ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ରାମଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି। ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପୂଣ୍ୟରେ ରାବଣ ସଂହାର ହେଉଥିଲା। ରାମ ଏକାକି ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ—ଏହି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟ କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ କିଛି ମହାର୍ଷି ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ କଥା ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜେମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ତପସ୍ବୀ ଭାବୁଛନ୍ତି। ରାବଣ ବଧ ଦ୍ୱାରା ଏ ଭୂମିରୁ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟ ଦୂର ହୋଇଛି, ଏବଂ ରାମ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦାନ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ଜୟ ଓ ଅପାର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ମନେପକାଇଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁଷ୍ୟ, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀ ଓ ଏକ ମହାବଳୀ କବଚ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନଃ ଆସିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରି, ଏହିପରି କଥା କହି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ମୁନିମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—ମୁନିମାନେ କଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ? ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା ଯେ, ତିନି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବେ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବେ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ରାମ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ, ଧର୍ମ ହିଁ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ସଫଳ କରିବେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାମ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଦାନ ଓ ହୋମ କରିବା ସହିତ ସମୟ କେବଳ ଏକ ବର୍ଷ ପରି ଅନୁଭବ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ। ଏହି ଦିନ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗ୍ରାମ ଠାରୁ ତାଙ୍କ ମୃତ ପୁଅକୁ ନେଇ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖ ଓ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ—"ମୋ ପୁଅ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ? ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ପୁଅକୁ ହରାଇଲି, ସେ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ, ପଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମାତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲା। ମୋ ପୁଅ ପୂର୍ବ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିଲା ନାହିଁ, ଯମଲୋକକୁ ଚଲିଗଲା। ଏହି ଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚୟ ରାମଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ହେଲା; ଶିଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ନାରୀଙ୍କ ବଧ ରାମଙ୍କୁ ଅନର୍ଥକୁ ଆଣିଦେଉଛି। ମୁଁ ମରିଯିବି ତେବେ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନିଶ୍ଚିତ ନଶ୍ୱର ହେବେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ବିଷାଦ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ନିଜେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେହ ଦେଇଦେବି କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ରୁ ଝାପିପଡ଼ିବି; କିପରି ମୁଁ ଶୁଧ୍ଧି ଲାଭ କରିପାରିବି?" ଏହିବେଳେ ନାରଦ ମୁନି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ରାମ, ଶିଶୁଙ୍କ ନଶ୍ୱରତା କିପରି ଆସିଲା, ଏହା ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନ କୃତଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ତପସ୍ୟା କରୁନଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଅମର ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିଲେ। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଲାଗିଲେ, ଦ୍ୱାପରରେ ଅଧର୍ମ ବଢ଼ିଲା ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାରେ ଆସିଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ମିଥ୍ୟା ଓ ଅଧର୍ମ ବଢ଼ିଲା, ଧର୍ମର ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର ରହିଗଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ପୁନି ଧର୍ମର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଦ୍ୱାପରରେ ବୈଶ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟା କରିଲେ, ତିନି ଯୁଗର ଧର୍ମ ଭିନ୍ନତା ରହିଲା।" "ଏବେ କଳିଯୁଗରେ ଅଧର୍ମ ଓ ମିଥ୍ୟା ବଢ଼ିଛି, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ତପସ୍ୟା କରିବେ। ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ଏହିପରି ତପସ୍ୟା ହେବ। ଏଠାରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଶୂଦ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲା, ଏହିଠାରୁ ଏହି ଶିଶୁର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲା। ରାଜ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ରାଜା ତାହାର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦୋଷ ଭୋଗ କରେ। ତୁମେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିଲେ, ସେଠି ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର। ଏହାରେ ତୁମର ଧର୍ମ ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ିବ। ଏହିପରି କର, ଏବଂ ଏହି ଶିଶୁ ପୁନି ଜୀବନ୍ତ ହେବ।" ନାରଦଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ରାମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—"ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଅ, ଏବଂ ଶିଶୁର ଦେହକୁ ଉତ୍ତମ ଗନ୍ଧ ଓ ତେଲ ଭରା ପାତ୍ରରେ ରଖ। ଶିଶୁ ଯେପରି ଅକ୍ଷତ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଚିନ୍ତା କରି ତାହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ। କୌଣସି ଅନର୍ଥ ହେଉନାହିଁ, ଏହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।" ଏହିପରି ଆଦେଶ ଦେଇ, ରାମ ମନରେ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ସେ ଇଙ୍ଗিত ବୁଝି, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିବା ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲା। ହାତ ଜୋଡ଼ି ଏହା କହିଲା—"ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି, ହେ ନରପତି!