ହେ ଦେବମନ୍ଦିରେଶ୍ୱର, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯାହା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ମହାପୁରୁଷ। ଏହି ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଥିଲା, ମୁଁ ମୋର ବାହୁବଳରେ ଏହା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲି, ହେ ସ୍ୱାମୀ। କିନ୍ତୁ, ଏଠାରେ ପେଚା ଏହି ଆଶ୍ରୟକୁ ଦଖଳ କରିଛି, ବିଶେଷକରି ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ, ହେ ରାଜା। ତାଙ୍କର ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ, ସେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ପେଚାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଅନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ରାମ। ଏପରି ଗୃଧ୍ର କହିଲେ, ତେବେ ପେଚା ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ପେଚା କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଯାହା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଶୁଣନ୍ତୁ। ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ୟ, କୁବେର ଓ ଯମଙ୍କଠାରୁ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ହେ ରାମ, ଏହି ଭାବେ ମଣିଷ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। କିନ୍ତୁ ଆପଣ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଦେବତା, ନାରାୟଣଙ୍କ ଭକ୍ତ। ନ୍ୟାୟ ଓ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାର କରିଲେ, ଆପଣକୁ ସୋମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଆପଣ ଅନ୍ଧକାରକୁ ନଶ୍ୱ କରି, ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଜନମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଅପରାଧୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ, ଆପଣ ପାପଭୟ ଦୂର କରନ୍ତି; ଦାତା, ଦଣ୍ଡକର୍ତ୍ତା ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅପରାଜିତ ଓ ତେଜୋମୟ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଆପଣ; ନିତ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ପାପ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି, ଏହିଭଳି ଆପଣ ସୂର୍ୟ ସମାନ। ହେ ରାଜା, ଆପଣ କୁବେର ସମାନ କିମ୍ବା ତାଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼; କିନ୍ତୁ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀର ସମୃଦ୍ଧି ମନର ଭାବରେ ନିର୍ଭର କରେ। କୁବେରଙ୍କର ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚଳ-ଅଚଳ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ମହିମାଶାଳୀ।" "ହେ ରାଘବ, ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଶତୃ ଓ ବନ୍ଧୁ ଉଭୟପ୍ରତି ସମ; ଆପଣ ସଦା ଧର୍ମ ଓ ନୀତିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ପଡ଼େ, ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଏହିପରି ଆପଣ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶାସନ କରୁଥିବା ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଆପଣଙ୍କ ମନୁଷ୍ୟତା ସଦା ଦୟାଳୁ, ଏବଂ ରାଜା ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୃପା ଦେଖାନ୍ତି। ରାଜା ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଅଶକ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷକ; ଅନ୍ଧଙ୍କ ପାଇଁ ଆଖି, ଅବିବେକୀଙ୍କ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧି। ଆପଣ ଆମର ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷକ, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ଭାବିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଆମ ପ୍ରଭୁ, ସେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ; ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ।" "ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିୟମିତ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏକ ଗୃଧ୍ର ମୋର ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଆମକୁ ଅଶାନ୍ତ କରୁଛି। ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସକ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଡାକିଲେ।" "ବିଷ୍ଟି, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଧନ, ଅଶୋକ, ଧର୍ମପାଳ, ଓ ସୁମନ୍ତ୍ର—ଏମାନେ ରାମ ଓ ଦଶରଥଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ମହାପୁରୁଷ, ନୀତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏମାନେ ଶାନ୍ତ, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଉତ୍ତମ ନୀତି ଓ ଉପାୟ ଜ୍ଞାନୀ। ଏହାପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ପୁଷ୍ପକ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ।" "ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଗୃଧ୍ର ଓ ପେଚାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିବାଦ କରୁଥିଲେ: 'ହେ ଗୃଧ୍ର, କେତେ ବର୍ଷ ଧରି ଏଠି ରହୁଛ? ଯଦି ସତ୍ୟ କୁହିବାକୁ ଜାଣ, ମୋତେ କହ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗୃଧ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାମ, ପୃଥିବୀ ପ୍ରବଳ ମଣିଷମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଏଠି ମୋର ଗୃହ।' କିନ୍ତୁ ପେଚା କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଭୂମି, ପୃଥିବୀ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସମୟରୁ ମୋର ଆଶ୍ରୟ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ସଭାରେ କହିଲେ, 'ଯେଉଁଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସଭା ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧ ଧର୍ମ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଧର୍ମ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ଚତୁର୍ଥାଚାର ଅଛି, ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ସଭାରେ ବସିଥିଲେ ଚୁପ୍ଚାପ ରହନ୍ତି, ଯଥାଯଥ ସମୟରେ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି। ଯିଏ ଶୁଣିଥିବା କଥାକୁ ଚେଷ୍ଟା, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଭୟରେ କହେ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ବରୁଣଙ୍କର ହଜାର ଫାନ୍ଦ ଲାଗିଥାଏ; ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଗୋଟିଏ ଫାନ୍ଦ ଖୋଲାଯାଏ। ତେଣୁ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଜାଣେ, ସେ ସରଳ ଭାବେ କହିବା ଉଚିତ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପେଚା ଶୁଭ, ହେ ରାଜା, ଗୃଧ୍ର ନୁହେଁ; ଆପଣ ଆମ ପ୍ରମୁଖ, କାରଣ ରାଜା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ। ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ରାଜାରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ; ଯେଉଁ ଜନ ନ୍ୟାୟବାନ୍ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ, ସେମାନେ ଅପମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ବୈବସ୍ୱତ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।' ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣି ରାମ କହିଲେ, 'ଶୁଣ, ପୁରାତନ କଥା ମୁଁ କହିବି: ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, ପାହାଡ଼, ଭୂମି, ଗଛ, ଜଳ, ସମୁଦ୍ର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ—ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଶୂନ୍ୟ ଅନ୍ତରାଳରେ ଏକତା ଭାବେ ଥିଲେ।' 'ପୁନି, ଭୂମି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଦରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଜଳର ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ସେ ଶତ-ଶତ ବର୍ଷ ଶୟନ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଉଦରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବହୁ ନାଳୀ ଥିବା ଏହି ଉଦରକୁ ମହାଯୋଗୀ ବ୍ରହ୍ମା ଚିହ୍ନିଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡିତ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।' 'ସେଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ମହାପ୍ରଭୁ, ଯୋଗୀ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ପାହାଡ଼ ଓ ବଡ଼ ଗଛ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ଏହାପରେ, ସେ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ମନୁଷ୍ୟ, ଉରଗ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭ ଓ ଅଣ୍ଡାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ।