷ ଧରି ଏଠି ରହୁଛ? ମୋର କୌତୁହଳ ପାଇଁ ନିଜ ସତ୍ୟ କହ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଗୃଧ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୃଥିବୀ ଅଧିକାର କଲେ, ସେହିବେଳୁ ଏହି ମୋ ଗୃହ।” କିନ୍ତୁ ପଚ୍ଚି କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନ ପୃଥିବୀ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳୁ ମୋ ଗୃହ।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ରାମ ସଭାରେ କହିଲେ, “ଯେଉଁଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ନାହିଁ, ସେଠା ସଭା ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧ ଧର୍ମ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ନୁହନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠା ଧର୍ମ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠାରେ ଚଳ ରହିଛି, ସେଠା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ସଭାରେ ବସି ଚୁପ୍ଚାପ ରହନ୍ତି, ଉଚିତ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ। ଯେଉଁମାନେ ଆଶା, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଭୟରେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ବରୁଣଙ୍କର ହଜାର ଫାନ୍ଦା ପଡ଼ିଥାଏ; ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକ ଫାନ୍ଦା ଖୁଲିଯାଏ।” “ଏହିପରି, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଜାଣିଛି, ସେ ସସ୍ପଷ୍ଟ କହିବା ଉଚିତ।” ଏହା ଶୁଣି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ପଚ୍ଚି ଶୁଭ, କିନ୍ତୁ ଗୃଧ୍ର ନୁହେଁ; ଆପଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦେବେ, କାରଣ ରାଜା ଉଚ୍ଚତମ ଆଶ୍ରୟ।” ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜା; ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ; ଯେଉଁ ଜନମାନେ ନ୍ୟାୟୀ ଶାସକ ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାଚିତ୍ ଅପଦରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ବୈବସ୍ବତ ଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ରାମ କହିଲେ, “ଶୁଣ, ପୁରାତନ କଥା କହୁଛି: ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, ପାହାଡ଼, ପୃଥିବୀ, ଗଛ, ଜଳ ଓ ସମୁଦ୍ର, ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମେତ, ସେବେଳେ ଏକାକାର ହୋଇଥିଲେ। ପୁଣି, ପୃଥିବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜଠରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ସେଉଁଠାରେ ଜଳର ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ନିଦ୍ରା କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଜଠରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏହାର ଅନେକ ମାର୍ଗ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡିତ ଏକ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଯୋଗୀ ଭାବେ ଉପଜି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ପାହାଡ଼ ଓ ବଡ଼ ଗଛ ତିଆରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ତା’ପରେ ମଧ୍ୟେ ତିନିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସର୍ପ ଓ ଅଣ୍ଡଜ ଓ ଜରାୟୁଜ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହରୁ କୈଟଭ ଓ ମଧୁ ଉପଜିଲେ; ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଇଜଣେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବଡ଼ ବଳରେ ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଧାଇଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଉପଜୁଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ପାଇ ବିଷ୍ଣୁ ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ପୃଥିବୀର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କ ଚର୍ବିରେ ପୃଥିବୀ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା; ଏହି କାରଣରୁ ପୃଥିବୀକୁ ମେଦିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଗୃଧ୍ର ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ, ଅସତ୍ପଥର ଆଶ୍ରୟ, ନିଜ ପାପୀ ସ୍ୱଭାବରେ ଚାଲିଥିବା ଏବଂ ଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ। ଏବେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ଆସିଲା—“ହେ ରାମ, ଏହି ଗୃଧ୍ରକୁ ମାରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହା ପୂର୍ବେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଗୃଧ୍ର ପୂର୍ବେ ଗୌତମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ସେ ଶୂର, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ପବିତ୍ର ମଣିଷ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଏକଥର ଋଷିଙ୍କ ଘରକୁ ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଆସିଥିଲେ; ଏବଂ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ସେଠାରେ ଖାଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ମହାନ ଋଷି ନିଜେ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇଥିଲେ। ସେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଭିତରକୁ ଯିବା ବେଳେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ବସିଥିଲେ, ଏକ ଶୋଭାମାନା ମହିଳାକୁ ଦେଖିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଦେଇ ଛୁଇଁଲେ।