ଏଠାରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ଏହି ଅପରାଧ ଯଦି କିଛି ଅଛି, ତେବେ ମୁଁ ଏକାଳେ ଏହାର ଦାୟିତ୍ୱ ନେବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜଣେ ଯେତେବେଳେ ଅତି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପହଞ୍ଚିଯାନ୍ତି, ସେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି। ଏପରି କରିଲେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ—ଏହି ବିଷୟରେ ମନୁ ନିୟମ ଦେଇଛନ୍ତି। ବୁଢ଼ା ପିତାମାତା, ସତୀ ଭାର୍ୟା, ଏବଂ ଅପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଏହା କରାଯାଏ। ଏହି ମାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ଶତ ଅନୁଚିତ କାମ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ—ଏହା ମନୁ କହିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣ ଦେଇଥିବା ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେବେ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ମହାନ ଋଷି।” ତେବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ରାଜାମାନେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ତୁମେ ତ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ସମର୍ଥ। ଏହି ଦିନେ ଏ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ତେଣୁ ମୁଁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଏହି ଦାନ ଦେଉଛି—ଏହା ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ରାମ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ନିୟମ ଜାଣି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଜଣେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ? ଆପଣ କୌଣସି ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, କୃତଯୁଗରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯୁଗରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେଉନଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ସ୍ୱାମୀ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଏକ ରାଜା ପାଇଁ ଗଲେ। ତେବେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ହେ ଲୋକନାଥ, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—‘ଏଠି ଏକ ରାଜା ନିଯୁକ୍ତ କର, ଯାହାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ପ୍ରଜାମାନେ ଭୂମିର ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ।’ ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: ‘ତୁମେ ତୁମ ତେଜର ଏକ ଅଂଶ ଏଠି ଯୋଗ କର।’ ସେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ତାଙ୍କ ତେଜର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦେଲେ; ଏହି ତେଜରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଅକ୍ଷୟ ରାଜାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, କାରଣ ସେ ଅକ୍ଷୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ଅଂଶକୁ ଏକ ପୁରୁଷରେ ଏକତ୍ର କରିଦେଲେ; ଏପରି ଭାବେ ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଏବଂ ନେତା ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶରେ ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାସନ କରନ୍ତି; ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; କୁବେରଙ୍କ ଅଂଶରେ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯମଙ୍କ ଅଂଶରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି। ଏଠି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶରେ ତୁମେ ରାଜା, ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ଅଲଙ୍କାର ଗ୍ରହଣ କର, ମୋ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ। ତେବେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ହାତରୁ ରାମ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅଲଙ୍କାର ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶତ୍ରୁସୂଦନ ରଘୁନନ୍ଦନ ଏହାକୁ ବହୁଦିନ ଦେଖିଲେ ଓ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ଅଲଙ୍କାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମୁକ୍ତାରେ ଶୋଭିତ, ଆମ୍ଳଫଳ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ସୁନାରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, ହୀରା, ପ୍ରବାଳ ଓ ନୀଳମଣିରେ ଅଲଙ୍କୃତ। ରୁବି, ଗାର୍ନେଟ୍, ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ଫୁଲ ଭଳି ମଣିରେ ଭାରି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହା। ଏହାକୁ ଦେଖି ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ଚିନ୍ତା କଲେ: ‘ମୁଁ ଏପରି ମଣି କେଉଁଠି ଦେଖିନାହିଁ।’ ଏପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ମୁଁ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଲଙ୍କାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନଥିଲି। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ରଘୁନନ୍ଦନ ପୁଣି ମହାମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ରାଜାମାନେ ପାଇପାରିବେ ନଥିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଆପଣ ଏହି ଅଲଙ୍କାର କେଉଁଠିରୁ, କିପରି, କିଏ ତିଆରି କଲେ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ମୋର ଜିଜ୍ଞାସାରୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ଧୀମାନ୍, ଏହି ମଣି ହାତର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଜ୍ୟୋତି ଦେଉଛି। ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ଯାହାକୁ ନିମ୍ନ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ନିନ୍ଦିତ; ଯାହା ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ତାହା ମଧ୍ୟମ; ଯାହା ତିନି କିରଣରେ ଉପରକୁ ଉଠେ, ତାହା ଉତ୍ତମ—ଏହି ଉତ୍ତମ ପ୍ରକାରକୁ ମୁନିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ବହୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଧନର ମାଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ହେଉଛନ୍ତି ଧନର ଧାମ।’ ଏପରି କହିଲା ପରେ ମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଏକ ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଶୁଣ, ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପୂର୍ବେ ମହା ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଘଟିଥିଲା, ଏବଂ ଦ୍ୱାପର ଆସିବା ସମୟରେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଯାହା ଦେଖିଥିଲି। ଏ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏକ ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟ ଥିଲା—ଚାରିପଟି ସେଇ ଅରଣ୍ୟ ଶତ ଯୋଜନ ପରିମାଣର, ଶୁନ୍ୟ ହରିଣ ଓ ବାଘରୁ, ଏବଂ ଏହି ଅବାସ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଲି। ମୃଦୁ ହୃଦୟ ନେଇ ମୁଁ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି; ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗ ସଦା ମୂଳ ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ। ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଶାକ ଓ ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା; ଏହି ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା। ସେଠାରେ ହଂସ, କଦମ୍ବ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ରହୁଥିଲେ; ମୁଁ ଏକ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହ୍ରଦ ଦେଖିଲି। ଏକଦିନ ମୁଁ ସେଇ ହ୍ରଦକୁ ଚାଲିଗଲି, ଯେଉଁଠି କଚ୍ଛପ ଓ ମଗର ଥିଲେ, ସାରସ ଶାରୀ ଶୋଭିଥିଲା, ତାଳପଟେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ। ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ହିଂସା ନଥିଲା, ସେଠାରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମରାତ୍ରି ବିତାଇଲି, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ମୁଁ ସେଇ ହ୍ରଦକୁ ଯାଇଥିଲି; ତାପରେ ଦେଖିଲି ଏକ ଅଂଶରେ ଅକ୍ଷୟ ଏବଂ ଅକ୍ଷତ ଦେହ ଅଛି। ହ୍ରଦରୁ କିଛି ଦୂରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଦେଖି, ମୁଁ ଏହି ଦେହର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭାବିଲି, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ। ଏହି କୂଳରେ କୌଣସି ଜୀବ ନାହିଁ—ଏହା କିଏ? ମୁନି କି ରାଜା? କିମ୍ବା ରାଜପୁତ୍ର? ଏହି ଦୁଃଖ କେଉଁଠି ଆସିଛି? ଶେଷରାତି କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲେ ତ, ଏହି ଭାବେ ଘଟିଥିଲା।