ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଏକ ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ୱେତ ରାଜା କହିଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଭୋକ ଓ ତୃଷ୍ଣା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଯନ୍ତ୍ରିତ ହେଉଛି।" ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱେତ ରାଜା ତିନି ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ତ ଭୋକ ଓ ତୃଷ୍ଣା ରହିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତେବେ ମୁଁ କାହିଁକି ଏମିତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବୁଛି? କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା? ମୋର ଖାଦ୍ୟ କଣ, ମୋତେ କୃପା କରି କହନ୍ତୁ।" ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି କହିଲେ—"ଏଠାରେ ତୁମ ଦେହ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ। ତୁମ ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରିପାରିବ। ଶ୍ୱେତ, ପୃଥିବୀରେ ଦେଖ, ଦାନ ବିନା କିଛି ମିଳେନାହିଁ; ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଯଦି କେହି ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ଅତିଥିକୁ ଦାନ ନାଦେଇ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଭୋକ ଓ ତୃଷ୍ଣା ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ। ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ନିଜ ଶରୀର ଖାଉ, ଯାହା ଭଲ ଖାଦ୍ୟରେ ପୋଷିତ ହୋଇଛି; ଏଭଳି କଲେ ତୁମେ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବିବେ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ସ୍ୱେତ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ମୋ ନିଜ ଦେହ ଖାଇଲାପରେ ଆଉ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ଦେହ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଭୋକ ଶାନ୍ତି ମିଳେନାହିଁ; ମୁଁ ମୋ ଅକ୍ଷୟ ମାଂସ ଖାଉଛି, କିନ୍ତୁ ତୃପ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ।" ବ୍ରହ୍ମା ତାପରେ କହିଲେ—"ତୁମ ଦେହ ଅଜର ହୋଇଯାଇଛି; ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ପ୍ରାଣ ପୋଷିତ ହେବ, ତୁମ ଶବ ଧୀରେ ଧୀରେ ଧଳା ହେବ। ଏହିପରି ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ତୁମେ ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଯେତେବେଳେ ମହାତପସ୍ବୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଧଳା ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିବେ, ସେତେବେଳେ ସେ ତୁମେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ; କାରଣ ସେ ଦେବତା-ଦାନବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ।" "ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଅବମାନଜନକ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ଅପମାନ କଣ? ସେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସମୁଦ୍ର ସୁକାଇଦେଲେ, ଦାନବମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଶତ୍ରୁତାରେ ବଢ଼ିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ରୋକିଦେଲେ। ଏହି ପୃଥିବୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଝୁଲି ଯାଇଥିଲା, ତିନି ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲେ। ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପଠାଇଲି; ସେ ପୃଥିବୀକୁ ସମନ୍ତଳ କଲେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଲା, ଏବଂ ଆଜିଯାଏ ଦେଖାଯାଏ।" "ଏପରି ଭାବେ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମୁଁ ନିଜ ଦେହ ଖାଉଛି—ଏହି ଅବମାନଜନକ ଖାଦ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଅପୂର୍ବ। ଏହି ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଖାଦ୍ୟ ମୋର ଆହାର; ତଥାପି ମୋ ଦେହ କମିନାହିଁ, ଓ ମୋର ତୃପ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦୁଃଖରେ ଯନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଦିନ ରାତି ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି—କେବେ ସେ ମୋତେ ଧଳା ଅରଣ୍ୟରେ ଦର୍ଶନ ଦେବେ?" "ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ଶତ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୋର ଶରଣ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିବେ। କୁମ୍ଭଯୋନି ବ୍ୟତୀତ ମୋର ମୋକ୍ଷ ନାହିଁ; ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣି, ଓ ଏହି ଅବମାନଜନକ ଖାଦ୍ୟ ଦେଖି—" "ପରମ କରୁଣାରେ ଭରି, ମୁଁ ସେଇ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦେଇ, ଏହି ଅବମାନଜନକ ଖାଦ୍ୟ ନଶ୍ୱ କରିଦେଲି। ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲି—ଅଗସ୍ତ୍ୟ କଣ କରିବେ? ମୁଁ ତୁମ ଏହି ଅବମାନଜନକ ଖାଦ୍ୟ ନଶ୍ୱ କରିଦେବି। ମୋ ପାଖରୁ ଯାହା ଚାହଁ, ଯାହା ତୁମ ମନକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖୁସି ଦେଉଛି, ତାହା ଚାହିଁବାକୁ କହିଲି। ତେବେ ସ୍ୱର୍ଗଯୋଗ୍ୟ ସେ ରାଜା କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା କିପରି ଅନ୍ୟଥା ହେବ?" "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ; କୁମ୍ଭଯୋନି, ମୈତ୍ରାବରୁଣର ଜନ୍ମ ଛାଡ଼ି। ମୁଁ ଚାହିଁନଥିଲି ମଧ୍ୟ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଏହିପରି କହିଲେ; ଏହିପରି କଥା କହିଥିବା ସ୍ୱେତଙ୍କୁ ମୁଁ କହିଲି—'ମୁଁ ସେଇ ଅଗସ୍ତ୍ୟ।'" "ତୁମ ଭାଗ୍ୟରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ଏହିପରି ଜାଣି, ସେ ମୋ ପାଖରେ ପଡ଼ି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ କହିଲି—'ରାମ, କଣ କରିବି?' ରାଜା କହିଲେ—'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ମୋତେ ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟର ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।'" "ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମୁଁ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି; ଏହିପରି, ସେ ରାଜା, ସମ୍ପୂଜିତ ହୋଇ, ଦାନ ଦେଲେ। 'ମୋତେ କୃପା କର; ଏହି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କର।' ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, ଲୋଭ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ରଘୁବଂଶୀ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭୂଷଣ ନେଲି, ଏହା ମୋ ହାତରେ ଆସିଲା।" "ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ରାଜାଙ୍କ ପୂର୍ବ ମାନବ ଦେହ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା; ଦେହ ଯାଇଯିବା ସହିତ, ସେ ରାଜା ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, ସେ ପୁନି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ମୋତେ ଶୁଭ ଭୂଷଣ ଦେଲେ।" "ଏହି କାରଣରୁ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଦର୍ଭର ସ୍ୱେତ ରାଜା ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ।" ଏଠାରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ—"ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି ରାମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଦର୍ଭର ସ୍ୱେତ ରାଜା ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କଲେ, ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟ କିପରି ହେଲା? ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ନିର୍ଜନ, ପଶୁଶୂନ୍ୟ ଥିଲା; ଏମିତି ଅରଣ୍ୟକୁ ରାଜା କିପରି ପ୍ରବେଶ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ? ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଶତ ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ କିଏଁ ନିର୍ଜନ ହୋଇଗଲା? ଆପଣ କିପରି ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ? ମୋତେ ସେ କଥା କହନ୍ତୁ।