ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଏକ ଶୂଦ୍ରକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କି ବୈଶ୍ୟ, କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର? ସତ୍ୟ କହ। ତପସ୍ୟା ସତ୍ୟର ରୂପ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।” ସେଉଁଠି ରାମ କହିଲେ, “ତପସ୍ୟା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ରାଜସିକ ହୁଏ, ଏହି ତପସ୍ୟା ସତ୍ୟର ରୂପ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ଜଗତର କ୍ଷେମାର୍ଥେ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧଶକ୍ତି ରାଜସିକ ଓ ଅସୁରୀ ଭାବରେ ଘୋଷିତ, ଏହା ଅନ୍ୟଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ। ଯିଏ ଦେହ ରକ୍ତରେ ଲପ୍ତ, ଅଙ୍ଗ ଢାକି ରହିଛି, କିମ୍ବା ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ସାଧନା କରିଛି, ସଫଳତା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରିଛି—ତାଙ୍କ ଭାବ ଅସୁରୀ। ତୁମେ ଦ୍ବିଜ ନୁହଁ, ସତ୍ୟ କହିଲେ ସଫଳ ହେବ, ମିଥ୍ୟା କହିଲେ ଜୀବନ ନାହିଁ।” ରାମଙ୍କର ଏହି ନିର୍ମଳ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ସେ ଲୋକ କହିଲା, “ହେ ରାଘବ, ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା। ବହୁଦିନ ପରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ଆପଣ ମୋ ପିତା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ସମାନ। ବାସ୍ତବରେ ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତା। ଆପଣ ମାନ୍ୟ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛୁ। ଏଠି ଆମ ନିବାସ, ପୂର୍ବେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ। ଆମେ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଆପଣ ଧନ୍ୟ। ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସଫଳତା ଆଶା କରନ୍ତି। ମୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ସଫଳ ହେଉନ୍ତୁ। ଆପଣ ପଚାରିଥିବା ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ଶୂଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଘୋର ତପସ୍ୟା କରୁଛି। ଏହି ଦେହରେ ଦେବତ୍ୱ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ମିଥ୍ୟା କହୁନାହିଁ, ଦେବଲୋକ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୋ ନାମ ଶମ୍ୂକ; ମୁଁ ଶୂଦ୍ର।" ଏପରି କହିବା ସହିତ, ରାମ, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ତଳୱାର ମୁକୁଳି, ଶମ୍ୂକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଶୂଦ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବା ସହିତ, ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ରାମଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, “ଶାଭାଶ! ଶାଭାଶ!” ଦେବତାମାନେ ମନୋହର ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କରି ରାଘବଙ୍କ ଉପରେ ଛିଟିଦେଲେ। ତେବେ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ତୁମେ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ, ଏବେ ଚାହିଁଥିବା ବର ପ୍ରାପ୍ତ କର। ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶୂଦ୍ର ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛି।” ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଶାନ୍ତ ମନେ ହାତ ଜୋଡି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣମାନେ ଖୁସି ଅଟନ୍ତି, ମୋ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅ ପୁନଃଜୀବନ ବାପାଇଁ ବର ଦିଅନ୍ତୁ—ଏହି ମୋର ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ବର। ମୋର ଦୋଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଅ ଅକାଳେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ; ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ଦେଖାଇବାକୁ ଚାହେଁନି। ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟରୁ କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇ ଏହି ପୁଅଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଉଛି; ଏହି ବର ଅନେକ ବରଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ, “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅ ପୁନଃଜୀବନ ଲାଭ କରି ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ଯେ ସମୟରେ ଶୂଦ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହି ପୁଅ ପୁନଃଜୀବନ ପାଇଲା। ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୁଅ, ଏବେ ଆମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା।" ଏପରି କହି ରଘୁନନ୍ଦନ ତାଳପତ୍ର ରୂପୀ ସୁନ୍ଦର ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ବିମାନରେ ଯାଇ, ରାମ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ କମଳ-ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ତାହାପରେ ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଯାଇଥିଲେ, ରାମ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଯାଉଛି, ଯିଏ ଦେବ-ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ସେ ମନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେବେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହେବିନାହିଁ। ମୋ ପିତା ଦଶରଥ, ମାତା କୌଶଳ୍ୟା; ମୁଁ ସୂର୍ୟବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଅପାର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି। ରାଜ୍ୟକାଳରେ ଭାଇ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିଛି; ରାବଣ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲା। ଏକାକୀ ମହାସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେହି ନଗରୀକୁ ଘେରି, ସେଠିର ରାବଣବଂଶକୁ ବିନାଶ କରିଥିଲି। ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିଲି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କହିଲେ, ତଥାପି ଲୋକବାଦରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଲି, ସୀତା ଅରଣ୍ୟରେ, ମୁଁ ନଗରରେ ରହିଛି। ମୁଁ ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ତଥାପି ଏତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି, ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମା ହୀରକ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛି। ତପସ୍ୟା କରିବା ସମୟରେ ମୁଁ ଏହି ପାପୀ ଶୂଦ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ କଥାରେ ପୁନଃ ମୋ ଜୀବନ ହୃଦୟରେ ଫେରିଛି।” ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣାର ଗାଥା ରାମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା, ଯାହା ତାଙ୍କର ଧର୍ମ, ଦୟା, ଓ ନିଷ୍ଠାକୁ ଅମର କରିଦେଇଛି।