ଧର୍ମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବି, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କରିବେ। ଏହି ମହାନ ନିଷ୍ଠା ସହିତ, ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କଲେ। ଏହି ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବାକୁ ମାନେ ଏକ ବର୍ଷ ପରି ଲାଗିଲା, କାରଣ ରାମ ଦାନ ଦେଉଥିଲେ, ହୋମ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଗ୍ରାମଠାରୁ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ମୃତ ପୁଅକୁ ବୋକାଇ ନେଇ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ। ସେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନେକ କଥା କହିଲେ: "ମୋ ପୁଅ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲା? କାହିଁକି ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ପୁଅର ପିତା ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଚୁଆଣି ଦେଖୁଛି? ସେ ତ ଏଉଁ ପଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଶିଶୁ, ଯୁବା ହୋଇନଥିଲା—ଏହି ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ କାହିଁକି? ସେ ତ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପିଣ୍ଡ ଦେଇନଥିଲେ, ଏମିତି ଅକାଳରେ ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ରାମଙ୍କ ଅପରାଧରେ ହେଲା, କାରଣ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଯଦି କୌଣସି ଶିଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ନାରୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବିନାଶ ଆଣେ। ଯଦି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଯାଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ରାମ ଏବଂ ସିତା ଧ୍ଵଂସ ପାଇବେ।" ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା ଶୁଣି ରାମ ବିରାଟ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: "ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ନିଜେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିବି କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ରୁ ଝାପ ଦେଇବି—ମୁଁ କିପରି ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରିପାରିବି, ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣି?" ଏହି ସମୟରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନାରଦ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କହିଲେ: "ରାମ, ଶୁଣ, କିପରି ଏହି ଶିଶୁମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲା। ପ୍ରାଚୀନ କୃତୟୁଗରେ ସମସ୍ତଂକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶିରୋମଣି ଥିଲେ। ସେତେବେଳେ କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ସବୁଏ ଅମର ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିଲେ। ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଥିଲା, ଦ୍ୱାପରରେ ଅଧର୍ମ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏବଂ ଭୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଏହିପରି ଅଧର୍ମ ତିନି ଭାଗ ହେଲା, ଧର୍ମ କେବଳ ଏକ ଭାଗ ରହିଗଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ପୁନି ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଦ୍ୱାପରରେ ତପସ୍ୟା ବୈଶ୍ୟମାନେ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି ତିନି ଯୁଗର ଧର୍ମର ଭିନ୍ନତା ରହିଲା। ଏବେ କଳିଯୁଗ ଆସିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଧର୍ମ ଓ ମିଥ୍ୟା ବଢ଼ିଯାଉଛି। ଏଠାରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ତପସ୍ୟା କରିବେ, ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ମହାତପସ୍ୟା ହେବ। ଏଠାରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଶୂଦ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ଏହି ଶିଶୁର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲା। ରାଜ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ଘଟେ, ରାଜା ତାହାର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଫଳ ପାଉଥାଏ। ତୁମେ ତୁମ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଯାଅ; ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିବ, ସେଠି ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର। ଏଭଳି ଚେଷ୍ଟାରେ ତୁମର ଧର୍ମ ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ିବ। ଏହିପରି କଲେ, ଏହି ଶିଶୁ ପୁନି ବଞ୍ଚିଯିବ।" ନାରଦଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ରାମ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ଶାନ୍ତ ଭାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ। ଶିଶୁର ଦେହକୁ ଉତ୍ତମ ତେଲ, ଗନ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଲରେ ରଖ। ଯେପରି ଶିଶୁ ର କ୍ଷତି ନ ହୁଏ, ସେପରି ଚେଷ୍ଟା କର। ଦେହ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିବା ଦରକାର, କୌଣସି ବିପଦ ହେବା ଦେଅ ନାହିଁ।" ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ରାମ ମନେ ରଖିଲେ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ ଆଣିବାକୁ। ସେ ଇଚ୍ଛା କରିବା ସାଥି ସାଥି ପୁଷ୍ପକ, ସୁନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ତୁରନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସି, ପୁଷ୍ପକ କହିଲା: "ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସେବାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।" ପୁଷ୍ପକର ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ମହାଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଧନୁଷ, ତୀର, ଏବଂ ଚମତ୍କାରୀ ତଳବାର ନେଇ ବିମାନରେ ଚଢ଼ିଲେ। ସେ ଦୁଇ ଭାଇ, ସୌମିତ୍ରି ଓ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜଧାନୀରେ ରଖି, ତିବ୍ର ଧ୍ୟାନରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ପଶ୍ଚିମ, ପରେ ଉତ୍ତର, ଏବଂ ହିମାଳୟ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ, ପୁଣି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଦେଖିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଓ ଦ୍ରଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ବଡ଼ ଝିଲିକ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ ଘୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ବୀ, ଶିର ନମାଇ ଉଲ୍ଟା ଲଟକି, ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ରାମ ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଇ, କହିଲେ: "ଆପଣ ଅମରଦେବତାଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ତପସ୍ୟା କେଉଁ ଗୋତ୍ରରେ ହୁଏ? ମୁଁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ଆପଣଙ୍କୁ ଜିଜ୍ଞାସା କରୁଛି—ଆପଣଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ? ସ୍ୱର୍ଗ ନା କିଛି ଅନ୍ୟ? ଆପଣ କି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା ଦୁର୍ଜୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ?" ଏଭଳି ରାମ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।