ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କଥା କହିଲେ, “ପ୍ରାଚୀନ କୃତୟୁଗରେ ମନୁ ନାମକ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ଅତ୍ୟଧିକ ଥିଲା। ମନୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତେ ଆଦର କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ କହିଲେ, ‘ପୃଥିବୀରେ ରାଜସ୍ଵ ଶ୍ରେଣୀ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ରାଜା ହେବା।’ ପୁଅ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ଏହିପରି ହେବ।’ ତାପରେ ପିତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଇ ପୁଅକୁ ପୁନି କହିଲେ, ‘ମୁଁ ତୁମର ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଖୁସି, ନିଶ୍ଚୟ; ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷା କର, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟାୟ କାରଣରେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନି।’ ‘ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅପରାଧୀଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିକ ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ, ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।’ ‘ଏହିପରି ତ, ବଳଶାଳୀ ପୁଅ, ଦଣ୍ଡ ଦେବାରେ ଚେତନାଶୀଳ ହେବା; ଏହା କରିଲେ, ତୁମର ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଜଗତରେ ସ୍ଥାପିତ ହେବ।’ ଏପରି ଭାବରେ ମନୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଅନେକ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ ଖୁସି ହେଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଲୋକକୁ ଯାଇଲେ। ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ କିପରି କରିବେ ଭାବି, ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ପୁଅ ମିଳିଲା। ଏହି ସନ୍ତାନମାନେ ଦେବସନ୍ତାନ ସମାନ ଥିଲେ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ କଞ୍ଚା ପୁଅ ଥିଲେ ରଘୁନନ୍ଦନ। ସେ ଶୂର, ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ‘ଦଣ୍ଡ’ ନାମ ଦେଲେ। ପିତା ଦଣ୍ଡଙ୍କ ଦେହର ଭବିଷ୍ୟତ ଅପମାନ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦୋଷ ଅନୁଭବ କରି, ରଘୁବଂଶୀ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ ଯାହା ଭିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ନିଳୟ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା। ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରାଜା ହେଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ନିବାସ ପାଇଁ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସହର ତିଆରି କଲେ ଏବଂ ନିଜେ ଏହି ସହରକୁ ‘ମଧୁମତ୍ତ’ ନାମ ଦେଲେ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ସହରରେ ନିବାସ କଲେ; ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ସହ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ। ସେ ଦେବରାଜ ସମାନ ଖୁସି ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସନ୍ତାନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିଲେ। ଦଣ୍ଡ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଥିଲେ ଏବଂ ରାଜ୍ୟକୁ ନିଖାଦ ଭାବରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଏକ ସମୟରେ ରାଜା ଭାର୍ଗବ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଚୈତ୍ର ମାସର ସୁନ୍ଦର ସମୟରେ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେଠାରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଭୂମିରେ ସବୁଠୁ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ। ସେ କନ୍ୟା ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ; ଦଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ: ଉଚ୍ଚ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶ୍ୟାମା, ଶୁଭ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ। ସୁନ୍ଦର ନାକ, ନିମ୍ନ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଚୌଡ଼ା, ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ରରେ ବସିଥିଲେ, ଯୁବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ। ଦଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ କାମବିଧ୍ର ହେଲେ। ସେ ନିକଟେ ଯାଇ କହିଲେ, ‘ତୁମେ କେଉଁଠୁ, ଶୁଭ ନିତମ୍ବା? କେଉଁଠି ର କନ୍ୟା, ଶୁଭେ?’ ‘କାମରେ ଦ୍ୱୀନ ହୋଇ, ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି; ତୁମର ଦେଖାରେ ହୃଦୟ ଚୋରାଯାଇଛି।’ ‘ତୁମର ମୁହଁ ମୁନିମାନେ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ; ତୁମକୁ ପାଇନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ ମୃତ।’ ‘ତୁମେ ମୋ ଜୀବନ ନେଇଛ; ଜୀବନ ଦିଅ, ଶୁଭ ନିତମ୍ବା। ମୁଁ ତୁମର ଦାସ; ମୋକୁ ତୁମର ଭକ୍ତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।’ ଏପରି କାମ ଓ ଅହଂକାରରେ ଭରି, ଦଣ୍ଡ କହିଥିବା ସମୟରେ, ଭାର୍ଗବୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଦରରେ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ଭାର୍ଗବ ଶୁକ୍ରଙ୍କର କନ୍ୟା, ଶୁଭ କର୍ମର, ନାମ ଅରଜା, ଆଶ୍ରମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ।’ ‘ଶୁକ୍ର ମୋ ପିତା, ରାଜା; ତୁମେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ; ଧର୍ମରେ, ମୁଁ ତୁମର ଭଉଣୀ।’ ‘ତୁମେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବି, ଅପରାଧୀମାନେ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ।’ ‘ମୋ ପିତା ରୋଷୀ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର; ସେ ତୁମକୁ ଭସ୍ମ କରିପାରିବେ, କିମ୍ବା ରାଜା ନୀତିରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବେ।’ ‘ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କର; ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କର।’ ‘ନହିଁ ହେଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ତୁମେ ଭୋଗିବା; ପିତା ରୋଷୀ ହେଲେ, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଜଳାଇପାରିବେ।’ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଶୁଣି, ଦଣ୍ଡ ରାଜା କାମରେ ଭିନ୍ନ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପୁନି କହିଲେ, ‘ଦୟା କର, ଶୁଭ ନିତମ୍ବା; କାମରେ ମୁଁ ବିନ୍ଦ୍ର; ଜୀବନ ତୁମେ ରଖିଛ, ଶୁଭ ମୁହଁ, ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି।’ ‘ତୁମକୁ ପାଇ, ଶତ୍ରୁତା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଇଁ ହେଉ; ମୋ ଭକ୍ତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶାନ୍ତ ନାରୀ, ମୋକୁ ଗ୍ରହଣ କର।’ ଏପରି କହି, ରାଜା ଜୋର ଦେଇ ଅରଜାକୁ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ଅବସ୍ତ୍ର କଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଁ ମୁଁ ରାଜା ଚୁମ୍ବନ କରି, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଯୌନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯଦିଓ ଅରଜା ପ୍ରତିରୋଧ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ କରି, ରାଜା ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି, ତୁରନ୍ତ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଭାର୍ଗବୀ, ଅରଜା, କାନ୍ତି ହାରାଇ, କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ନିକଟେ ଚିନ୍ତାକୁଳ ହୋଇ ପିତାଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବତା ସମାନ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ଭାର୍ଗବ ଋଷି, ସ୍ନାନ କରି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ, ତାଙ୍କର ମନେ ଖାଦ୍ୟ ଚିନ୍ତା ଥିଲା। ସେ ଅରଜାକୁ ଦେଖିଲେ, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଧୂଳିରେ ଢାକା, ମେଘରେ ଆଛାଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି।