ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଁଡାଇଥିବା ନାରଦ ମୁନି, ଦୁଃଖିତ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ମହାମୁନିମାନେ ଥିବା ସଭାରେ ଏଭଳି କହିଲେ— “ହେ ରାମ, ଶୁଣ, କିପରି ସମୟ ଅନୁସାରେ ସନ୍ତାନବିନାଶ ହେଲା। ପୂର୍ବରୁ କୃତ ଯୁଗରେ ସମସ୍ତଂକୁ ଉପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ। ତେବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ତପସ୍ୟା କରୁନଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଅମର ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିଲେ। ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଆସିବା ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଗ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ନେଲେ; ତାପରେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଅଧର୍ମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ମିଥ୍ୟା ଚାଲି ଆସିଲା; ତିନି ଅଂଶ ଅଧର୍ମ ଦେଖାଦେଲା ଓ ଏକ ଅଂଶ ଧର୍ମ ମାତ୍ର ରହିଗଲା। ଏହାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଣୀ ବଡ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ ଧର୍ମ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବୈଶ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହିପରି ତିନି ଯୁଗର ଧର୍ମରେ ଭିନ୍ନତା ରହିଗଲା। ଏହାପରେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଶେଷ କଳି ଯୁଗ ଆସିଲା; ଏଥିରେ ଅଧର୍ମ ଓ ମିଥ୍ୟା ବଢ଼ିଗଲା। କଳି ଯୁଗରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରିବେ; ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ, ରାଜନ୍, ତିବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦେଖାଯିବ। ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳିଆ ଶୂଦ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲା, ଏହିପରି ତାହାର ଫଳରେ ଶିଶୁ ହତ୍ୟା ଘଟିଗଲା। ରାଜ୍ୟର ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ— ଯଦି ଏମିତି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳିଆ ଲୋକ ଶହରରେ କରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ସେଇଁ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ପଡ଼ି ରହେ। ଏହି ପାପର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ତୁମେ ଭୋଗୁଛ; ଏହିପରି, ରାଜନ୍, ତୁମ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଯାଅ। ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିବ, ସେଠି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଧର୍ମ ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ିବ। ଏଭଳି ହେବ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଏହି ଶିଶୁ ବଞ୍ଚିଯିବ। ନାରଦଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଯା, ମୃଦୁଭାଷୀ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନ କର। ଏବଂ ଶିଶୁ ଦେହକୁ ଉତ୍ତମ ଗନ୍ଧ ଓ ଖୁସିର ତେଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ରଖ। ଯେପରି ଶିଶୁ ମୁଝିଯିବ ନାହିଁ, ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର; ଯେଉଁ ଶିଶୁର କାର୍ଯ୍ୟ ଅକ୍ଳିଷ୍ଟ, ତାହାର ଦେହ ସୁରକ୍ଷିତ ରଉ। କୌଣସି ଅପଶକୁନ କିମ୍ବା ବିଘ୍ନ ହେଉ ନାହିଁ; ଏହିପରି କର।” ଏଭଳି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ତାପରେ ମହାତ୍ମା ରାମ ମନେ ଭାବିଲେ, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ଆସୁ। ସେଇ ଇଂଗিত ବୁଝି, ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ, ଇଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ କ୍ଷଣଭରେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା। ଏହା ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲା— “ମୁଁ ଏଠାରେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟରାଜ!” “ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମର ଦାସ ଦଁଡାଇଛି।” ପୁଷ୍ପକର ଏହି ଦୀର୍ଘ ବକ୍ତବ୍ୟ ଶୁଣି, ରାମ ମହାମୁନିମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଧନୁଷ୍ୟ, ତୁଣୀର ଓ ଶୋଭାମୟ ତଳୱାର ନେଇ, ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ସେ ସଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତଙ୍କୁ ନଗରରେ ରଖି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ତୀବ୍ର ମନୋଯୋଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ—ସମସ୍ତ ଦିଗ ଦେଖିଲେ, ହିମାଳୟରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର, ଆଇନା ପରି ନିର୍ମଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ବୃହତ୍ ସରୋବର ଦେଖିଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ଋଷି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ରାମ ଦେଖିଲେ, ସେଇ ତପସ୍ବୀ ଉଲ୍ଟା ଲଟକି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ। ରାମ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ଧନ୍ୟ ତୁମେ, ଦେବତାମାନେ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। କେଉଁ ଜନ୍ମରେ ଏପରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ତପସ୍ୟା ହୁଏ? ମୁଁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ; ଜିଜ୍ଞାସାରୁ ପଚାରୁଛି—ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି କି ଅନ୍ୟ କିଛି? ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛ? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ତପସ୍ବୀ। ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କି? କିମ୍ବା ଅଜୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ? କିମ୍ବା ତୃତୀୟ ବର୍ଣ୍ଣ ବୈଶ୍ୟ, କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର? ସତ୍ୟ କହ। ତପସ୍ୟା ସତ୍ୟର ଗୁଣ ଅଟୁଟ, ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ। ତପସ୍ୟା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ରାଜସିକ ହୁଏ, ଏହା ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ; ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିକୁ ରାଜସିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଅସୁରୀ ଗୁଣ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ। ଯିଏ ଦେହ ଲୁଚାଇ, କେଉଁଠି କେଉଁଠି ରକ୍ତ ଲେପିଥାଏ, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରେ, ସଫଳତା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ— ତୁମର ଏହି ଭାବ ନିଶ୍ଚୟ ଅସୁରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦ୍ୱିଜ ଭାବେ ମନେ କରୁନାହିଁ। ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ ସଫଳତା ମିଳେ; ମିଥ୍ୟାରେ ଜୀବନ ନାହିଁ। ରାମଙ୍କ ଏହି ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ସେ ତପସ୍ବୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ଅଭିନନ୍ଦନ ତୁମକୁ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବହୁଦିନ ପରେ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛି, ହେ ରାଘବ। ମୁଁ ତୁମ ପୁତ୍ରପରି, ତୁମେ ମୋ ପିତାପରି। ବସ୍ତବରେ ତଥାପି ଏପରି ନୁହେଁ; ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତା। ତୁମେ ପୂଜ୍ୟ, ହେ ରାଜନ୍; ଆମେ ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛୁ। ଆମେ ଏଠାରେ ବସୁଛୁ; ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ଆମେ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ, ରାମ; ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ରାଜନ୍। ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ତପସ୍ବୀମାନେ ଏପରି ସଫଳତା ଆଶା କରନ୍ତି। ମୋ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସଫଳ ହେଉ, ହେ ରାଘବ।